Vondrousova va to‘rt yillik diskvalifikatsiya: tennisda bahslar avj oldi
LONDON – 2023 yilgi Wimbledon chempioni Marketa Vondrousova olgan to‘rt yillik diskvalifikatsiya tennisda dopinga qarshi tizim bo‘yicha bahslarni yana avj oldirdi. Professional Tennis Players Association (PTPA) endi qoidalar ustida qaror qabul qilish jarayoniga tennischilarning o‘zi jiddiyroq jalb etilishini talab qilmoqda.
26 yoshli chex tennischisi 22 iyun kuni diskvalifikatsiya qilingan. International Tennis Integrity Agency (ITIA) ma’lumotiga ko‘ra, u 2025 yil dekabrida uyida o‘tkazilishi kerak bo‘lgan musobaqadan tashqari nazorat chog‘ida doping nazoratchisiga namunani topshirmagan.
Bu bir marta o‘tkazib yuborilgan oddiy test emas. Bu – to‘rt yilga sudralib ketadigan jazoga aylangan qaror.
Kechqurun eshik taqillashi va “buzilgan” chiziq
Vondrousova aprel oyidayoq ruhiy va jismoniy bosimlar uni “chegara nuqtasiga” olib kelganini aytgandi. Uning so‘zlariga ko‘ra, soat 20:15 da uyiga kelgan, darhol test talab qilgan noma’lum shaxs tashrifi shaxsiy hayotiga keskin aralashuvdek tuyulgan.
U eshikni ochmadi. Qaroriga esa o‘ziga yaqin bo‘lgan qo‘rquv sabab bo‘lgan: 2016 yilda vatandoshi Petra Kvitova uyida pichoq bilan hujumga uchragan voqea hali ham chex tennischilari ongida chuqur iz qoldirgan.
Bu safar esa ehtiyotkorlik sportchi uchun eng og‘ir sport jazolaridan biriga aylanib qoldi.
PTPA: “To‘rt yil – bu sport uchun ogohlantiruvchi signal”
PTPA bu ishga darhol munosabat bildirdi. Ular nafaqat Vondrousova taqdirini, balki butun tizimni shubha ostiga qo‘yayotganini yashirmadi.
Ularning bayonotida shunday fikr bor: biror marta ham musbat test natijasi bo‘lmagan, eshigiga kechqurun kelgan shaxsdan xavfsizligidan qo‘rqqanini aytgan o‘yinchiga to‘rt yillik diskvalifikatsiya berilishi sportni o‘ylashga majbur qilishi kerak.
PTPA pozitsiyasi aniq: ular testlarni himoya qiladi, lekin o‘yinchilarni – qoidalar bo‘yicha haqiqiy hamkor sifatida ko‘rishni talab qiladi. Qog‘ozdagi formal “konsultatsiya” emas, haqiqiy ovoz.
2025 yilda PTPA tennisni boshqaruvchi tashkilotlarga qarshi sud da’vosi kiritib, tasodifiy doping nazorati orqali o‘yinchilarning shaxsiy hayoti buzilayotganini da’vo qilgan edi. Vondrousova atrofidagi mojaro ana shu eski jarohatni yana ochib yubordi.
ITIA va WADA tizimi: qoidalar hamma uchun bir xil
Tennis allaqachon World Anti-Doping Agency (WADA) kodeksiga moslashtirilgan. Demak, qoidalar nafaqat tennischilar, balki barcha sportchilar uchun yagona tizim asosida ishlaydi.
ITIA shuni ta’kidlaydi: ishlar ism-familiya, reyting yoki millatga qarab emas, faqat faktlar va dalillar asosida ko‘rib chiqiladi.
ITIA bosh ijrochi direktori Karen Moorhouse bayonotida test jarayoni yoqimsiz va og‘ir yuk ekanini tan oladi. Tennischilar allaqachon bosim va doimiy e’tibor ostida ishlashadi. Shunga qaramay, u adolatli raqobatni himoya qilish uchun bu zarur, deydi.
Bu yerda tizimning asosiy tamoyili yaqqol ko‘rinadi: kutilmagan test – toza sportni saqlash quroli. Aynan shu “kutilmaganlik” Vondrousova ishining markazida turibdi.
Xavfsizlik, shaxsiy hayot va kechki nazoratlar
Vondrousova ishi ayniqsa ayollar tennisi uchun nozik mavzuni ko‘tardi: kechki payt uyga keladigan nazoratchilar, sportchi xavfsizligi, shaxsiy hududga kirish chegaralari.
Moorhouse bunga javoban, amaldagi tartiblar aynan xavfsizlikni ta’minlashga qaratilganini ta’kidlaydi. Uning aytishicha, nazoratchilar yaxshi tayyorlangan, professional bo‘ladi, guvohnomani doim yonida olib yuradi, sportchi istasa ularning shaxsini qo‘shimcha usullar bilan ham tekshirishi mumkin. Test guvohi jinsiyati esa har doim sportchi jinsiga mos bo‘ladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, mustaqil tribunal ham asosiy tamoyilni qo‘llab-quvvatlagan: kutilmagan test – toza sportni himoya qilish uchun muhim.
Natijada, bu ish yana bir bor qat’iy xabarni eslatdi: sportchilar istalgan payt, istalgan joyda testdan o‘tishi mumkin, rad etish esa juda katta xavf bilan bog‘liq.
To‘rt yil sahnadan chetda
Diskvalifikatsiya muddati davomida Vondrousova ITF, WTA, ATP, Grand Slam musobaqalari yoki har qanday milliy assotsiatsiya tomonidan tashkil etilgan yoki sanksiya berilgan turnirlarda na o‘ynashi, na murabbiylik qilishi, na tomoshabin sifatida qatnashishi mumkin.
Bu – sobiq “world No. 6” uchun og‘ir zarba. U allaqachon yelka jarohati sababli yanvar oyidan beri kortga chiqmayapti. Endi esa faqat sog‘lig‘ini emas, butun karerasining davomiyligini ham o‘ylashiga to‘g‘ri keladi.
U qaror ustidan Court of Arbitration for Sport (CAS) ga apellyatsiya berish-bermaslikni hali o‘ylab ko‘radi. Agar u shikoyat qilishga qaror qilsa, bu nafaqat uning shaxsiy taqdiri, balki tennisdagi doping nazorati falsafasiga ham ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan ishga aylanadi.
Tizim qat’iy. Savollar esa ko‘payib bormoqda: tennis bu keskin chiziqni qayerga qadar cho‘zishga tayyor?
