Gonkong futbolidagi korrupsiya reydi: o‘yinchilar va murabbiylar
Gonkong futboli atrofida yillar davomida pichirlab kelgan shubhalar nihoyat yorug‘likka chiqdi. Korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha mustaqil komissiya – Independent Commission Against Corruption (ICAC) – va politsiya qo‘shma reydi davomida 19 kishini qo‘lga oldi. Ular orasida amaldagi futbolchilar ham, murabbiylar ham bor.
Bu oddiy tekshiruv emas. Gap ichkaridan boshqarilgan, mahalliy futbolning o‘z vakillari ishtirokidagi butun bir tizimli tarmoq haqida ketmoqda.
Ichkaridan yemirilgan o‘yin
ICAC bosh tergovchisi Bill Ng Siu-kei ma’lum qilishicha, tergovchilar futbol ichida shakllangan mahalliy guruhni parchalashga muvaffaq bo‘lgan. Tarmoq kamida beshta klub vakillarini o‘z ichiga olgan.
Ularning sxemasi sodda, lekin xavfli bo‘lgan: futbol olamidagi tanish-bilishlar orqali pul tikishlar qabul qilingan, o‘yinchilarning o‘zi va ularga yaqin shaxslar orqali esa mahalliy uchrashuvlar “sozlab” borilgan.
Ngning aytishicha, ular “mahalliy futbol sohasi bilan bog‘liq shaxslarni pul tikishlarni qabul qilish uchun ishlatgan, futbolchilarning tarmog‘i va korrupsiyadan foydalanib, mahalliy o‘yinlarni foyda uchun kelishib olgan”.
Bu gaplar statistika bilan tasdiqlanmoqda: 19 gumonlanuvchidan to‘qqiz nafari o‘yin natijalarini kelishib olishda, 11 nafari noqonuniy pul tikishda ayblanib ushlangan. Yana bir, 24 yoshli futbolchi esa ikkala jinoyat bo‘yicha ham gumonlanuvchi sifatida qayd etilgan. U nafaqat o‘yinlarni “buzishda”, balki noqonuniy tikishlarni boshqarishda ham ishtirok etganlikda ayblanmoqda.
Stadiondan tashqariga chiqqan soyalar
Tarmoq faqatgina Gonkong chempionati bilan cheklanib qolmagan. Noqonuniy tikishlar mahalliy uchrashuvlardan tashqari xorijiy o‘yinlarga ham yoyilgan. Ular orasida hozir davom etayotgan Fifa World Cup uchrashuvlari ham borligi ma’lum qilindi.
Demak, bu faqatgina past ligadagi yoki havaskorlar darajasidagi manipulyatsiya emas. Ularning ko‘zi eng katta sahnaga – global turnirga ham tushgan.
Tergov ma’lumotlariga ko‘ra, guruh professional va havaskor o‘yinlar bo‘yicha ham noqonuniy pul tikishlar joylashtirgan. Ular to‘plagan ma’lumot, ichki aloqalar va ehtimoliy kelishuvlardan foydalanib, tikish bozorida ustunlikka erishishga urinib kelgan.
Tasodif emas, tizimlilikka ishora
ICAC bu ishga boshqa bir mahalliy “match-fixing” ishi bo‘yicha tekshiruv vaqtida duch kelganini ma’lum qildi. Demak, hozirgi fosh etilgan tarmoq – muzlikning faqat uchimi bo‘lishi mumkin.
Operatsiya seshanba kuni ishga tushirilgan, reydlar esa bir necha manzilda bir vaqtning o‘zida o‘tkazilgan. Bu, tergovchilar ancha vaqtdan beri kuzatib, zarbani aniq vaqtda berishga hozirlik ko‘rganini anglatadi.
Gonkong futboli uchun bu zarba og‘ir. Ayniqsa, o‘yin ichidagi odamlar – o‘yinchilar va murabbiylar – gumonlanuvchilar ro‘yxatida turgani ishonch inqirozini yanada chuqurlashtiradi.
Savol esa endi bitta: bu reyd futbolni tozalash uchun keskin burilish bo‘ladimi yoki hali ochilmagan, yanada chuqurroq ildiz otgan korrupsiya hikoyasining boshlanishimi?
