Xelsigacha sayohat: markaziy himoyachining hikoyasi
Orqa hovlidan boshlangan orzu ko‘p futbolchining hikoyasiga o‘xshaydi. Lekin bu yo‘lning burilishlari, yo‘qolgan imkoniyatlari va kutilmagan manzillari uni alohida qiladi.
U sakkiz–to‘qqiz yoshlarida uy orqasidagi maydonda to‘p tepardi. Birinchi jamoasi – Senrab. Keyin Buckhurst Hill – bir paytlar David Beckham ilk bor klub formasini kiygan o‘sha jamoa. To‘qqiz yoshida u yerga ko‘chdi, o‘sha yerda ko‘zga tashlandi, so‘ng Leyton Orient rivojlantirish dasturiga yo‘l topdi: 11 yoshdan 13–14 gacha.
14 yoshidan keyin esa hikoya boshqacha tus oldi. Uning hududida ishlaydigan, lekin Chelsea uchun skaut bo‘lgan Lester Thomas bilan mashg‘ulotlar boshlandi. Grassroots futbolida katta ish qilgan, Prem’erliga yetib borgan bir nechta futbolchini yetishtirgan murabbiy. U West Ham vokzaliga yaqin joyda, akademiyadagidek yuklama beradigan mashg‘ulotlar tashkil qilardi. Atrofdagi iqtidorli bolalar shu yerga oqib kelardi. Skautlar ham. Kimdir Chelsea sinoviga borardi, kimdir boshqa klubga.
U 14 yoshdan 16 yoshgacha aynan shu muhitda pishidi. Sinovlar ketma-ket: Manchester United, Blackburn, West Brom. Nihoyat, 16 yoshida Chelsea bilan shartnoma. O‘sha pallada orzu bilan reallik bir joyda tutashgandek edi.
Chelsea akademiyasi: darajasi baland, eshiklari tor
Cobhamdagi kiyinish xonasida ismlar yomon emasdi. Nathaniel Chalobah – allaqachon zaxira va birinchi jamoa bilan. John Swift, Lewis Baker, Adam Nditi, Charlie Colkett. Ikki yosh kichik bo‘lsa-da yuqoriga ko‘tarilgan Ola Aina. Yana pastdan qo‘shilgan Jeremie Boga. Ruben Loftus-Cheek.
Sifat darajasi juda baland edi. 15 yoshidayoq stipendiya imzolaganlar ko‘p. Akademiya ichida raqobat – shafqatsiz. U kech kelgan yigit sifatida qo‘shildi. Klub uni maqtardi, lekin tizim allaqachon shakllangan edi.
Markaziy himoyada joylar sanab chiqilsa, rasm yanada ravshanlashardi: Alex Davey, Dion Conroy, Jordan Houghton – ba’zilari ikki yillik stipendiya va ikki yillik professional shartnoma bilan band. U esa 16 yoshida kirib keldi, imkoniyat tor, vaqt esa qisqa edi.
Hal qiluvchi zarba tez keldi. U kelganidan bir–ikki oy o‘tib, klub Nathan Ake bilan shartnoma imzoladi. Markaziy himoyadagi bo‘sh joy deyarli qolmadi. Akademiyada sakkiz yoshidan beri yuradigan bolalarga bo‘lgan sodiqlik, ularning oilalari bilan aloqalar, ichki siyosat – hammasi unga qarshi ishladi. Uning so‘zlari bilan aytganda, Ake transferi uning Chelsea’dagi imkoniyatini “buzib qo‘ydi”.
Shunday qilib, Londonning yirik akademiyasidan chiqish eshigi Sheffield Wednesday tomonga ochildi. 16 yoshidan 19 yoshigacha u yerda tajriba, kuchli futbol, katta futbolga moslashuv.
Angliyadan chiqish: Xitoyga tezkor burilish
Keyingi katta qaror esa kutilmaganda keldi. U do‘stining to‘yiga tatilga uchib ketgan, fikrini bo‘shatgan payti agentdan xabar keldi: Xitoy klubi qiziqmoqda. Taklif jiddiy edi. 18 oylik shartnoma, boshqa qit’a, boshqa madaniyat.
U bir necha yil Shotlandiyada o‘ynab bo‘lgandi, aslida maqsadi Angliyaga – hech bo‘lmaganda Championship darajasiga qaytish edi. Bozor boshqa gapirdi: narxlar, qiziqishlar, imkoniyatlar mos kelmadi. Shunda u ichidan shunday o‘yladi: “Baribir chet elda o‘ynashni xohlaganman. Nega hozir emas?”
O‘zini tez moslashadigan, yangi madaniyatni o‘rganishni yoqtiradigan inson deb bilardi. Xitoy – unga begona emasdek tuyuldi: odamlar, taom, hayot tarzi qiziqarli edi. Shartnoma imzolandi, yo‘l Xitoy Superligasiga tushdi.
CSLdagi tartibsizlik: bir kun kechikkan pul va qulagan imperiyalar
U 2024 yil iyunida Xitoyga yetib bordi. 18 oylik kelishuvning dastlabki olti oyi ortda qolganda, maydondagi ishlar yomon emasdi, lekin klub ichkarisida moliyaviy bo‘ron pishib borardi.
Mahalliy futbolchilarga to‘lovlar kechikayotgan, sabr tugab borayotgan edi. Xitoy tizimida har mavsum yakunida noyabr oyida klub barcha futbolchilar o‘z haqini olgani haqida varaqaga imzo chekadi, bu hujjat CFAga yuboriladi. CFA tasdiqlasa, klub keyingi mavsum CSL ro‘yxatiga kiradi.
Ular ham imzo qo‘ydi. Lekin ayrim mahalliy futbolchilar o‘zlarining mahalliy ijtimoiy tarmoqlarida norozilik bildirdi. CFA buni ko‘rib, darhol javob qaytardi: endi klub haqiqiy to‘lov dalillarini – bank ko‘chirmalarini – taqdim etishi kerak.
Hamma futbolchilar yangi mavsum guruh chatiga qaytarildi. Chatga advokatlar qo‘shildi. Vaziyatning qanchalik jiddiy ekani shunda bilinib qoldi.
Klubning katta qismi davlat mablag‘iga tayanardi, viloyat hukumati asosiy homiy edi. Mablag‘ ajratish muddati – 26 dekabr, Boxing Day. Pul esa 27 dekabr kuni kelib tushdi. Bir kun kech.
Natija og‘ir bo‘ldi. Ligaga “bir kun kech keldingiz” degan hukm yetib bordi. Klubga: tarqashingiz kerak, deb aytishdi. Qaror ustidan e’tirozlar bo‘ldi, lekin CSL endi qoidalarni qat’iy tutishga kirishgandi. Ular bu bilan nafaqat uning klubini, balki Xitoy futbolining eng yirik ramzlaridan birini – eng ko‘p chempionlik va sovrinlarga ega, bir paytlar Paulinho o‘ynagan Guangzhou klubini ham yo‘q qildi.
Xitoy futboliga aniq xabar berildi: qoidalarga rioya qilmasangiz, maydonga qaytish yo‘q. Bu qat’iyatkor pozitsiya ko‘plab jamoalarga ochko chegirilishi bilan ham namoyon bo‘ldi.
Uch yillik reja, yangi bozor, yangi liga – bularning barchasi bir kunda qulab tushdi. Uning CSLdagi imkoniyati ham shu bilan tugadi.
Bozor yopiq, eshiklar berk: bo‘sh oylardan Finlyandiyagacha
Yanvar boshida u erkin agentga aylandi. CSL klublarida chet elliklar uchun atigi beshta kvota bor. Odatda bu o‘rinlar noyabr–dekabrdayoq to‘lib bo‘ladi. Unga joy qolmagandi.
Boshqa mamlakatlardan takliflar bo‘ldi, Xitoyda qolish varianti ham paydo bo‘ldi – lekin liga pastroq edi. U pastga tushishni istamadi. Chunki bu hududlarda bir marta pastga tushsangiz, yana yuqoriga qaytish juda qiyin.
U boshqa bir mamlakatga o‘tish imkoniyatiga umid bog‘ladi. Ammo bir vaqtning o‘zida ham Xitoydagi, ham boshqa mamlakatdagi variantlar birin-ketin barbod bo‘ldi. Transfer oynasi yopildi, klublar allaqachon o‘z ro‘yxatini to‘ldirib bo‘lgandi.
U to‘rt–besh oy futbolsiz o‘tirishga majbur bo‘ldi. May oyida esa yangi eshik ochildi: Finlyandiya.
Seinajoki va Xelsinki: shon-shuhrat emas, o‘yin amaliyoti
Londonlik futbolchi uchun Seinajoki – xaritada zo‘rg‘a topiladigan nuqta. Kichik shahar, markazi deyarli Stratford Westfield savdo markazi kattaligida. Hammaning yuzi tanish, hayot sokin.
Lekin u bu yerga shaharga oshiq bo‘lish uchun kelmagan. Besh oylik tanaffusdan keyin unga bitta narsa kerak edi: o‘ynash. Bu jamoa Yevropa turnirlarida qatnashardi, bu esa yana bir orzuni – Yevropa futbolini tatib ko‘rish imkonini berardi.
U o‘ziga bitta vazifa qo‘ydi: maydonga qaytish, ma’lumotlarini – statistikasini, o‘yin ritmini – tiklash va yana yuqoriga intilish. Shahar kichikmi, tungi hayot bormi – bular ikkinchi darajali savollar edi.
Keyin u Xelsinkiga ko‘chdi. Poytaxt, katta shahar, boshqa muhit. Finlyandiya futbolidagi markaziy sahnaga chiqish.
“Angliyadan tashqarida ham hayot bor”
U bugun 32 yoshda. Orqaga qarasa, ba’zi qarorlar bo‘yicha o‘ylab qoladi. Sheffield Wednesday (16–19), Charlton (20–21), 21 yoshida esa National League. O‘sha payt yo‘l boshqacha bo‘lishi mumkin edi, deydi u. National League o‘rniga Finlyandiya yoki Shvetsiyani tanlaganida, ehtimol, karerasi boshqacha chizilgan bo‘lardi. Yoki darhol Shotlandiyaga ketganida.
Shu tajribadan kelib chiqib, u bugungi yosh futbolchilarga aniq bir fikrni aytadi: Angliyada ilgarilamayotgan bo‘lsang, bu – tugadi degani emas. Angliya – cho‘qqi, lekin yagona yo‘l emas.
Unga ko‘ra, mamlakat ichida “shu yerda qolishing kerak” degan fikr ko‘p takrorlanadi, yoshlar ongiga singib ketadi. Natijada 21 yoshgacha bo‘lganlar U-21 tarkibida qolib ketadi, asosiy jamoaga yo‘l topolmaydi, boshi egiladi, karerasi tugayotgandek tuyuladi.
Skandinaviya esa boshqa sahna. Finlyandiya, Shvetsiya, qo‘shni ligalar – bu yerda o‘rtacha yosh 23–25 atrofida, o‘yin sur’ati yuqori, eshiklar ochiq. Bu ligalarda o‘zingni ko‘rsatsang, boshqa mamlakatga o‘tish ham, Angliyaga yana kuchliroq jamoa bilan qaytish ham mumkin.
U hayot tarzi haqida ham gapiradi: tashqarida hayot ancha yengil, bosim kamroq. Maydondan tashqarida ham nafas olish osonroq. Muhimi – yo‘lni yopib qo‘ymaslik, Angliyadan tashqariga ham qarash.
Orqa hovlidagi maydondan Chelsea akademiyasigacha, Xitoy Superligasidan Xelsinki derbisigacha bo‘lgan bu sayohat bitta savolni ochiq qoldiradi: bugun Angliyada ikkinchi imkoniyat kutib o‘tirgan nechta yosh futbolchi o‘z yo‘lini aynan shu tarzda – chet eldan topadi?
