FIFA ichidagi bo‘hron: Lise Klaveness qo‘rquv boshqaruviga qarshi chiqdi

Jenevada futbol siyosatining eng nozik qatlamlarida navbatdagi zilzila yuz berdi. FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour ishdan olinishi bilan, tashkilot ichidagi taranglik ochiq sahnaga ko‘tarildi. Norvegiya futbol federatsiyasi prezidenti Lise Klaveness buni ochiqchasiga “qabul qilib bo‘lmaydigan” deb atadi.

Uning so‘zlari yumshoq emasdi. Telefon orqali bergan intervyusida u shunday dedi: Lamour – “men uchratgan eng yaxshi futbol administratori”. Endi esa u yo‘q. “U tashlab yuborildi va biz go‘yoki shunchaki davom etishimiz kerak. Bu – qo‘rquv orqali boshqaruv”, – deya ta’kidladi u.

20 milliard dollarlik reja va keskin burilish

Bu iste’fo emas. Bu – ishdan bo‘shatish. Lise Klaveness aynan shunday ta’rif berdi. Uning aytishicha, qaror FIFA bosh kotibi Mattias Grafström imzosi bilan rasmiylashtirilgan bo‘lsa-da, bosim markazida bitta shaxs turibdi – Gianni Infantino.

Lamourning ketishi tasodifiy kun emas, tasodifiy fon ham emas. Atigi 17 kun avval u Associated Press orqali Infantino ilgari surgan 20 milliard dollarlik xususiy kapital loyihasini keskin tanqid qilgan edi. Aynan o‘sha bayonot bir necha soat ichida rejani to‘xtatib qo‘ydi.

Reja shunday edi: FIFA kelajakdagi Jahon chempionati daromadlarining bir qismini Joshua Kushner boshchiligidagi investorlar guruhiga sotishi kerak edi. 4,2 milliard dollarlik sarmoya evaziga yangi tijoriy tuzilmaning 20 foizi berilishi, evaziga esa FIFA tarkibidagi 211 a’zoga har biriga 20 million dollardan taklif qilinishi ko‘zda tutilgan. Qog‘ozda jozibali ko‘rinadigan bu sxema amalda keskin norozilikni uyg‘otdi.

UEFA, Osiyo futbol konfederatsiyasi va CONCACAF rahbariyatida savollar ko‘paydi. Eng muhim savol esa shunday edi: daromadlari milliardlab bo‘lgan, zaxiralari katta, a’zolariga tegishli notijorat tashkilot nega birdaniga tashqi investorlar bilan bo‘lishishi kerak?

Aldangan xodimlar va keskin bayonot

31-iyul kuni Lamour FIFA ichidagi kayfiyatni ochib tashladi. U Infantino jarayonni ochiq olib bormagani, xodimlar “aldanganini” yozdi. Uningcha, FIFA apparati “mensimaslik va qo‘rqitish”dan ko‘ra yaxshiroq munosabatga loyiq.

Bayonot oxirida u keskin chiziq tortdi: agar bu gaplar ishidan ayrilishiga olib kelsa ham, u buni qabul qilishini, “hech bo‘lmaganda bugun tinch uxlay olishini” yozdi. U o‘sha kecha tinch uxlagan bo‘lishi mumkin. Lekin bu gaplar FIFA tepasida bo‘ronni yanada kuchaytirdi.

Lamour – Infantino uchun begonagina kadr emas edi. Ular 2007–2015-yillarda UEFAda birga ishlagan, 2016-yilda Infantino FIFA prezidentligiga nomzod bo‘lganida uning kampaniya jamoasida bo‘lgan. Ikki yil avval u UEFAdan FIFAga o‘tib, Tsyurixdagi operatsion ishlarga bosh-qosh bo‘la boshladi. Futbol siyosatining ko‘p hollarda xira ko‘rinadigan kulislarida Lamour ishonchli, pok nomlardan biri sifatida tilga olinardi.

Shuning uchun uning ochiq chiqishi Infantino uchun oddiy tanqid emas, ichkaridan kelgan og‘ir zarba bo‘ldi.

Klaveness: Bu – qo‘rquv siyosati

Lise Klaveness uchun bu mojaro shunchaki navbatdagi ichki nizolar emas. U – sobiq Norvegiya terma jamoasi futbolchisi, Oslo sudyasi, UEFA ijroiya qo‘mitasi a’zosi. Norvegiya yillar davomida futbol boshqaruvida shaffoflik va yaxshi boshqaruvning tarafdori sifatida nom qozongan, Klaveness esa bu an’anani yanada keskinroq ohangda davom ettiryapti.

U FIFA rahbariyatiga murojaat qilib, buyruqlarga ko‘r-ko‘rona bo‘ysunmaslikka chaqirdi. Ayniqsa, Mattias Grafström nomini alohida tilga oldi. “Endi FIFA rahbariyati va administratsiyasini futbol manfaatlariga zid ekanini bilgan topshiriqlarga bo‘ysunmaslikka chaqirishimiz kerak”, – dedi u.

Uning fikricha, Lamourning bayonoti nafaqat zarur, balki hal qiluvchi bo‘lgan: “U loyihani to‘xtatish uchun zarur bo‘lgan gapni aytdi. U hammaning ko‘nglida yurgan, lekin ichkaridan kimdir aytishi kerak bo‘lgan haqiqatni ochdi – bu FIFA emas, bitta odamning rejasi edi”.

Rabotdagi yig‘ilish va qo‘llab-quvvatlash bayonoti

Bo‘ron avjiga chiqqan pallada Infantino javob zarbasini ishga soldi. U Marokashning Rabot shahrida FIFA yuqori rahbariyatini yig‘di. Ammo bitta ism ro‘yxatda yo‘q edi – Kevin Lamour.

5-avgustdagi uchrashuvdan so‘ng FIFA rasmiy bayonot chiqardi: xatolar tan olindi, kechirim so‘raldi va yig‘ilishda qatnashgan rahbarlar Infantino prezidentligini “to‘liq qo‘llab-quvvatlashi” qayd etildi.

Klaveness bu manzarani boshqacha ko‘rdi: “Biz Rabotda nimalar bo‘lganiga oid hisobotlarni oldik. Bu – qo‘rquv orqali boshqaruv ekanini bilamiz. Bu futbol manfaatlariga mos kelmaydi”, – dedi u.

Oradan ko‘p o‘tmay, Lamour ishdan olindi. FIFA rasmiy bayonotida qisqa jumla bilan cheklanishdi: tashkilot “Kevinning ikki yillik xizmatlari uchun minnatdorlik bildiradi va kelajagiga omad tilaydi”. Hech qanday keskin ohang, hech qanday ichki mojaro tan olinmadi. Ammo fon allaqachon hammaga ma’lum edi.

Saylovlar arafasida bosim kuchaymoqda

Infantino uchun bu mojaro ayni nozik pallaga to‘g‘ri keldi. U Marokashda o‘tadigan navbatdagi FIFA kongressida yana bir muddatga deyarli raqibsiz qayta saylanadi, degan tasavvur shakllanib ulgurgan edi. Endi esa savollar ko‘paydi.

“FIFA Forward Enterprise” deb nomlangan loyiha atrofidagi norozilik, Lamourning ochiq chiqishi, uning ortidan kelgan ishdan bo‘shatish – bularning bari prezident atrofidagi “sindirilmaydigan” qo‘llab-quvvatlash tasvirini chizib tashlayapti.

Nomzodlar uchun muddat yaqinlashmoqda: raqiblar 18-noyabrgacha saylovga kirish niyatini bildirishlari kerak. Savol esa endi shunday: bu bo‘hron – faqat bir mansabdor shaxsning ishdan ketishi bilan cheklanib qoladimi yoki FIFA ichida haqiqiy qarshilik to‘lqinini uyg‘otadimi?

Jahon futbolining eng yuqori cho‘qqisida hozircha bitta narsa aniq: qo‘rquv orqali boshqaruv haqidagi gaplar endi yopiq eshiklar ortida emas, ochiq minbarlarda yangramoqda. Endi bu ovozlar jimib qoladimi yoki saylovlar oldidan yanada balandroq eshitiladimi – mana shu savol butun futbol siyosatini larzaga keltiryapti.