EFL tizim yemirilish arafasida: moliyaviy bo‘hron va yangi qoidalar
EFL ogohlantirdi: tizim yemirilish arafasida
Angliya futbol piramidasi moliyaviy bo‘hron chekkasida turibdi. EFL bosh ijrochi direktori Trevor Birch buni yashirmadi: klublarning yig‘ilib qolgan zarari butun tizim uchun “tizimli to‘lovga qodir emaslik xavfi”ni tug‘diryapti.
Bu so‘zlar shunchaki bayonot emas, Professional Footballers' Association (PFA) EFLga qarshi sud jarayonini boshlagan pallaga to‘g‘ri keldi. Mojaro markazida – League One uchun moliyaviy qoidalar o‘zgarishi.
Yangi qoidalar, eski muammo
EFL may oyida e’lon qilgan qarorga ko‘ra, 2026-27-yilgi mavsumdan boshlab Squad Cost Rules (SCR) deb nomlangan yangi tizim Profitability and Sustainability (P&S) o‘rnini egallaydi. Asosiy zarba – ish haqi chegarasida.
League One klublari uchun ish haqi fondi sifatida ruxsat etilgan aylanma mablag‘ foizi 60% dan 50% ga tushirildi. Ya’ni, har funt tushumdan atigi yarmi maosh va shartnomalarga ketishi mumkin.
PFA – professional futbolchilar kasaba uyushmasi – bunga keskin qarshi chiqdi. Ularning pozitsiyasi aniq: bunday o‘zgarishlar Professional Football Negotiating and Consultative Committee (PFNCC) bilan “to‘liq kelishuvsiz” joriy etilishi mumkin emas.
Birch futbolchilikni 23 yoshida tugatgan sobiq o‘yinchi sifatida futbolning qisqa faoliyat ekanini yaxshi bilishini aytdi. Lekin bir haqiqatni ham ochiq qo‘ydi: EFL klublarining hozirgi moliyaviy modeli “barqaror emas”.
Raqamlar bu gapni yanada keskinroq qiladi. So‘nggi besh mavsumda League One darajasida o‘yinchilar uchun o‘rtacha xarajat 3,8 million funtdan 8,0 million funtgacha sakradi. Shu bilan birga, o‘rtacha zarar 2,3 milliondan 7,3 million funtga oshdi. Championshipda esa o‘tgan mavsumda o‘rtacha zarar 21,6 million funtga yetdi.
Birchning ochiq xatidagi eng muhim jumlalardan biri: “Moliyaviy barqarorlik va futbolchini himoya qilish qarama-qarshi tushunchalar emas. Ular ajralmas”.
Uning fikricha, moliyaviy jihatdan sog‘lom klub shartnomalarni bajara oladi, ish haqlarini vaqtida to‘laydi, infratuzilmaga sarmoya kiritadi va futbolchilarga uzoq muddatli istiqbol bera oladi. Ayniqsa Championship darajasida bu farq yanada keskin sezilyapti.
Maosh chegarasi bo‘yicha eski jang qaytdi
Bu mojaro EFL va PFA o‘rtasidagi ilk to‘qnashuv emas. League One va League Two uchun maosh chegarasi joriy etish rejasi 2021-yilda bekor qilingan edi. O‘shanda PFA bu qoidalarni “qonunga zid va ijrosi mumkin emas” deb baholagan.
Endi esa kasaba uyushmasi yangi qoidalarga ham yo‘l bermoqchi emas. Ular nazarida, SCR futbolchilar maoshini pasaytirishi va tarkibga sarflanadigan mablag‘ni cheklashi mumkin.
Birch bu xavotirni tan oldi: “PFA ish haqlar qisqarishi va tarkibga sarf cheklanishidan xavotirda. Bu tashvish tinglanishga loyiq”. Lekin u boshqa tomonni ham ko‘rsatdi – hozirgi holatda hech narsa qilmaslik ham klublarni yanada chuqurroq moliyaviy turg‘unlikka sudraydi.
Ko‘plab egalar allaqachon qo‘shimcha mablag‘ kiritishdan charchagan yoki bunga qodir emas. EFL rahbari yangi cheklovlarning maqsadi ambitsiyani bo‘g‘ish emas, balki “klublar mas’uliyat bilan sarmoya qila olishi, raqobatbardosh bo‘lib qolishi va uzoq muddatli xavfli xarajatlarga majbur bo‘lmasligi uchun himoya to‘siqlari qo‘yish” ekanini ta’kidladi.
Sheffield Wednesday saboqlari
So‘nggi yillardagi eng og‘riqli misollardan biri – Sheffield Wednesday. Klub o‘tgan mavsumning katta qismini administratsiya ostida o‘tkazdi, sababi o‘sha paytdagi egasi Dejphon Chansiri moliyalashtirishni to‘xtatgan edi.
Natija og‘ir bo‘ldi: 18 ochko olib tashlandi, klub bankrotlik yoqasiga kelib qoldi, butun liga raqobatbardoshligiga putur yetdi. Bu holat EFL ichida: “Bu tizim aslida kimni himoya qilyapti?” degan savolni yana o‘rtaga tashladi.
Birch muxlislarning kayfiyatini ham tilga oldi. Ularning orzusi oddiy: klub kelajakda ham o‘z jamoasi va shahri yuragida qolishi, kunlarning birida yo‘q bo‘lib ketmasligi.
U shunday deydi: muxlislar ambitsiyani xohlashadi, lekin u “haqiqiy tuyuladigan umid” bo‘lishini istashadi. Adolatli xavf, ochiq va ishonchli musobaqalar – tribunada bo‘lsin, televizor qarshisida bo‘lsin, aynan shuni kutishadi.
Ular uchun ko‘tarilish va tushish hikoyalari ahamiyatli bo‘lishi kerak, mahalliy g‘urur davom etishi kerak, klub esa bitta egalar davridan ham uzoq umr ko‘rishi kerak.
Sud zalimi yoki muzokara stoli?
PFA sud yo‘lini tanladi. Birch esa bu yo‘lni mutlaqo to‘g‘ri deb bilmaydi.
“Sudlashish yechim emas”, – deydi u. Uningcha, bu yo‘l o‘yinning tub muammosini hal qilmaydi: yillar davomida shakllangan modelda juda ko‘p klub muvaffaqiyatni zarar evaziga quvishga majbur bo‘lgan, egalar esa bu yo‘qotishlarni cheksiz qoplab borishi kutilgan.
Bu esa, uning so‘zlari bilan aytganda, “barqaror emas”.
Birchning nazarida, bu kurashni faqat ichki qoidalar bilan yengish ham mumkin emas. EFL uchun hal qiluvchi masala – Premier League bilan “adolatliroq va tengroq taqsimot modeli”ga erishish. Solidarity to‘lovlari 2019-yildan beri o‘zgarmagan, bu orada esa xarajatlar ham, xavf ham bir necha barobar oshdi.
Endi savol bitta: EFL, PFA va Premier League o‘rtasida haqiqiy kelishuv topiladimi yoki Angliya futbol piramidasi sud zalida vaqt yo‘qotayotgan bir paytda moliyaviy jarlikka yanada yaqinlashadimi?
