Yevropa hakamlari VAR tizimiga qaytishni xohlashmoqda
Yevropa futboli hakamlik rahbarlari Video Assistant Referee atrofidagi bahslarni stol ustiga qo‘ydi va aniq xulosa chiqardi: VAR faqat “yaqqol noto‘g‘ri” qarorlarni tuzatishi kerak, o‘yinni boshqatdan boshqarishi emas.
55 ta milliy assotsiatsiyaning bosh hakamlik mutasaddilari o‘tgan hafta UEFA hakamlik bo‘limi va IFAB vakili bilan uchrashib, o‘yin qoidalariga kiritilgan so‘nggi o‘zgarishlarni muhokama qildi. Yig‘ilishdan chiqqan asosiy signal keskin edi: VAR o‘z asl falsafasidan uzoqlashib ketdi.
“Minimal aralashuv – maksimal foyda”ga qaytish
2018 yilda IFAB VARni rasmiy qoidalarga kiritganida, uning yurakdagi g‘oyasi aniq edi: “minimal aralashuv – maksimal foyda”. Maqsad – gollar, penaltilar, to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochkalar va noto‘g‘ri aniqlangan futbolchi bilan bog‘liq “aniq va oshkora xatolar” yoki jiddiy ko‘zdan qochgan epizodlarni kamaytirish.
UEFAning so‘nggi bayonotida aytilishicha, yig‘ilishda ishtirok etgan hakamlik rahbarlari aynan shu boshlang‘ich nuqtaga qaytish zarurligini bir ovozdan qo‘llab-quvvatladi.
Bayonotda shunday deyiladi: protokolga ko‘ra, VAR faqat “aniq va oshkora” xato bo‘lgan vaziyatlarda aralashishi kerak, ya’ni hakam qarori ochiqchasiga noto‘g‘ri bo‘lganda yoki hakam butunlay ko‘rmay qolgan ravshan epizod bo‘lganda.
Gapning tagida bitta fikr yotibdi: VAR o‘yinni boshqatdan boshqaradigan mexanizm emas. U – hakamga tayanch, xolos. Yakuniy qaror markazdagi hakam qo‘lida qolishi shart.
Shu nuqtada yana bir keskin ibora ishlatildi: “uzoq davom etadigan, mikroskop ostidagi tekshiruvlar” ko‘pincha maydondagi dastlabki qaror aslida “aniq va oshkora xato” bo‘lmaganini ko‘rsatib qo‘yaydi. Demak, bunday holatlar cheklanishi kerak.
“Noto‘g‘ri futbolchini jazolash” qoidasi va Embolo misoli
IFAB yozgi Jahon chempionati oldidan kuchga kirgan “noto‘g‘ri shaxsni jazolash” qoidasi bo‘yicha ham aniqlik kiritdi. Yangi talqinga ko‘ra, agar bir futbolchiga sariq yoki qizil kartochka ko‘rsatilgan bo‘lsa, lekin aslida qoida buzgan raqib jamoa o‘yinchisi bo‘lib chiqsa, qaror o‘zgartirilishi mumkin.
Bu qoidaning ilk yorqin sinovi Shveytsariya hujumchisi Breel Embolo bilan bog‘liq epizodda ko‘rindi. Argentina bilan o‘yinda u simulyatsiya uchun ikkinchi sariq kartochka olib, maydondan chetlatildi. Avvaliga Leandro Paredes qo‘polligi uchun ogohlantirilgandi, keyin VAR aralashuvi bilan vaziyat teskarisiga o‘girildi va Embolo jazoga tortildi. Bu epizod atrofida bahslar hanuz tinmagan.
Shu fonida IFAB bitta chizig‘ini qat’iy tortib qo‘ydi: VAR sariq kartochkalarni faqat bitta maqsadda ko‘rib chiqishi mumkin – jazolangan futbolchining shaxsi to‘g‘riligini aniqlash. Ammo qoida buzilishining o‘zi, uning talqini yoki og‘irligini qayta ko‘rib chiqish uchun emas.
Bu, amalda, VARga “chegara” chizadi: kim qoida buzgani noto‘g‘ri aniqlansa – tuzatish mumkin, lekin “bu sariq emas, qizil bo‘lishi kerak edi” yoki aksincha degan bahslar VAR monitorida hal qilinmaydi.
Tezroq o‘yin, kamroq cho‘zilish
Yig‘ilishda faqat VAR emas, o‘yin tempi ham muhokama markazida bo‘ldi. Yevropa hakamlik rahbarlari yaqinda qabul qilingan, vaqtdan yutishga qaratilgan yangi qoidalarni ham bir ovozdan qo‘llab-quvvatladi.
Gap quyidagi choralarda:
- darvozadan to‘p o‘yinga kiritish, aut va almashtirishlar uchun aniq vaqt chegaralari;
- maydondagi jarohatlar bo‘yicha yangi tartib;
- darvozabonlarning ataylab vaqt cho‘zishiga qarshi qo‘llaniladigan taktik “timeout”larga nisbatan qoidalar.
Maqsad bitta: o‘yin sur’atini saqlab qolish, tomoshabinlarni VAR monitoriga emas, maydondagi futbolga qaytarish.
Endi savol shunda: bu qarorlar VARni asl yo‘liga qaytarib, hakamning obro‘sini tiklay oladimi yoki texnologiya allaqachon o‘yinning ajralmas siyosiy maydoniga aylanishga ulgurdimi? Yevropa hakamligi shu savolga javob izlab, yangi mavsumga kirib bormoqda.
