Chawinga opa-singillarining mo‘jizaviy yurishi: Malavi futboli
2026 yilgi Women’s Africa Cup of Nations sahnasida Malavi – turnirning eng past reytingli jamoasi – hammani hayratda qoldirdi. Ammo bu ertakning yuragida turgan manba tanish: Chawinga opa-singillari, Tabitha va Temwa.
Ular Marokkodagi finalga olib kelgan 12 golning 9 tasini urdi. Temwa besh gol bilan Zambiya yulduzi Barbra Banda bilan birga “oltin buts” poygasini boshqarib turibdi. Malavi jahon reytingida 153-o‘rinda, lekin hujum chizig‘ida ular hech qanday pastlikni tan olmaydi.
Endi yakshanba kuni kechqurun, soat 19:00 GMT da, ular Kamerunga qarshi finalga chiqadi. Bu nafaqat jamoa, balki bir oilaning ham sinovi bo‘ladi.
Plastik to‘pdan Yevropa cho‘qqilarigacha
Katta opa – Tabitha – 1996 yil 22 may kuni Malavining shimolidagi Rumphi tumanida tug‘ilgan. U bolaligidan qizlar emas, o‘g‘il bolalar bilan birga o‘ynagan. To‘p – plastik va qog‘oz bo‘laklaridan yasalgan. Maydon – qishloq changi.
“Bola bo‘lganimda, o‘zimni yigitlardan farq qilmayman deb o‘ylardim. Ular nima qilsa, men ham qila olaman deb ishonganman”, – degandi u BBC bilan suhbatda.
Bu jasorat uyda qabul qilinmadi. Onasi qizining futbolga berilib ketganidan uyaldi, uni urishdi, tanbeh berishdi. Qo‘shnilar: “Qarang, qizingizga, bu bola emas. Erga tegmay qoladi. Maktabga ham qiziqmaydi”, – deb tazyiq o‘tkazishdi. Do‘stlari ham “ayollar futbol o‘ynamaydi” deb ishonchni sindirishga urindi.
Tabitha taslim bo‘lmadi.
Poytaxt Lilongveda joylashgan DD Sunshine klubiga o‘tishi bilan uning yo‘li o‘zgarib ketdi. U yerda nafaqat futbolchi sifatida, balki imon-e’tiqodi mustahkam bir yetakchi sifatida shakllandi. Intervyularida ko‘p bora g‘alabalarini Xudoga bag‘ishlaydi.
Burilish nuqtasi 2014 yilda keldi. DD Sunshine bilan ishlagan bir amerikalik NGO xodimi keyinroq Shvetsiyaga ko‘chib o‘tdi va uchinchi ligadagi Krokom Dvarsatts klubiga qo‘shildi. Klubga Malavida bir yulduz o‘sib kelayotgani haqida gap borganda, jamoa avvaliga ikkilanib qoldi.
Shunda klub egasi David Dube o‘zi tashabbus ko‘rsatdi: viza va aviachiptalar uchun xarajatni o‘zi qoplashga rozi bo‘ldi. Tabitha Shvetsiyaga sinovga bordi va ko‘p o‘tmay u yerda hech qanday shubha qolmadi: kuch, dribling, uzoqdan zarba, sovuqqon yakunlash – hammasi bor edi.
18 yoshga to‘lganidan keyin debyut qilishiga ruxsat berildi. Shunday qilib, u Yevropada o‘ynagan ilk malavilik ayol futbolchiga aylandi. Atigi 14 o‘yinda 39 gol. Statistikaga qarasangiz, bu raqamlar o‘zi ham hikoya aytadi.
Keyingi manzil – Shvetsiyaning ikkinchi ligasidagi Kvarnsveden. U yerda 43 gol urib, klubni elitaga olib chiqdi va 2017 yilda oliy ligada to‘purar bo‘ldi. Keyin olti yil davom etgan Xitoy davri: uchta liga chempionligi, uchta “oltin buts”, ikki bor mavsumning eng yaxshi futbolchisi.
2022-23 yilgi mavsumda Inter Milan safidagi ijaraviy davr yana bir cho‘qqini olib keldi – Italiya chempionatida ham to‘purar unvoni.
“Men afrikaliklar uchun yutuqlarga erishishni xohlayman. Qit’adagi qizlar ko‘rishi kerak: bu dunyoda erkaklar kabi futbol o‘ynaydigan ayollar ham bor”, – degandi u o‘sha paytda.
Keyin hujumchi Parijga ko‘chdi – Paris St-Germain safida 2023 yilda Uefa Champions League musobaqasida maydonga tushgan va gol urgan ilk malavilik ayol bo‘ldi. Shundan so‘ng esa Fransiyaning eng sovrindor klubi Lyon qo‘ng‘iroq qildi. Tabitha u yerda ketma-ket ikki marta ichki chempionlikni qo‘lga kiritishga yordam berdi va o‘tgan mavsumda Barcelona ga qarshi bo‘lgan Champions League finalida ham maydonga tushdi.
Plastik to‘pdan boshlangan yo‘l Yevropa futbolining eng yuksak sahnasigacha yetib bordi.
“Sevgi” ma’nosidagi ism va kichik opaning izidan
Temwa – ismiga monand, “sevgi” degan ma’noni anglatuvchi futbolchi – 1998 yil 20 sentyabrda tug‘ilgan. U katta opasining yo‘lidan yurdi, lekin o‘z uslubini yaratdi.
Temwa ko‘p bora Tabitha o‘z faoliyatida “hal qiluvchi” rol o‘ynaganini tan olgan. Avval DD Sunshine, keyin Kvarnsveden – ikkala klub ham Tabithaning tavsiyasi bilan uni qabul qilgan.
“U menga Malavini tark etib, chet elda o‘ynashim uchun yo‘l ochdi. Eng muhimi – doim menga kurashishni, nimani xohlayotganimni aniq bilishni va chalg‘ituvchi gap-so‘zlarga quloq solmaslikni o‘rgatgan”, – degandi u BBC Sport Africa bilan suhbatda.
27 yoshli hujumchi 2019 yilda Shvetsiya chempionatida 35 ta gol urib, o‘z nomini alohida qatorda yozdirdi. Xitoydan agentlar Tabithaga yana murojaat qildi: “Sizga o‘xshagan, har tomonlama yetuk futbolchini qanday topsak bo‘ladi?” Javob oddiy edi – Temwa.
Natijada Wuhan Jianghan uni tezda qo‘lga kiritdi. Temwa klub bilan birga ketma-ket to‘rt marta liga chempionligini qo‘lga kiritdi. 2021 yilgi chempionlikda esa maydonda ikki Chawinga yonma-yon yugurardi.
Milliy jamoa: ikki yulduz, bitta orzu
Tabitha va Temwa Malavi terma jamoasi safida ham to‘purarlikni odatga aylantirdi. Tabitha 2011 yilda, Temwa esa 2016 yilda debyut qilgan. Odatda sardorlik bog‘ichi katta opaning qo‘lida bo‘ladi, lekin 2023 yilda tarixiy lahzani kichik opa boshqardi: Temwa jamoani COSAFA Women’s Championship g‘olibligiga olib chiqdi. Bu Malavi ayollar futbolidagi ilk sovrin edi.
Tabitha esa Afrika chempionati boshlanishidan oldin orzusi haqida ochiq gapirdi: “Bu turnirga chiqishni uzoq yillardan beri kutdim. Yevropada katta o‘yinlar o‘ynadim, lekin qizlarga doim shuni aytaman: ‘Uyalmanlar, qo‘rqmanlar’”.
Bu so‘zlar qog‘ozda shunchaki motivatsion gapdek tuyulishi mumkin edi. Ammo maydonda ular haqiqiy qurolga aylandi.
Malavi Wafcon ochilish o‘yinida 10 karra chempion Nigeriyani sensatsion tarzda mag‘lub etdi. Keyin esa 2022 yilgi yarim finalchi Zambiyani ortda qoldirib, C guruhida birinchi o‘rinni egalladi.
Bosim ostida sinov yanada kuchaydi. Chorak finalda Gana birinchi bo‘lib hisobni ochdi. Ko‘pchilik uchun bu yerda ertak tugashi mumkin edi. Malavi uchun esa bu endi boshlanishi edi. “Scorchers” 2:1 hisobida ajoyib qaytish amalga oshirdi va bir vaqtning o‘zida kelasi yilgi Fifa Women’s World Cup yo‘llanmasini ham qo‘lga kiritdi.
Yarim finalda esa navbat Jazoirga keldi. Bu safar ikkala opa ham hisob varag‘iga o‘z nomini yozdirib, finalga yo‘l ochdi.
“Juda baxtliman, chunki ko‘pchilik bizga bu darajada imkon bermagan edi. Biz esa butun dunyoga yaxshi jamoa ekanimizni ko‘rsatdik”, – dedi Temwa o‘sha g‘alabadan so‘ng.
Pul, imkoniyat va talab qilinayotgan hurmat
Malavi futbol assotsiatsiyasi prezidenti Fleetwood Haiya ayollar terma jamoasining yuksalishida Fifa tomonidan ajratilgan mablag‘lar muhim rol o‘ynaganini tan oladi. Ammo Chawinga opa-singillari bu yetarli emasligini ochiq aytmoqda.
“Malavida qizlar futbolini qo‘llab-quvvatlash uchun pul ajratilsa, men va Tabithaga o‘xshaganlar juda ko‘payadi, deb o‘ylayman”, – deydi Temwa.
Ularning hikoyasi – faqat ikki iste’dodning muvaffaqiyati emas. Bu tizimga berilgan savol: agar Rumphidagi changli maydonlardan chiqqan ikki opa Afrikaning eng yirik sahnasini zabt etayotgan bo‘lsa, to‘g‘ri investitsiya bilan bu mamlakat yana nimalarga qodir?
Final sari: ikki opa, bitta qit’a sahnasi
Endi Malavi tarixiy chiziqning eng chekkasida turibdi. Nigeria, Equatorial Guinea va South Africa – hozircha Wafcon kubogini ko‘targan yagona uch jamoa. To‘rtinchi bo‘lish imkoniyati esa ikki opa yelkasiga yuklangan.
Agar “Scorchers” yakshanba kuni Kamerunni mag‘lub etsa, bu g‘alaba statistik natijadan ko‘ra kattaroq ma’noga ega bo‘ladi. Bu – plastik to‘plar, onaning ko‘z yoshlari, qishloqning tanbehlari, Shvetsiyaning sovuq kechalari, Xitoy stadionlarining shovqini va Marokko osmoni ostidagi finalning yakuniy nuqtasi bo‘ladi.
Savol endi bitta: Chawinga opa-singillari bu ertakni kubok bilan tugata oladimi – yoki bu faqat boshlanishi, Afrikadagi butun bir avlod qizlari uchun yangi bobning kirish qismi xolosmi?
