Jamal Musiala: Epilepsiya tashxisi va futbolga ta’siri
Jamal Musiala bir necha kundan beri faqat dribblingi yoki gollari bilan emas, balki butun futbol olamini larzaga solgan holati bilan tilga olinmoqda. RB Leipzig bilan o‘rtoqlik uchrashuvida birdaniga yiqilgan lahza, so‘ngra 1. FC Heidenheim bilan o‘yinda takrorlangan holat – hammasi stadiondagilarni ham, ekran qarshisidagi millionlab muxlislarni ham muzlatib qo‘ydi.
Nevrolog Regina Becker esa bu lavhalarni ko‘rgan zahoti nimani o‘ylaganini aniq eslaydi.
“Bu epizodlar epileptik xurujga juda o‘xshaydi”
Dr Regina Becker, uzoq yillar Ludwig-Maximilians-Universität München klinikasida ishlagan, hozir esa “Munich Schwabing Neuro Centre” markazini boshqaradi. U Musiala ilk bor yiqilgan paytdagi videoni ko‘rishi bilanoq, nevrolog sifatida birinchi tashxisini ichida qo‘yib bo‘lgan edi.
Uning aytishicha, sababi – “absence” tipidagi epilepsiya bo‘lishi ehtimoli juda yuqori bo‘lgan.
Musiala o‘zi ham bu gumonni tasdiqladi: Heidenheimga qarshi o‘yindan keyin u ommaviy bayonotida “nevrologik disfunktsiya tufayli yuzaga keladigan qisqa muddatli vaqtinchalik uzilishlar” haqida yozdi. Oddiy muxlis uchun tushunarsiz jumla, lekin nevrologlar uchun aniq signal.
Dr Becker buni shunday izohlaydi: bu turdagi epilepsiya bosh miyaning talamus deb ataladigan qismida boshlanadi. Aynan shu soha ongni boshqaradi. U yerda disfunktsiya paydo bo‘lsa, odam birdaniga atrofga javob bermay qo‘yishi mumkin. Miya favqulodda holatga o‘tadi, neyronlar nazoratsiz “otila” boshlaydi, talamus bilan ongli idrok uchun mas’ul bo‘lgan bosh miya po‘stlog‘i o‘rtasidagi aloqa uziladi.
Natija? Bemor atrofni qabul qilmaydi, bo‘shliqka tikiladi yoki Musiala holatida bo‘lgani kabi, butunlay yiqilib tushadi. Tashqaridan qaraganda u go‘yoki “muzlab qolgan” odamga o‘xshaydi.
Futbolchi o‘zi buni qanday his qiladi?
Eng xavotirli tomoni – bunday xurujlar deyarli ogohlantirishsiz keladi. Dr Becker ta’kidlashicha, ko‘pchilik bemorlar xuruj boshlanishini oldindan sezmaydi, ularda reaksiya qilishga, o‘zini himoya qilishga vaqt bo‘lmaydi. Ba’zan hatto xurujning o‘zini ham eslab qolmaydi. Ular uchun hammasi go‘yoki “kadr uzilishi”dek: xuruj tugaydi, ular esa hech narsa bo‘lmagandek hayotini davom ettiradi.
Shu sababdan ham bitta savol o‘zi-o‘zidan tug‘iladi: Musiala penalti tepish uchun yugurib kelayotganida ham shunday holat bo‘lishi mumkinmi? Dr Becker bunga qisqa va aniq javob beradi: ha, buni inkor qilib bo‘lmaydi.
Shu paytgacha bo‘lgan ikki o‘yinda ham Musiala yiqilishi bilanoq maydondan olib chiqildi. Tibbiy nuqtai nazardan bu qanchalik zarur edi? Nevrolog fikricha, yurak-tomir tizimi yoki boshqa ichki a’zolar bilan bevosita muammo bo‘lmasa-da, professional sportda davom ettirishga ruxsat berish mas’uliyat va futbolchiga bo‘lgan g‘amxo‘rlik nuqtai nazaridan mutlaqo to‘g‘ri emas. Issiq ob-havo, suvsizlanish, kuchli hayajon – bularning barchasi keyingi xurujni qo‘zg‘atishi mumkin. Futbolchi o‘zi tezda o‘ziga kelib olsa ham, xavf darajasi yuqori bo‘lib qolaveradi.
Nega aynan hozir? 23 yosh – odatiy emas
Epilepsiya haqida gap ketganda, ko‘pchilik buni bolalik kasalligi deb o‘ylaydi. Dr Becker ham shuni tasdiqlaydi: bu shakldagi epilepsiya odatda 4–10 yosh oralig‘ida aniqlanadi. Lekin bundan istisnolar ham bor. Masalan, “juvenil absence epilepsiya” deb ataladigan ko‘rinishi keyinroq, o‘smirlik yoki undan keyingi davrda namoyon bo‘lishi mumkin.
Shunga qaramay, 23 yosh – tashxis uchun ancha kech hisoblanadi. Shunday bo‘lsa-da, mutaxassis bitta ehtimolni unutmaslik kerakligini aytadi: balki Musialada bunday epizodlar avval ham bo‘lgandir, faqat hozir tezlashib, nihoyat jamoatchilik ko‘z o‘ngida ro‘y berdi.
Tezlikning birdan oshishi nimaga bog‘liq bo‘lishi mumkin? Agar genetik moyillik bo‘lsa, issiq harorat, suvsizlanish, ruhiy va jismoniy zo‘riqish xurujlar sonini ko‘paytirishi yoki umuman birinchi xurujni chaqirishi mumkin.
Taxminlar orasida bir savol ham bor edi: taxminan bir yil avval Musiala boldir suyagi sinishi bilan og‘ir jarohat olgan edi. Shu jarohat hozirgi holatga aloqador bo‘lishi mumkinmi? Dr Becker bunga qat’iy rad javobini beradi: yo‘q, bu ikkala narsa bir-biriga bog‘liq emas.
“Davolanadi” degan so‘z – bo‘sh tasalli emas
Musiala o‘z bayonotida kasalligi “davolanadigan” holat ekanini yozdi. Bu faqat omma uchun tinchlantiruvchi ibora emas, tibbiy jihatdan ham asosli gap.
Dr Beckerning ta’kidlashicha, absence epilepsiya uchun juda samarali dori vositalari mavjud va bemorlarning katta qismi ularning yordamida butunlay xurujsiz hayot kechiradi.
Davolashning mohiyati – xurujni bosuvchi dori vositalari. Ular neyronlarning nazoratsiz faollashuvini jilovlaydi, epileptik xurujlarning oldini oladi. Bemor bu dorilarni har kuni, profilaktika sifatida qabul qiladi. Qon zardobida kerakli daraja odatda ikki-uch hafta ichida shakllanadi. Shu davrda shifokorlar muntazam nazorat qilib, dori dozasini sozlab boradi. Zarur daraja ushlangach, odatda keyingi xurujlardan yetarli darajada himoya paydo bo‘ladi.
Bu jarayon bir kunlik emas. Hatto bemor tezda xurujsiz bo‘lib qolsa ham, dori bir necha oy, ba’zan yillar davomida qabul qilinadi. Bolalik davrida boshlangan holatlarda ulg‘aygach, dorisiz ham xurujlar butunlay yo‘qolib ketishi mumkin. Ammo kasallik kech paydo bo‘lsa, umrboqiy terapiya ehtimoli yuqori bo‘ladi. Har bir holat alohida baholanadi.
Dorilar, yon ta’sirlar va tanlov
Mutaxassis “tanlov dorisi” sifatida ethosuximide ni tilga oladi. U odatda juda yaxshi ko‘tariladi, biroq bosh og‘rig‘i va charchoqqa o‘xshash noqulayliklar keltirib chiqarishi mumkin. Yana bir samarali vosita – valproic acid. Uning yon ta’sirlari kuchliroq: vazn ortishi, soch to‘kilishi, lanjlik va uyquchanlik. Qaysi dori qaysi bemorga mos tushishi – amaliyotda sinab ko‘riladi. Shunga qaramay, bemorlarning aksariyati ikkala preparatni ham qoniqarli darajada ko‘taradi.
Musiala uchun asosiy savol bitta: bu dorilar uning katta futbolchilik kelajagini so‘ndirmaydimi?
Dr Becker bu yerda ham aniq fikr bildiradi: bu ko‘rinishdagi epilepsiya tufayli uning professional karerasini davom ettirishiga qarshi turgan jiddiy tibbiy sabab ko‘rmayapti. Faqat bir bosqich bor – hozir boshlanishi kutilayotgan dori moslashtirish davri. Shu paytda yuklama biroz kamaytiriladi, organizmga yangi doriga moslashish uchun vaqt beriladi.
Musiala va miya mashqlari: tasodifmi yoki sezgi?
So‘nggi yillarda Jamal Musiala muntazam ravishda neuro-athletics mashg‘ulotlari bilan shug‘ullanib kelgani, bu haqda ochiq gapirib, ularni maqtalgani ma’lum. Bu ham savol tug‘diradi: u allaqachon o‘zidagi muammolarni sezib, shu yo‘l bilan ularni jilovlashga harakat qilgan bo‘lishi mumkinmi?
Bu savolga hozircha aniq javob yo‘q. Lekin bir narsa ravshan: Musiala tanasi bilan bir qatorda miyasi ustida ham ishlashga jiddiy qaragan futbolchi. Endi esa bu ishga tibbiyot qo‘shiladi.
Futbol olami uchun bu voqea – yana bir eslatma. Yulduzlar ham inson. Ularning miyasi ham, yuragi ham, asab tizimi ham chegarali. Savol esa shunday: dori-darmon va ehtiyot choralaridan keyin Jamal Musiala yana o‘sha eski ritmda raqiblarni aldab o‘ta oladimi yoki endi uning o‘yini butunlay yangi, yanada ongli bosqichga ko‘tariladimi?
