Vankuverda Shveysariya va Kolumbiya chorak final o‘yini

7-iyul, Vankuver Stadium. Tunda chiroqlar yonadi, sahnaga esa ikki jamoa chiqadi: biri – yillar davomida bosqichma‑bosqich pishgan, sovuqqon va hisob‑kitobli Shveysariya. Ikkinchisi – turnirni mag‘lubiyatsiz bosib o‘tayotgan, temir intizom va qat’iy bloklari bilan tanilgan Kolumbiya. Mukofot bitta: chorak final, bu ikkala mamlakat tarixidagi eng yaxshi natijaga teng keladigan marradir.

Bu endi oddiy o‘yin emas. Bu – “eng kuchli sakkizlik” yo‘lagiga chiqish uchun yakka jang.

Yakinning yuksalishi va Shveysariyaning sokin yurishi

Murat Yakin jamoasi turnirni xira boshladi. Qatar bilan 1:1 – unchalik ilhomlantirmaydigan natija. Ammo shu kundan keyin Shveysariya o‘zini tanimay qoldi.

Bosniya va Gersegovina 4:1 hisobida yanchib tashlandi. Keyin navbat mezbonlardan biri – Kanada edi. 2:1, hisobda kichik, lekin mazmunda katta g‘alaba. Bu natijalar Shveysariyani “B” guruhida birinchi o‘ringa olib chiqdi va jamoaning ichki ishonchini butunlay o‘zgartirdi.

Saralashdan keyingi ilk sinov – Jazoir. Bu yerda Yakin shogirdlari hech qanday romantikaga berilmadi: sovuqqon, “ishbilarmon” 2:0. Hech qanday shov‑shuvsiz, lekin juda samarali. Uch o‘yinda ketma‑ket g‘alaba, o‘nta gol, atigi uchta gol o‘tkazib yuborilgan. Ayniqsa, 4:1 hisobidagi yirik g‘alaba jamoaning hujumdagi salohiyatini ochib tashladi.

Breel Embolo – bu safardagi asosiy yuzlardan biri. Uning hisobida endi to‘rtta mundial goli bor. Faqat Sepp Hügi (olti) va Xherdan Shaqiri (besh) undan oldinda. Unga ortda Johan Manzambi singari 20 yoshli, lekin allaqachon tayyor futbolchi bo‘lib qolgan yarim himoyachi xizmat qilmoqda. Agar Michel Aebischer o‘z vaqtida tiklana olmasa, Granit Xhaka va Remo Freuler markazda ikki tayanch sifatida maydonni yopib, aynan shu Manzambiga erkinlik ochib beradi.

Yakin rejasi sodda ko‘rinadi, lekin xavfli: zich blok, sabr, to‘g‘ri lahzada tezkor chiqish va Emboloni to‘g‘ri nuqtada topish. Shveysariya bu turnirda “shovqinli” emas, lekin juda tizimli.

Lorenzo qurayotgan devor: Kolumbiyaning temir mudofaasi

Néstor Lorenzo boshchiligidagi Kolumbiya esa boshqa yo‘lni tanladi. Ular bu yerga shov‑shuvli hujumlar bilan emas, deyarli yengilmas mudofaa orqali kelishdi.

Ochilish o‘yini – O‘zbekiston ustidan 3:1. Keyin – Kongo Demokratik Respublikasi ustidan siqib olingan 1:0. Portugaliya bilan esa taktik jang – 0:0. Natija – “K” guruhida birinchi o‘rin, raqiblar esa asosan Kolumbiyaning mustahkam bloklarini yorishga urinish bilan band bo‘ldi.

Saralashning keyingi bosqichi – Gana. Yana 1:0, bu safar Jhon Arias goli hal qiluvchi bo‘ldi. Natija aniq: Kolumbiya oxirgi yetti mundial o‘yinidan beshtasida darvozasi daxlsizligini saqlab qolgan, hozir esa uch o‘yindir ketma‑ket gol o‘tkazmayapti.

Shu fon orqasida eng katta zarba keldi: tajribali hujumchi Jhon Córdoba mushak jarohati tufayli turnirni erta yakunladi. Bu – nafaqat gollar, balki jarima maydoni ichidagi havo duelari, markaziy himoyachilarni band qilib turishdek elementlarning yo‘qolishi demak.

Endi old chiziqda e’tibor Luis Suárezga qaratiladi. Sporting CP hujumchisi Ganaga qarshi zaxiradan tushib, g‘alaba goliga uzatma berdi. Endi esa u to‘liq yukni o‘z zimmasiga olishi kerak bo‘ladi. Uning atrofida James Rodríguez, Luis Díaz va Arias kabi ijodkorlar ishlaydi.

Kengliklar, tuzoqlar va bir qarich bo‘sh joy uchun kurash

Bu o‘yinning kaliti – makon. Aynan kim maydon kengligini o‘z foydasiga buradi?

Kolumbiya chap qanotda Luis Díaz orqali zarba beradi. Uning birga‑bir tezligi, keskin driblingi Shveysariya mudofaasini cho‘zishga, himoyachilarni chiziq bo‘ylab tortib chiqishga mo‘ljallangan. Diaz chiziqqa yopishib, markazda James va kelayotgan yarim himoyachilarga orqa chiziq bo‘shliqlarini ochib berishga urinadi. Kesib qaytarilgan paslar, ikkinchi tempdagi yugurishlar – Kolumbiya rejasi shular atrofida quriladi.

Shveysariya bunga javoban kenglikni emas, markazni yopadi. Xhaka – Freuler tayanchi, ularning oldida Manzambi – bu uchlik raqibning “oraliq zonalar”iga kirishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun ishlaydi. Shveysariya son jihatdan ko‘payib hujum qilmaydi, lekin har bir chiqishlari aniq sxema bo‘yicha bo‘ladi: to‘pni tezda o‘rtadan o‘tkazish, qanotlarda Dan Ndoye va Ruben Vargasni ishga solish, yakunda esa Emboloni topish.

Shu yerda Kolumbiya uchun eng katta savol paydo bo‘ladi: Córdoba yo‘qligida old chiziqda havo ustunligi qanday saqlanadi? Suárez bosh bilan yutadigan hujumchi emas, demak, jarima maydoni ichiga ko‘proq yer to‘pi, kombinatsion kirishlar talab qilinadi. Bu esa Shveysariya markaziy himoyachilari Manuel Akanji va Nico Elvediga mos tushadi – ular pozitsion o‘yin va to‘pni oldindan o‘qishda kuchli.

Tarix, raqamlar va ruhiy bosim

Bu ikki jamoa mundial tarixida faqat bir marta to‘qnash kelgan: 1994-yil, guruh bosqichi, 2:0 hisobida Kolumbiya g‘alabasi. Umuman olganda, to‘rt uchrashuvning ikkitasi Kolumbiya foydasiga, bittasi durang, bittasida Shveysariya g‘alaba qozongan. Eng so‘nggi o‘yin – 2007-yil, Mayamida 3:1 hisobida Kolumbiya foydasiga yakunlangan o‘rtoqlik bahsi.

Shveysariya uchun Janubiy Amerika jamoalariga qarshi mundial statistikasi yoqimli emas: to‘qqiz o‘yindan faqat bittasida g‘alaba (Ekvadorga qarshi 2:1, 2014-yil), ikki durang va olti mag‘lubiyat. Kolumbiya esa Yevropaga qarshi pley‑offda bor‑yo‘g‘i bir marta maydonga tushgan – 2018-yilda Angliyaga qarshi 1:1 va penaltilarda mag‘lubiyat.

Endi ikkala tomon ham tarixini tenglashtirish arafasida turibdi. Shveysariya – 1934, 1938 va 1954-yillarda chorak finalga chiqqan, xolos. Kolumbiya esa bu bosqichni faqat bir marta – 2014-yilda ko‘rgan. Yana bir marta shu marraga chiqish – bu avlod uchun chegarani yangilashga bir qadam qolganini anglatadi.

Kutilayotgan tarkiblar va asosiy figuralar

Shveysariya uchun kutilayotgan asosiy tarkib shunday ko‘rinish olishi mumkin:

• Kobel;
• Zakaria, Elvedi, Akanji, Rodriguez;
• Xhaka, Freuler;
• Ndoye, Manzambi, Vargas;
• Embolo.

Bu – orqa chiziqda tajriba, o‘rtada nazorat, oldinda esa tezlik va kuch uyg‘unligi. Denis Zakaria himoyadan chiqishda qo‘shimcha tayanch, Ricardo Rodriguez esa chapdan aniq uzatmalar manbai.

Kolumbiya esa odatdagi tuzilmasidan chekinmasligi kutiladi:

• Vargas;
• Munoz, Sanchez, Lucumi, Mojica;
• Lerma, Arias, Puerta;
• Rodriguez, Suarez, Diaz.

Bu yerda Jefferson Lerma va Gustavo Puerta markazni “qulf”lab turadi, James Rodríguez esa yarim himoya va hujum orasidagi ko‘prik vazifasini bajaradi. Diaz chapda, Arias esa hujumga qo‘shilganida o‘ng tomondan xavf soladi.

Oxirgi besh o‘yin: kimning sur’ati balandroq?

Shveysariya so‘nggi besh uchrashuvida: g‘alaba, g‘alaba, g‘alaba, durang, durang. Jazoirga qarshi 2:0, undan oldin Kanada ustidan 2:1, Bosniya va Gersegovina ustidan 4:1. Qatar va Avstraliyaga qarshi 1:1 duranglar. O‘nta gol urilgan, uchta o‘tkazib yuborilgan. Jamoa asta‑sekin, lekin ishonch bilan “turnir rejimi”ga kirgan.

Kolumbiya esa bu davrda yanada ishonchli: to‘rtta g‘alaba, bitta durang. Ganaga qarshi 1:0, Kongo DR ustidan 1:0, Kanadaga qarshi 2:1, Jazoirga qarshi 2:0, Qatar bilan 1:1. Sakkiz gol, uchta o‘tkazib yuborilgan, to‘rt o‘yindir ketma‑ket g‘alaba.

Ikkisi ham guruhini birinchi o‘rinda yakunladi. Ikkisi ham himoyada tartibli, hujumda esa tizimga tayanadi. Farq – mayda detallar, yakuniy qarorlar va bir lahzalik sovuqqonlikda bo‘ladi.

Chorak final sari: kimning nervi chidaydi?

Bir tomonda – Embolo va Manzambi boshchiligidagi Shveysariya, o‘z tarixidagi to‘rtinchi chorak finalni orzu qilmoqda. Ikkinchi tomonda – Díaz va James boshchiligidagi Kolumbiya, 2014-yildagi oltin yozni eslatadigan yangi sahifa ochishga urinmoqda.

Vankuver tunda bu savolga javob topadi: temirdek mustahkam Kolumbiya devori chidab beradimi yoki Shveysariyaning sokin, lekin o‘tkir zarbalari uni yorib o‘tadimi?

Bu o‘yinda xatoga joy yo‘q. Faqat bitta jamoa tarixini yana bir bosqichga ko‘taradi. Qaysi biri?