Somalilik hakam Artan: Superkubokda yangi sahna

O‘tgan yoz Omar Artan uchun hammasi boshqacha bo‘lishi kerak edi. 34 yoshli somalilik hakam FIFA tomonidan Jahon chempionati uchun tanlab olingan, orzusi esa AQShga qo‘nish bilanoq chippakka chiqqan edi. Endi esa u Yevropa futbolining sahnasiga chiqmoqda: chorshanba kuni UEFA Superkubogi finalida Paris Saint-Germain va Aston Villa o‘rtasidagi bahsni aynan u boshqaradi.

Bu faqat o‘yin emas. Bu – javob.

Mayamidan qaytarilgan hakam

Jahon chempionati boshlanishidan sal avval Artan Miami xalqaro aeroportida to‘xtatib qolindi. Rasmiy ravishda FIFA hakamlar paneliga kiritilgan bo‘lsa-da, AQShga kirishiga ruxsat berilmadi va u turnirni televizor ortidan tomosha qilishga majbur bo‘ldi.

AQSh Davlat departamenti vakili AFP agentligiga bergan izohida Artanni “terrorchilik tashkilotlari a’zolari bilan gumon qilingan aloqador shaxslar bilan bog‘liq” deb ta’riflab, shu sababli “sayohatchining AQShga kirishiga yaroqsiz” ekanini bildirgan. Og‘ir, keskin ayblov.

Artan bu da’volarni qat’iyan rad etdi. Somalida esa bu voqea g‘azab uyg‘otdi: Jahon chempionatiga borishi kerak bo‘lgan hakam qahramon sifatida kutib olindi, ammo qo‘lida medal emas, adolatsizlik og‘rig‘i bor edi.

“O‘ta og‘ir davr edi,” – deydi u UEFA saytiga bergan intervyusida. “Yillar davomida mehnat qilasiz, oldingizda katta ish turadi, keyin esa buni qilolmasligingizni bilasiz. Bu juda murakkab.”

FIFA prezidenti Gianni Infantino ham o‘sha paytda holatni “afsusli” deb atagan, lekin “hammasini ham nazorat qila olmaymiz,” deb qo‘shib qo‘ygan edi. Bu gaplar Artan uchun taskin bo‘lmadi, lekin hikoya shu yerda tugamadi.

UEFA sahnaga chiqdi

Shu fon ortida UEFA o‘z qarorini e’lon qildi: Superkubok finalini aynan Artan boshqaradi. Bu – oddiy tayinlov emas. Bu – ishora.

PSG – Chempionlar ligasi g‘olibi. Aston Villa – Yevropa ligasi chempioni. Ularning to‘qnashuvi allaqachon katta futbol kechasini va’da qilmoqda. Endi bu kechaning markazida, chiziq o‘rtasida, o‘yinchilar emas, hakam hikoyasi ham turibdi.

“Omadli bo‘ldim, lekin bu yerga kelish uchun juda ko‘p mehnat qildim va juda faxrlanaman,” – deydi Artan. “Tasavvur qilishingiz mumkin, men murakkab sharoitda ulg‘ayganman, lekin bu orzularimni quvishimga to‘sqinlik qilmadi.”

UEFA bu tayinlovni rasmiy ravishda Afrika futbol konfederatsiyasi CAF bilan aprel oxirida imzolangan hamkorlik bitimi bilan asoslaydi. Hujjatga ko‘ra, ikki konfederatsiya hakamlar almashinuvi va tajriba bo‘lishish orqali hamkorlikni kuchaytiradi.

Ammo bu faqat texnik bandlar emas. Bu – siyosiy bayonot.

Yevropa va FIFA o‘rtasidagi sovuq urush

So‘nggi ikki hafta davomida UEFA va Infantino boshchiligidagi FIFA o‘rtasidagi ziddiyat ochiq sahnaga chiqdi. Jahon chempionatini xususiy investorlar uchun ochish rejalari barbod bo‘ldi. Bu rejaning yiqilishida aynan UEFA boshchiligidagi qarshilik hal qiluvchi rol o‘ynadi.

Yevropa tomoni hozir ham bosimni pasaytirgani yo‘q. FIFA turnirlarini, jumladan, Jahon chempionatlarini boykot qilish tahdidi havoda osilib turibdi. Maqsad aniq: Infantinoni iste’foga majbur qilish.

Shunday fon ortida somalilik hakamning Superkubokga tayinlanishi ramziy ma’no kasb etadi. UEFA, amalda, FIFA tanlagan, ammo AQSh chegarasida to‘xtatilgan hakamga o‘z minbarini taklif qilmoqda. Bu orqali Yevropa futboli “biz o‘zimiz baho beramiz” degandek bo‘ladi.

Mogadishudan Yevropaga

Artan bu yo‘lni oson bosib o‘tmadi. 2024 yilda u tarix yozdi – Afrika Millatlar Kubogida ishlagan ilk somalilik hakam sifatida. Endi esa yana bir bosqich: ilk bor Yevropada rasmiy uchrashuv boshqaradi, ham darhol Superkubokda.

“Sarguzashtlar, yangi xotiralar, yangi saboqlar – bular har doim zo‘r,” – deydi u. “Bu qo‘ng‘iroqni olganimizda, men va oilam uchun bu juda, juda baxtli lahza bo‘ldi.”

Bir yil avval Mayami aeroportida to‘xtatilgan hakam endi Yevropaning eng katta klublaridan ikkitasi ishtirok etadigan final markazida turadi. Chiziq bo‘ylab yugurayotganida, ehtimol, o‘sha bekor bo‘lgan Jahon chempionati, aeroportdagi savollar, vatandagi olqishlar yodiga tushar.

Lekin chorshanba oqshomida unga faqat bitta narsa kerak bo‘ladi: tinch bosh va toza qarorlar.

Superkubok tugaganda tablodagi hisob unutilishi mumkin. Lekin bu kecha, ehtimol, bir somalilik hakamning butun karerasini qayta belgilab beradimi? Shu savolning javobini endi maydon beradi.