Zolani Tete o‘ldirildi: Mdantsaneni larzaga keltirgan suiqasd
Janubiy Afrikaning sharqiy qismida, boks bilan yashaydigan Mdantsane shaharchasi yana motamga cho‘mdi. Jahon chempionligi kamarlarini taqqan, mamlakat sport faxriga aylangan Zolani “Last Born” Tete uyining oldida otib o‘ldirildi. U atigi 38 yoshda edi.
Politsiya ma’lumotiga ko‘ra, Tete Eastern Cape provinsiyasidagi Mdantsanedagi uyiga kelgan paytda, balaklava kiygan ikki qurolli shaxs avtomobildan tushib, unga qarata o‘q uzgan. Hujum uy eshigi oldida, o‘z hududida, o‘z mahallasida sodir bo‘ldi. Tete jang maydonida raqiblarini sovuqqonlik bilan yiqitgan bo‘lishi mumkin, ammo bu safar unga o‘z yurtidagi zo‘ravonlik qarshi chiqdi.
Sport vaziri Gayton McKenzie qisqa, ammo og‘ir mazmundagi bayonot bilan chiqdi. U gumonlanuvchilar yoki ehtimoliy sabablar haqida taxmin qilishdan qat’iyan tiyilib, ishni tergovchilarga qoldirishini aytdi. Gap faqat bir bokschi haqida emas — Janubiy Afrikadagi zo‘ravon jinoyatlar, baland qotillik statistikasi fonida bu voqea yana bir og‘riqli chiziq bo‘lib qo‘shildi.
Mdantsane uchun bu faqat navbatdagi jinoyat emas. Bu hudud yillar davomida mamlakatga eng muvaffaqiyatli bokschilarni yetkazib bergan, ringdagi qahramonlar bilan faxrlanadigan joy. Endi esa o‘sha faxrning eng yorqin timsollaridan biri ko‘chada, o‘z uyining yonida yiqitildi.
Mahalliy kayfiyatni davlat telekanali SABC yoritdi. Eastern Cape rahbari Oscar Mabuyane Teteninig o‘limidan larzaga tushgani va chuqur qayg‘uda ekanini bildirgani aytildi. Uning matbuot kotibi orqali yo‘llangan so‘zlar hudud ruhiyatini aniq ifoda etdi: bu nafaqat bir sportchining o‘limi, balki butun viloyatning g‘ururiga berilgan zarba sifatida qabul qilinmoqda.
“Viloyatimizga shuncha faxr olib kelgan hayot mana shunday vahshiyona zo‘ravonlik bilan uzilgani yurakni tilka-pora qiladi”, — degan mazmundagi murojaat SABC orqali tarqatildi.
Rasmiylar huquqni muhofaza qilish organlarini ishni oxirigacha yetkazishga, hech bir dalilni e’tibordan chetda qoldirmaslikka chaqirdi. Bir chaqiriq ayniqsa baland yangradi: bu voqeaga aloqador har qanday ma’lumotga ega bo‘lganlar politsiyaga yordam berishi kerak.
Hujum paytida Tete bilan birga bo‘lgan 27 yoshli ayol ham bir necha marta o‘q yeb, kasalxonaga yetkazildi. U omon qoldi, ammo uning ahvoli haqida batafsil ma’lumot berilmadi. Politsiya tergovni boshlab yuborgan, ammo hozircha suiqasd sababi noma’lum.
Zolani Tete ismi boks olamida bejizga hurmat qozonmagan. U 2014 yilda Kobe shahrida yaponiyalik Teiru Kinoshita ustidan g‘alaba qozonib, IBF junior bantamweight jahon chempionligi kamarini taqqan edi. Keyinroq WBO bantamweight toifasida ham jahon chempioniga aylandi. Ringda u texnik mahorat, chidam va sovuqqonlik uyg‘unlashgan jangchi sifatida tanildi.
Ammo uning karerasi faqat yorqin g‘alabalardan iborat bo‘lmadi. 2022 yilda britaniyalik Jason Cunningham bilan bo‘lgan jangdan so‘ng Tete organizmidan steroid stanozolol aniqlanib, u to‘rt yilga diskvalifikatsiya qilindi. Bu chetlatish joriy yil iyul oyida tugagan edi. Uning sport kelajagi qay yo‘nalishda davom etishi, ringga qaytishi yoki yo‘qligi haqidagi savollar endi javobsiz qoladi.
Shunga qaramay, dunyo boks ixlosmandlari uchun Tete bir sahna bilan abadiy yodda qoladi. 2017 yil noyabrida Belfastda u vatandoshi Siboniso Gonya bilan jahon chempionlik jangi uchun ringga ko‘tarilib, atigi 11 soniyada raqibini nokautga uchratgan. Bu — jahon chempionlik janglari tarixidagi eng tez to‘xtatilgan bahs sifatida qayd etilgan. O‘sha kecha Tete nafaqat Gonya, balki rekordlar kitobini ham yiqitgan edi.
Endi esa, o‘sha rekordlar, o‘sha kamarlar, o‘sha kechalardagi olqishlar fonida Mdantsanedagi sovuq kecha ko‘z oldiga keladi. Jahon chempioni bo‘lgan, rekord o‘rnatgan, millionlarni hayratga solgan bokschi o‘z uyining oldida o‘q yomg‘iri ostida qoladi. Ringda o‘lchangan soniyalar uni yulduzga aylantirgan bo‘lsa, ko‘chadagi bir necha soniya hayotini tortib oldi.
Janubiy Afrikada qotilliklar soni so‘nggi yillarda biroz pasaygani aytiladi, lekin mamlakat hanuz dunyodagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri bilan kurashmoqda. Teteninig o‘limi ana shu quruq statistikalarga yuz, ism va tarix qo‘shdi. Bu endi faqat raqam emas. Bu — jahon chempioni bo‘lgan insonning, otaning, farzandning, mahallaning faxrining o‘limi.
Mdantsane ko‘chalarida esa endi bitta savol yangraydi: ringda dunyoni hayratga solgan bu shaharcha o‘z farzandlarini ko‘cha zo‘ravonligidan qachon asray oladi?
