Xitoy basketboli: Yao Mingdan keyingi muammolar
Xitoy erkaklar basketboli so‘nggi yillarda o‘z tarixidagi eng og‘ir davrlardan birini boshdan kechirmoqda. Bir paytlar Yao Ming boshchiligida dunyo sahnasida qo‘rqinchli kuch bo‘lgan terma jamoa bugun na mintaqada, na xalqaro maydonda avvalgi obro‘sini saqlab qoldi.
Bu inqiroz alohida bir mavsum yoki bir turnirga bog‘liq tasodif emas. Ketma-ket zarbalar bunga dalil.
O‘tgan yili to‘rt kun ichida Janubiy Koreyaga ikki marta yutqazish — bu allaqachon ogohlantirish emas, jaranglagan qo‘ng‘iroq edi. Jahon chempionati Osiyo saralashida Yaponiyadan olingan mag‘lubiyat esa tarixiy chegarani buzdi: Xitoy ilk bor 88 yildan beri rasmiy FIBA darajasidagi o‘yinda yaponlarga o‘z uyida yutqazdi.
Tokio-2021 Olimpiadasi yo‘llanmasiz o‘tdi. Parij-2024 ham xuddi shunday. Bunday seriya shunchaki omadsizlik bo‘lishi mumkinmi? Yo‘q. Bu — Xitoy basketbol assotsiatsiyasi va ichki ligalarida yillar davomida yig‘ilib kelgan tizimli muammolarning mantiqiy natijasi.
Importga qaramlik va yo‘qolgan yetakchilar
Mahalliy ligalarda chet ellik legionerlarga tayanish odati Xitoy basketbolining yuzini o‘zgartirib yubordi. Import o‘yinchilar hujumni tashkil etadi, to‘pni boshqaradi, hal qiluvchi vaziyatlarda tashlaydi. Mahalliy basketbolchilar esa ko‘pincha bir xil rollarga siqib qo‘yilgan: himoya, blokirovka, ribaund, to‘pni tezda sherigiga uzatish.
Dribling bilan raqibni aldash, hujumni boshqarish, qaror qabul qilish, bosim ostida mas’uliyatni o‘z zimmasiga olish — bularni ko‘pchilik mahalliy o‘yinchilardan talab qilishmaydi. Natijada ular bunday vazifalarga tayyor bo‘lib ulg‘aymaydi.
Shu sababli kuchli raqiblarga qarshi o‘yinlarda kamchiliklar darhol ko‘zga tashlanadi. Milliy terma jamoa a’zosi Zhao Rui bir jumlada bu tafovutni ochiq tan olgan: CBA va xalqaro FIBA darajasi o‘rtasidagi farq juda katta.
Bu gap nafaqat maydon, balki butun tizim haqida.
Yoshlikdan boshlangan uzilish
Ko‘pchilik mutaxassislar ildizni bitta nuqtaga bog‘laydi: mamlakatdagi yoshlar tayyorlash tizimi yemirilgan. Raqobat keskinligi past, mashg‘ulotlarda jangovar ruh yetarli emas, professional etika bo‘sh.
Ustiga-ustak, ichki ligadagi qoidalar tez-tez o‘zgarib turadi. Milliy jamoa natijalariga qarab, bir yili legionerlar soni siqiladi, keyingi yili yana kengaytiriladi. Bunday tebranishlar ligaga ham, murabbiylarga ham, o‘yinchilarga ham barqaror yo‘l tanlashga imkon bermaydi.
Murabbiylar uzoq muddatli reja tuza olmaydi, klublar strategiya qura olmaydi, o‘yinchilar esa rolini aniq bilmagan holda ulg‘ayadi. Bugun himoyachi, ertaga asosiy skorerdir. Ertaga qaysi qoidaga ko‘ra maydonga tushishini hech kim aniq ayta olmaydi.
Natijada CBA ichida ko‘rinmayotgan muammolar xalqaro sahnada keskin ochilib qoladi. Tezlik boshqacha, qaror qabul qilish sifati boshqacha, jismoniy to‘qnashuv darajasi butunlay boshqa.
Yangi Yao Ming qayerdan chiqadi?
Yao Ming kabi superyulduzlar tasodifan paydo bo‘lmaydi. Bunday darajadagi o‘yinchi uchun bolalikdan boshlab to‘g‘ri tizim, yuqori darajadagi raqobat, qat’iy talab va aniq yo‘l kerak. Hozirgi sharoitda esa Xitoy basketboli avvalo mana shu poydevorni yo‘qotgan.
Bugungi o‘yinchilar import yulduzlar soyasida ulg‘aymoqda. Ularga hal qiluvchi lahzalarni ishonib topshirishmaydi, ular esa o‘z navbatida, bosimni boshdan kechirishni o‘rganmaydi. Shunday sharoitda yangi yetakchi qanday shakllanadi?
Savol ochiq turibdi. Javob esa endi alohida bir o‘yinchidan emas, butun tizimni qayta qurish jasoratidan keladi.
