Gianni Infantino: futbol olamidagi o'zgarishlar
Gianni Infantino uchun hayot tez harakatlanadi. Ayniqsa, bu oy boshida. U xususiy samolyotda Amerika osmonini kesib o‘tar, shahardan shaharga uchib, Jahon chempionatining yakuniy haftalarida deyarli hamma joyda bir paytning o‘zida bo‘lgandek taassurot qoldirardi.
19-iyul kuni u o‘zini futbol olamining mutlaq markazida his qilgan bo‘lsa ajab emas. AQSh prezidenti Donald Trump bilan birga Ispaniyaga kubokni topshirar ekan, sahna, chiroqlar, tarix – hammasi uning atrofida aylanayotgandek edi.
Oradan ikki haftaga ham yetmay, manzara keskin o‘zgardi. Endi u deyarli yolg‘iz.
Devordan devorga urilayotgan prezident
Buyuk Britaniya Bosh vaziri Andy Burnham uni ochiq tanqid qildi. Odatda bunday siyosiy zarbalar Fifa rahbari uchun kasb xavfi sifatida qabul qilinadi, o‘tib ketadigan shovqin, xolos. O‘yin muxlislarining g‘azabi ham shunday: Infantino o‘zi himoya qilmoqchi bo‘lgan o‘yin tarafdorlari tomonidan keskin qoralandi.
Ammo bu safar zarba boshqacha. Yevropa futboli yuragi – Uefa Fifa musobaqalarini boykot qilish bilan tahdid qildi. Bu zarbani Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtirgan Concacaf va Osiyoni qamrab olgan AFC ham mustahkamladi.
Uchala tashkilot ham o‘z uslubida, lekin bir xil mazmunda gapirdi: Infantino davridagi Fifa boshqaruvi jiddiy savol ostida.
AFC bayonotida shunday jumla bor: “Bu masala bitta taklif doirasidan ancha yiroq. U Fifa ichidagi maslahatlashuv va qaror qabul qilish jarayonlaridagi fundamental zaifliklarni ochib tashladi. Endi bu muammolar bartaraf etilishi shart.”
Ichki manbalarning aytishicha, Infantino rejasining rad etilishi bilan birga Concacaf a’zolarining katta qismi Fifa prezidentiga bo‘lgan ishonchini yo‘qotayotgan, yoki allaqachon yo‘qotgan.
Zarba ustiga zarba. Infantino maslahatchisi, 2026-yilgi Jahon chempionati bo‘yicha Oq uy ishchi guruhiga Trump tomonidan katta maslahatchi etib tayinlangan Carlos Cordeiro iste’fo berdi.
Fifa bosh operatsion direktori Kevin Lamour Associated Press agentligiga bergan bayonotida Fifa ma’muriyati “loyiha bo‘yicha aldanganini” aytdi.
Fifa bu borada izoh berishi uchun BBC Sport so‘rov yuborgan.
Hozircha esa bir narsa ravshan: Infantino atrofidagi devorlar tobora yaqinlashayotgandek.
“Oddiy tashkilot” emas
Savol endi ochiq: bu uning davrining oxiri boshlanishimi? Va agar shunday bo‘lsa – keyingi kim?
Bu yerda romantik tasavvurlar emas, real siyosat gapiradi.
Angliya Futbol assotsiatsiyasining sobiq raisi David Bernstein BBC Sport bilan suhbatda shunday dedi: “Oddiy bir tashkilotda, bunday ko‘lamdagi masala tufayli ortga chekinishga majbur bo‘lgan rahbar, ehtimol, darhol eshikni ko‘rgan bo‘lardi. Lekin Fifa oddiy tashkilot emas. Agar u yetarlicha milliy assotsiatsiyalar qo‘lloviga ega bo‘lsa, davom etadi.”
Fifa sobiq vitse-prezidenti Jim Boyce ham shunga yaqin fikr bildirdi. U Infantino qayta saylanishi uchun “hali ham yetarli qo‘llovga ega bo‘lishi”ni o‘ylaydi, lekin ogohlantirdi: “Agar voqealar shu sur’atda davom etsa, kim biladi?” Shunday bo‘lsa-da, u shunday deya qo‘shib qo‘ydi: “Agar men tikish o‘ynaydigan odam bo‘lganimda, hali ham uning so‘nggi to‘rt yillik muddatini qo‘lga kiritishiga pul tikkan bo‘lardim.”
Infantino 2016-yildan beri Fifa prezidenti. Ungacha yetti yil davomida Uefa bosh kotibi bo‘lib ishlagan. Futbol siyosatining xaritasini undan yaxshiroq biladigan odam ko‘p emas.
Hozir 56 yoshda. U Fifa tepasiga Osiyo Futbol Konfederatsiyasi prezidenti Sheikh Salman al-Khalifa ustidan 115 ga 88 ovoz hisobida g‘alaba qozonib kelgan. Uning vazifasi korrupsiya mojarolari bilan bulg‘angan, Sepp Blatter iste’fosidan keyin obro‘si yerga urilgan tashkilotni tozalash edi. Blatter o‘tgan yili korrupsiya ayblovlaridan oqlangandi.
O‘sha paytda Infantino shunday va’da bergan edi: “Men futbolni Fifa tomon, Fifa’ni esa futbol tomon qaytarish uchun tinimsiz ishlayman.”
U ikki marta raqibsiz qayta saylandi. Kelasi yil mart oyida yana shunday bo‘lishi kutilayotgan edi. Fifa tarixida bu holat g‘ayrioddiy emas: Blatter ham 2007 va 2011-yillarda raqibsiz qatnashgan.
Fifa prezidentini saylovda mag‘lub etgan so‘nggi odam – braziliyalik Joao Havelange. U 1974-yilda Sir Stanley Rousni o‘rnidan surib tashlagan. Keyin esa besh muddat davomida hech qanday raqibsiz ishlagan va nihoyat 1998-yilda, 82 yoshida iste’fo bergan.
Infantino qayta saylanishini qo‘llab-quvvatlovchi xatlar allaqachon Fifa’ga topshirilgan. Endi savol: ular qaytarib olinadimi? BBC Sport kamida bitta Uefa a’zosi bu haftadagi voqealar fonida o‘z xatini allaqachon qaytarib olganini biladi.
Shu fon’da Fifa kelajagi haqida ismlar tilga olinmoqda.
Victor Montagliani: shimoliy yarimshar kuchi
Concacaf prezidenti Victor Montagliani – ulardan biri.
U ham 2016-yilda, xuddi Infantino kabi, islohot va’dalari bilan saylangan. Kanada futbol assotsiatsiyasining sobiq prezidenti sifatida u uch davlat mezbonligidagi 2026-yilgi Jahon chempionatiga tayyorgarlik va uni o‘tkazish jarayonida hamraisi sifatida chuqur ishtirok etdi. U fransuz, italyan, ispan va ingliz tillarida bemalol so‘zlashadi.
Concacaf prezidentligiga nomzodini qo‘yish qarorini u bir intervyuda shunday eslagan: “Biror ishga kirishsam, oxirigacha boraman. Uch oy davomida o‘z hisobimdan kampaniya qildim, AQShdan tortib, Venesuela yaqinidagi kichik Bonaire oroligacha 41 ta mamlakatning hammasiga bordim.”
Montagliani 2024-yilda Concacaf mezbonligida o‘tkazilgan kengaytirilgan Copa America turnirida yetakchi rol o‘ynadi. BBC Sport bilan suhbatda u bu musobaqani muntazam an’anaga aylantirish g‘oyasini rad etgan. Siyosiy jihatdan kuchli o‘yinchi sifatida u Arsene Wengerning har ikki yilda bir Jahon chempionati o‘tkazish rejasiga doir taranglikni yumshatishda muhim rol o‘ynadi va 64 jamoali Jahon chempionati konsepsiyasiga hech qachon to‘liq ishongan emas.
2025-yilda bo‘lib o‘tgan Leaders konferensiyasida u futbolning global bo‘ronlarni yengib o‘tish qudratini shunday izohlagan: “O‘yin hozirgi dunyo yetakchilaridan kattaroq. Futbol rejimlardan ham omon qoladi. Bu bosh og‘rig‘imi? Albatta. Bunga real ko‘z bilan qarash kerak. O‘yinimizning go‘zalligi shunda – u har qanday shaxs va mamlakatdan kattaroq.”
Shunday fon bilan Montagliani nomi Infantino o‘rniga ehtimoliy nomzod sifatida tobora ko‘proq tilga olinmoqda.
Sheikh Salman: Osiyoning og‘ir toshi
AFC prezidenti Sheikh Salman bin Ebrahim Al Khalifa – yana bir markaziy figura.
U 2013-yilda ilk bor saylangan, hozir esa 2027-yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi muddatini ham raqibsiz olib bormoqda. Bahraynlik rahbar Osiyo futbolida sezilarli kengayish davriga bosh bo‘ldi: Champions League Elite, Champions League Two, Challenge League va 2024-25-yillarda yo‘lga qo‘yilgan Women’s Champions League – bularning barchasi uning davriga to‘g‘ri keladi. Osiyo Kuboki 24 jamoagacha kengaytirildi.
Aynan Sheikh Salman Infantino boshchiligidagi Fifa’ni keskin tanqid qilgan, qat’iy ohangdagi AFC bayonotiga imzo chekdi va 46 a’zoli konfederatsiyani o‘zi bilan bir yoqqa birlashtira oldi. Ularning ko‘pi Infantino rejasida va’da qilingan raqamlar o‘z futbol byudjetlariga nisbatan nihoyatda katta ekanini yaxshi tushunadi.
Osiyo ichida bunday birlashgan front – kichik signal emas.
Nasser Al-Khelaifi: kuchli, lekin istaksiz
Yevropa klublarining siyosiy maydondagi og‘ir vaznli vakili – Nasser Al-Khelaifi ham nazariy jihatdan Infantino uchun jiddiy raqib bo‘lishi mumkin.
U 2021-yilda, o‘yinni bo‘lib yuborish xavfi tug‘ilgan, ammo 48 soat ichida qulagan European Super League loyihasidan keyin Yevropa klublar uyushmasi rahbarligini qo‘lga oldi. Tashkilot nomi European Football Clubs deb o‘zgartirildi va a’zolik 800 dan ortiq klubgacha kengaytirildi. Eng yirik klublardan faqat Real Madrid tashqarida qolmoqda.
Bunday siyosiy platforma bilan Al-Khelaifi Fifa tepasiga jiddiy nomzod bo‘lishi mumkin edi. Ammo hozircha bitta to‘siq bor – u o‘zi bu lavozimni xohlamayotgandek. 52 yoshli rahbarga yaqin manba BBC Sport’ga shunday degan: “U chin dildan, chinakamiga, chinakamiga bu ishni xohlamaydi.”
Demak, hozircha u ko‘proq kulis ortidan ta’sir o‘tkazuvchi kuch sifatida qolmoqda.
Mattias Grafstrom: juda yaqin, juda yevropalik?
May 2024-yilda Fifa bosh kotibi etib tayinlangan Mattias Grafstrom ham tobora ta’sirli ovozga aylanmoqda.
U ko‘p tilli rahbar. 2016-yilda Infantino prezident etib saylanganidan keyin uning apparat rahbari bo‘lib ishlagan va shu tariqa Fifa ichida tez ko‘tarilgan. Jahon chempionati davomida ham Grafstromni ko‘p joyda, ko‘p sahnada ko‘rish mumkin edi.
Ammo aynan shu yaqinlik unga qarshi ishlashi mumkin. U Infantino davrining ajralmas qismi sifatida ko‘riladi. Bundan tashqari, futbol siyosati ichida keyingi Fifa prezidenti yevropalik bo‘lmasligi kerak degan kayfiyat ham bor. Bu omil ham Grafstrom imkoniyatlarini cheklashi mumkin.
Marokashdagi hal qiluvchi bahs
Bir narsa aniq: vaqt ko‘p emas.
Fifa’ning navbatdagi prezidenti kelasi yil mart oyida, tashkilotning 77-kongressida, Marokashda aniqlanadi. Nomzodlar 18-noyabrgacha o‘z nomlarini rasmiy tarzda taqdim etishi kerak.
Shu kungacha Infantino o‘z pozitsiyasini saqlab qoladimi yoki global futbol siyosatining og‘ir toshlari yangi nomlar bilan sahnaga chiqadimi – hozircha hech kim aniq ayta olmaydi.
Bitta savol esa tobora balandroq yangrayapti: futbol o‘zidan kattaroq bo‘lishi kerak bo‘lgan tashkilot rahbarini yana bir marta kechiradimi yoki nihoyat yangi davrga eshik ochadimi?
