Trump va Infantino: Kutilmagan Ittifoqchi
Dunyo futboli siyosiy bo‘ron ichida qolganda, sahnaga kutilmagan himoyachi chiqdi. AQSh sobiq prezidenti Donald Trump FIFA rahbari Gianni Infantino atrofidagi bosimlar fonida qat’iy pozitsiya bildirdi va uni almashtirishni “dahshatli xato” deb atadi.
Infantino bir necha haftadirki, keskin tanqidlar markazida. Jahon chempionati va boshqa FIFA musobaqalarining bir qismini xususiy investorlar qo‘liga topshirish rejasi oshkor bo‘lgach, futbol siyosatining eng yuqori qatlamida ishonch zanjiri uzila boshladi. Reja shafqatsiz tanqidlardan so‘ng ortga qaytarildi, ammo uning izi ketmadi.
Uch konfederatsiyaning ochiq zarbasi
Dushanba kuni uch yirik konfederatsiya – Yevropaning UEFA, Shimoliy va Markaziy Amerikani birlashtirgan CONCACAF hamda Osiyoning AFC – imzolagan ochiq xat Infantino uchun navbatdagi og‘ir zarbaga aylandi. Ular FIFA rahbarini “aldov orqali ishonchni sindirish”da aybladi.
Xatda keskin jumlalar bor: rahbarlik “egalik qilinadigan narsa emas”, hokimiyatni ushlab turish yoki talab qilish haqida emasligi uqtiriladi. Bir shaxs o‘zini unga vakolat bergan jamoaning ustiga qo‘yganida, deyiladi xatda, u o‘z burchini tark etgan bo‘ladi.
Bu nafaqat tanqid, bu – ochiq isyon ohangi.
Trumpning ijtimoiy tarmoqlardagi chiqishi
Shu fon’da Donald Trump sahnaga chiqdi. U o‘tgan yili Jahon chempionati qur’a tashlash marosimida Infantino tomonidan “FIFA Peace Prize” bilan taqdirlangan edi. Endi esa u o‘zining Truth Social platformasida FIFA rahbarini keskin himoya qildi.
Trumpning fikricha, FIFA “har qanday sabab bo‘lsa ham” Infantinoni almashtirish haqida o‘ylamasligi kerak. U Infantinoni “fantastik” deb atadi va uning qo‘l ostida o‘tgan so‘nggi Jahon chempionatini “tarixdagi eng muvaffaqiyatli, to‘rt baravar darajada” deb ta’kidladi. Trumpga ko‘ra, agar Infantino ketadigan bo‘lsa, musobaqalar “hech qachon bunchalik muvaffaqiyatli va daromadli bo‘lmaydi”.
Qizig‘i shundaki, Trumpning bu keskin himoyasi o‘z mamlakatidagi futbol rahbariyati pozitsiyasiga zid. US Soccer ham Infantino rejalariga qarshi chiqqanlar safida.
Trump esa o‘tgan oy Infantino bilan birga Jahon chempionati finalini tomosha qilgan. Endi u sahna ortida emas, ochiqcha yonini olib turibdi.
Sotuvga qo‘yilgan Jahon chempionati g‘oyasi
Infantino atrofidagi mojaroning markazida bitta g‘oya turibdi: FIFA musobaqalariga, shu jumladan Jahon chempionatlariga xususiy kapitalni kiritish. Futbolning eng muqaddas brendi bozor stoliga qo‘yilgandek bo‘ldi.
Bosim keskinlashgach, u bu rejani ortga oldi. Lekin futbol siyosatida kechirilgan xato hamisha unutilmaydi.
FIFA o‘tgan shanba kuni o‘zini himoya qilib, tashkilotni va Infantinoni “izdan chiqarishga qaratilgan urinishlar”ga qarshi keskin bayonot berdi. Ammo dushanba kungi uch konfederatsiya xati bu mudofaani bir lahzada soyada qoldirdi.
Ular Infantino atrofida shakllangan yopiq doirani tanqid qildi. Uchrashuvlar, qarorlar, ichki uchrashuvlar – bularning bari, deya yozadi ular, “o‘yinni asraydigan kimsaning emas, o‘yinni o‘ziga bo‘ysunadigan narsa deb biladigan shaxsning xatti-harakati”.
Saylovga tomon: raqiblar soyadan chiqyaptimi?
Gianni Infantino 2027 yil mart oyida bo‘lib o‘tadigan FIFA Congress yig‘ilishida to‘rtinchi va so‘nggi muddatga qayta saylanish uchun nomzodini qo‘yishi kutilmoqda. Nomzodlar 18 noyabrgacha rasman e’lon qilinishi kerak.
U uzoq vaqt davomida deyarli raqibsiz ko‘rinardi. AQSh, Meksika va Kanada mezbonlik qilgan kengaytirilgan Jahon chempionati muvaffaqiyatli o‘tgach, uning pozitsiyasi yanada mustahkamlangandek edi. To xususiy investitsiya rejasi oshkor bo‘lmaguncha.
Endi esa CONCACAF prezidenti Victor Montagliani potensial raqib sifatida tilga olinmoqda. U hali rasman maydonga tushganicha yo‘q, lekin futbol diplomatiyasi kulislarida uning nomi tobora ko‘proq eshitilyapti.
Infantino hozircha bo‘sh qolmagan. U Afrika konfederatsiyasi CAF’dan qat’iy qo‘llab-quvvatlash oldi, Janubiy Amerikadagi CONMEBOL esa asosan uni yoqlab turibdi. Ayrim a’zolar esa ochiqcha yonini oldi: CONCACAF tarkibidagi Meksika, Osiyodan Kuwait va 2022 yil Jahon chempionati mezboni Qatar – Infantino istiqomat qiladigan mamlakat.
Muhimi shundaki, saylovda ovoz beradiganlar – konfederatsiyalar emas, alohida milliy assotsiatsiyalar. Shuning uchun siyosiy xarita hamon o‘zgaruvchan.
UEFA bosimi va “sharmandali kelishuv”
Infantino rejasi qulashida Yevropa omili hal qiluvchi bo‘ldi. UEFA Jahon chempionati hamda boshqa FIFA turnirlarini bo‘yicha bo‘lajak xususiy investitsiya bitimi amalga oshsa, FIFA musobaqalarini, jumladan Jahon chempionatini boykot qilish bilan tahdid qildi.
Bu oddiy ogohlantirish emasdi. Bu – real qurol edi.
UEFA reja haqida gapirar ekan, uni “sharmandali, shaffof bo‘lmagan, yopiq eshiklar ortidagi kelishuv” deb atadi. Dushanba kungi xatda ham Infantino “hukmni noto‘g‘ri baholash”da ayblandi.
FIFA esa o‘tgan haftada Marokashda shoshilinch yig‘ilish o‘tkazib, u yerda “FIFA Management Committee”ning tanlab olingan a’zolari Infantino atrofida birlashib, unga “to‘liq qo‘llab-quvvatlash” bildirganini ma’lum qildi.
Uch konfederatsiya bu sahnani keskin rad etdi. Ularning fikricha, bu aynan shu inqirozga olib kelgan yopiq doira amaliyotining davomidir.
Kengaygan Jahon chempionati va yo‘qolgan ishonch
Infantino yaqinda 48 ta terma jamoani birlashtirgan, tarixdagi eng yirik Jahon chempionati shon-shuhratida suzib yurgandi. Futbol geografiyasi kengaydi, reytinglar oshdi, daromadlar rekord darajaga yetdi.
Ammo xat mualliflari bitta fikrni qat’iy urg‘ulaydi: bu o‘sish hech qachon bitta odamning ishi bo‘lmagan. Ular so‘nggi o‘n yillikdagi taraqqiyotni FIFA, konfederatsiyalar, milliy assotsiatsiyalar va o‘z hayotini futboldan ayamayotgan minglab insonlarning umumiy mehnati sifatida ta’riflaydi.
Kengaytirilgan turnirlar – ularning yozishicha – “birgalikda kelishilgan, birgalikda amalga oshirilgan” loyihalar edi.
Endi esa, deya davom etadi xat, Infantino davrida “javobgarlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – jimlik, ochiqlik bo‘lishi kerak bo‘lgan yerda – masofa” paydo bo‘lgan.
Ular o‘z pozitsiyasini “o‘yin oldidagi burch” sifatida ko‘rsatadi. Bu shunchaki siyosiy harakat emas, o‘zlarini futbolning ma’naviy posbonlari sifatida ko‘rishdir.
“Futbol kuchi har doim uning birligida bo‘lgan”, – degan yakuniy jumla bu inqirozning eng nozik nuqtasini ochib beradi.
Savol esa ochiq qoladi: Gianni Infantino atrofida chuqurlashayotgan bo‘linishlar fonida, bu birlikni yana kim tiklay oladi?
