Yulduz hujumchilar: Messi, Mbappe, Haaland va Kane qanday to‘xtatiladi?
Dunyo chempionati har doim boshqacharoq bo‘ladi, lekin yulduz hujumchilar sahnaga chiqqan kechalarda turnirning ohangi butunlay o‘zgaradi. O‘tgan hafta aynan shunday bo‘ldi. To‘rt elita forvard bir-birini quvvatlagandek, ketma-ket portlab chiqdi.
Avval sahnaga Paris St-Germain yetakchisi Kylian Mbappe chiqdi: uning dubliga tayanib, Fransiya Senegalni 3:1 hisobida yengdi. Bir necha soat o‘tib, Manchester City bombardiri Erling Haaland Norvegiya safida Iroq darvozasiga to‘rtta javobsiz emas, lekin to‘rt golli zarba berilgan uchrashuvda (4:1) ikkita gol urdi. Keyin navbat Lionel Messiga keldi: Inter Miami hujumchisi Argentinaning Jazoir ustidan 3:0 hisobidagi g‘alabasida xet-trik qayd etib, hali ham sinmayotgan sinfini yana bir bor isbotladi. Kechaning so‘nggi akkordini esa Bayern Munich forvardi Harry Kane chaldi – uning dubliga tayanib, Angliya Xorvatiyani 4:2 hisobida mag‘lub etdi.
Savol o‘z-o‘zidan tug‘iladi: bu turnir yulduz hujumchilar chempionati bo‘lib qoladimi? Va eng muhimi – ularga qarshi qanday himoyalaniladi?
Bu to‘rtlik bir-biriga umuman o‘xshamaydi. Uslublari boshqa-boshqa, lekin samarasi deyarli bir xil. Sobiq Everton va Uels himoyachisi Ashley Williams BBC Sport’ga ularning har biriga qarshi qanday o‘ynash mumkinligini tushuntirib berdi.
Messi – 39 yoshda ham bosh og‘rig‘i
Keyingi o‘yin: Avstriya, dushanba 18:00 BST
Messi chorshanba kuni 39 yoshni qarshi oladi. Jazoirga qarshi o‘yinni ko‘rgan odam esa bunga ishonishi qiyin. Uchrashuvdagi xet-trik uni Germaniya afsonasi Miroslav Klose bilan bir qatorda – jahon chempionatlari tarixidagi eng yaxshi to‘purarlik poygasida 16 tadan gol bilan tenglashtirdi. Orqasidan esa allaqachon Mbappe quvib kelmoqda – atigi ikki gol orqada.
120 ta xalqaro gol. Bunday formadagi Messini qanday to‘xtatish mumkin?
Williamsning javobi aniq: yakka tartibdagi duel emas, jamoaviy mudofaa.
“Bu ko‘proq jamoa ishi,” – deydi u. – “Himoyachi sifatida har doim biroz omadga ham umid qilasan. Barcha variantlarni yopinishing kerak: ba’zan raqibga juda yaqin borasan, ba’zan orqaga chekinib, yarim himoyachilaringga bosim qilish imkonini berasan.”
Gap faqat pressingda emas. Tana holati, masofa, yondashuv burchaklari – hammasi Messini o‘zing uchun “qulay” zonalarga haydash uchun xizmat qiladi.
“U shunday futbolchi-ki, ‘zaharingni tanla’ degan holat. Kimdir zarba bersin desa, bu albatta u bo‘lmasligi kerak.”
Messini “noqulay oyog‘iga” haydash g‘oyasi ham uncha samara bermaydi, deydi Williams.
“Qayerga surmoqchi bo‘lsang ham, to‘p bilan vaziyatni o‘zi boshqaradi. Past og‘irlik markazi, muvozanati zo‘r, birinchi tegishi mukammal. To‘pni shunday boshqaradiki, o‘zing istamagan joyga tushib qolasiz.”
Mbappe – to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum va portlovchi tezlik
Keyingi o‘yin: Iroq, dushanba 22:00 BST
Williams Mbappe bilan maydonda to‘qnash kelganini yaxshi eslaydi. 2017-yil noyabrida, u Uels safida o‘ynagan paytida, 18 yoshli, hali “yangi yuz” bo‘lgan Mbappeni Parijdagi o‘rtoqlik uchrashuvida 84 daqiqa nazorat qilishiga to‘g‘ri kelgan.
O‘sha kuni Mbappe gol ura olmadi, lekin Olivier Giroudning goliga golli uzatmani aynan u berdi. Bugun esa manzara o‘zgacha: Senegal darvozasiga urilgan dubl uni Fransiya tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylantirdi – 58 ta gol bilan Girouddan o‘zib ketdi.
“Unga qarshi o‘ynash juda qiyin edi,” – deydi Williams. – “Mbappe Messidan ko‘ra to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum qiladi. Yaxshiroq degan ma’noda emas, lekin himoyachi uchun murakkabligi bir xil.”
Mbappe dribling qilganda tezlik keskin oshadi. To‘pni o‘zi xohlagan tomonga buradi, buriladi, qayriladi – hammasi yuqori intensivlikda.
“Doimiy ravishda 100 mil tezlikda o‘ynaydigan hujumchiga qarshi chiqsang, o‘zing ham shu ritmda qolasan. Himoyang ham shu tezlikda bo‘ladi. Messi esa seni sekinlashtirib, birdan tezlashtiradi. Mbappe bilan esa doim ‘yuqori tezlik’ rejimidassan. Shaxsan men Mbappega qarshi o‘ynashni afzal ko‘rardim, chunki u bilan bir ritmda qolasan.”
Fransiya tarkibidagi muammo shundaki, gap faqat Mbappe haqida emas. Atrofida yana bir necha yuqori darajadagi hujumchi bor.
“Uy vazifasini qilasan: kim qaysi yo‘nalishda yugurishni yaxshi ko‘radi, qanday harakat qiladi – barchasi o‘rganiladi,” – deydi Williams. – “Masalan, Michael Olise chap oyog‘iga o‘ngdan ichkariga kirishni yoqtiradi, shu paytda Ousmane Dembele yoki Mbappe orqadan yugurib kirishi mumkin. Bular – takrorlanadigan tendensiyalar, ularni o‘rganishadi.”
Faqat Mbappega yopishib olish – xato.
“Agar butun e’tiboringni Mbappega qaratsang, boshqalar seni jazolaydi. Jamoaviy birlik kerak. Hammaning fikri, harakati bir sahifada bo‘lishi shart.”
Haaland – to‘psiz yugurishdagi dahshat
Keyingi o‘yin: Senegal, seshanba 01:00 BST
Haaland jahon chempionatida ilk bor maydonga tushishi uchun 25 yoshgacha kutishga majbur bo‘ldi. Bu nafaqat mundial, balki umuman xalqaro turnirlardagi debyuti. Endi esa u yo‘qotilgan yillarni bir zarbada qaytarib olayotgandek.
“U Mbappe va Messining aksi,” – deydi Williams. – “U seni to‘p bilan emas, to‘psiz yengadi. Bu esa yanada xavfliroq.”
Himoyachi uchun klassik dilemma. Yarim himoyaga yordam berish uchun chiziqlarni yuqoriga siqasan – masofa qisqaradi, pressing osonlashadi. Lekin shu ondayoq orqa chiziq ortida bo‘shliq paydo bo‘ladi. Haaland uchun esa bundan yaxshiroq sovg‘a yo‘q.
“Eng avvalo, orqaga tashlanadigan uzatmalarni to‘xtatish kerak,” – deydi Williams. – “Unga boradigan ‘ta’minot’ni kesib qo‘yish – asosiy vazifa. Yarim himoya bilan oradagi masofani to‘g‘ri saqlasangiz, imkoniyatlarini yarmiga qisqartirasiz.”
Haalandning o‘yinini Messi yoki Mbappe bilan solishtirganda yana bir farq ko‘rinadi: u tez-tez orqaga tushib, to‘p olib, to‘rt himoyachini aldab o‘tib gol ura beradigan tip emas. U xizmatdan yashaydi – qanday “taom” berishsa, shunga ko‘ra yakunlaydi.
Shunga qaramay, raqamlar o‘z-o‘zidan gapiradi: 51 o‘yinda 57 ta gol. Bu to‘rtlik ichida eng klinik hujumchi.
“U yanada o‘limli,” – deydi Williams. – “Imkoniyat topsa, deyarli gol bo‘ladi.”
Yakka-yakka vaziyatlarda-chi?
“Jarima maydoni atrofida unga juda yaqin borishing kerak va imkon qadar o‘ng oyog‘iga burishga harakat qilasan. Keyin esa ortiqcha ‘aqllilik’ qilmay, to‘pni tepib chiqar, vaqt yut, jismonan maksimal darajada kuchli bo‘l.”
Kane – orqaga tushadigan pleymeyker va yashirin tahdid
Keyingi o‘yin: Gana, seshanba 21:00 BST
Harry Kane – Williams uchun begona ism emas. Angliya sardori o‘tgan o‘n yillik boshida Tottenham safida o‘ynab, Williams himoya qilgan Swansea va Everton darvozalariga jami beshta gol urgan.
Lekin 2016-yildagi Kane bilan 2026-yildagi Kane – ikki xil futbolchi.
“O‘shanda u biroz chaqqonroq, tezroq edi, orqaga yugurib kirishni ko‘proq qilardi,” – deydi Williams. – “Hozir esa dribling bilan seni urib o‘tmaydi. Shuning uchun unga juda yaqin borib, zarba berishga imkon qoldirmaslik kerak.”
Zarba sifati haqida gap ketganda, Williamsning fikri qat’iy: bu to‘rtlik ichida eng zo‘ri bo‘lishi mumkin.
Kane hozir 81 ta gol bilan Angliya tarixida ham allaqachon alohida qatorda turibdi. Eng qiziq tomoni – uning pozitsiyasi. Ko‘pincha yarim himoyaga, hatto o‘z maydon yarmigacha qaytib, o‘yin qurilishida ishtirok etadi.
Aynan shu jihati uni boshqalardan ajratib turadi,” – deydi Williams. – “Xorvatiyaga qarshi o‘yinda ham tez-tez yarim himoyaga tushdi, pas berish diapazonidan foydalandi.”
Himoyachi uchun bu nimani anglatadi? Williams o‘z yondashuvini aniq tasvirlaydi.
“Men chiziqda qolardim va yarim himoyachilar bilan gaplashardim. Kane ma’lum nuqtaga tushganidan keyin uni olish – ularning vazifasi. Men esa orqada qolib, bo‘shliqni va ortga tashlangan yugurishlarni qoplashga harakat qilardim. Tayanch yarim himoyachimga: ‘Bilaman, sen o‘z odaming va Kane bilan birga qolishing kerak bo‘ladi, lekin biz buni qabul qilamiz’, derdim.”
Kane orqaga tushgani sari oldinda bo‘shliq ochiladi. Bu zonaga esa Noni Madueke, Jude Bellingham va Anthony Gordon yugurib kiradi. Asl xavf mana shu yerda.
[Yugurib kiradiganlar] – birinchi navbatdagi ustuvor vazifa,” – deydi Williams. – “Himoyachi nuqtai nazaridan, Kane’ni yarim himoyada yopish shart bo‘lmay qolishi mumkin. Eng qo‘rqinchlisi – orqa chiziqda paydo bo‘ladigan bo‘shliqlar va u yerlarga yugurib kiradigan futbolchilar.”
Angliya uchun esa bu – asosiy qurol. Raqiblar uchun – eng murakkab jumboq.
Jahon chempionatining dastlabki haftalarida to‘rt yulduz – Messi, Mbappe, Haaland va Kane – o‘z kuchini ochiq ko‘rsatib bo‘ldi. Himoyachilar uchun esa endi bitta savol qoladi: bu turnir davomida ularning birontasini bo‘lsa ham chindan ham “o‘chirib qo‘yish” imkoni topiladimi?
