Uefa va Concacafdan Infantinoга bosim: Fifa pullari futbol uchun

Futbol siyosatidagi navbatdagi keskin burilish. Uefa va Concacaf rahbarlari Gianni Infantinoга rasmiy xat yo‘llab, Fifa kassasida yotgan milliardlab dollarlarni nihoyat maydonlarga, infratuzilmaga va haqiqiy rivojlanishga yo‘naltirishni talab qildi.

Gap bitta aniq raqam haqida ketmoqda: har bir a’zoga kamida 10 million dollar.

Fifa kassasida 6 milliard, assotsiatsiyalar esa kutmoqda

BBC Sport ko‘rgan xat Uefa prezidenti Aleksander Ceferin va uning Concacafdagi hamkori Victor Montagliani imzosi bilan yuborilgan. Unda ochiq yoziladi: Fifa 2023–26 yillik davrni taxminan 6 milliard dollar zaxira bilan yopishga “kursda”.

Bu summa, xatda ta’kidlanishicha, 2030 yilgi erkaklar Jahon chempionati va unga tayyorgarlik uchun zarur bo‘lganidan ancha yuqori.

Shu asosda Uefa va Concacaf Fifa’dan 2027–30 yillar oralig‘ida har bir 211 a’zo assotsiatsiyaga kamida 10 million dollardan ajratishni so‘ramoqda. Maqsad aniq belgilangan: infratuzilma va futbolni rivojlantirishga sarmoya.

Bu bir martalik “zaxiralarni bo‘shatish” operatsiyasi bo‘ladi va umumiy hisobda 2,11 milliard dollar turadi. Eng muhim nuqta – bu mablag‘lar allaqachon rejalashtirilgan odatiy davriy moliyaviy dasturlarga qo‘shimcha tarzda berilishi kerak.

FFE rejasi qulaganidan keyingi “javob hujumi”

Bu talablar havodan paydo bo‘lgani yo‘q. Ular Fifa prezidenti Gianni Infantino ilgari surgan, ammo to‘rt kun ichida qarshilikka uchrab bekor qilingan Fifa Forward Enterprise (FFE) atrofidagi mojaroning navbatdagi bosqichi.

FFE rejasi bo‘yicha alohida kompaniya tuzilishi, barcha tijoriy va chiptaga oid huquqlar – Jahon chempionatlari ham – shu tuzilma qo‘liga o‘tishi kerak edi. Uning 21 foizi esa xususiy investitsiya kompaniyasiga sotilishi ko‘zda tutilgan edi.

Reja oshkor etilgach, Infantino a’zolarga va’da berdi: agar ular FFE’ni qo‘llab-quvvatlasa, 40 million dollargacha mablag‘ olishlari mumkin. U hatto federatsiyalarga 19 sentyabrgacha muddat qo‘ydi: rejani ma’qullaganlar dastlabki 20 million dollarga yo‘l ochadi.

Ammo bosim ishlamadi. Milliy assotsiatsiyalar, konfederatsiyalar, mustaqil mutaxassislar – ko‘plab tomondan tanqid yog‘ildi. Natijada FFE atigi to‘rt kun ichida stol ustidan olib tashlandi.

Endi esa javob navbati Uefa va Concacafda.

“Bu pullar futbolniki” – asosiy da’vo

Ceferin va Montagliani xatida Fifa’ning e’lon qilingan moliyaviy hisobotlari va byudjetlari tahlil qilingani, bu tahlil FFE’ning “ko‘proq resurs yetkazib berish” uchun zarurligi haqidagi da’voga jiddiy savollar tug‘dirgani aytiladi.

Ular tahlilni “atayin konservativ” deb ta’riflaydi va shunga qaramay, mavjud zaxiralardan yanada katta ulushni bo‘lish imkoniyati ko‘rinib turganini yozadi. Yakuniy raqamni esa Fifa Kengashi yil yakunidagi aniq moliyaviy holatga qarab belgilashi kerak, degan taklif bor.

Xatda yana bir muhim talab qo‘yiladi: Fifa moliyasi bo‘yicha “mustaqil tekshiruv” o‘tkazish. Bunda barcha raqamlar va ularga asos bo‘lgan taxminlarga to‘liq kirish imkoniyati bo‘lishi shart, deya ta’kidlanadi.

Eng keskin jumlalardan biri esa quyidagicha mazmunda: Fifa hozirda milliardlab dollar zaxiraga ega, bu resurslar futbolga, uning 211 a’zo assotsiatsiyasiga tegishli. Ular o‘yin uchun xizmat qilishi kerak.

Xat mualliflari ehtiyotkorlik nomidan zaxiralarni muzlatib qo‘yish emas, aksincha, Fifa kelgusi ehtiyojlaridan oshadigan qismi mas’uliyat bilan bo‘shatilishi mumkinmi-yo‘qligini sinchiklab ko‘rib chiqishni talab qilmoqda.

Ularning fikricha, zaxiralarning bir qismini ochish shuni ko‘rsatadi: assotsiatsiyalar rivojlanish bilan yaxshi boshqaruv o‘rtasida, investitsiya bilan halollik o‘rtasida, moliyaviy ko‘mak bilan takliflarni mustaqil baholash huquqi o‘rtasida tanlov qilishga majbur bo‘lmasligi kerak.

So‘nggi chiziq esa ayniqsa siyosiy ohangda: rivojlanish – Fifa’ning institut sifatidagi majburiyati, bir odamning shaxsiy ixtiyoriga bog‘liq sovg‘a-salom emas.

Osiyo, Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniyaga murojaat

Uefa va Concacaf bu masalada yolg‘iz harakat qilayotganini xohlamaydi. BBC Sport ko‘rgan yana bir xat Osiyo, Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniya konfederatsiyalari prezidentlariga yo‘llangan.

Unda ulardan ayni tashabbusni qo‘llab-quvvatlash so‘raladi. Ya’ni, gap endi alohida mintaqalar emas, global front haqida ketmoqda. Agar bu konfederatsiyalar ham safga qo‘shilsa, Fifa ichidagi kuch muvozanati ancha o‘zgarishi mumkin.

Debbie Hewitt bosimi: hujjatlar va Balogun ishi

Bu voqealar zanjiri yana bir keskin xat fonida kechmoqda. Bir kun avval Football Association raisi Debbie Hewitt Gianni Infantino va Fifa bosh kotibi Mattias Grafstrom nomiga yozgan maktubida FFE bo‘yicha barcha hujjatlarni oshkor qilishni talab qildi.

Hewitt – Fifa vitse-prezidenti. U Kengash a’zolariga FFE bekor qilinishi bo‘yicha yozma tushuntirish berilishini ham so‘ragan. Gap faqat moliya haqida emas.

U, shuningdek, Jahon chempionatida United States hujumchisi Folarin Balogun diskvalifikatsiyasining bekor qilinishi bo‘yicha qarorga izoh berilishini talab qilgan. Bu savol Fifa intizomiy va boshqaruv mexanizmlariga bo‘lgan ishonchni yana bir bor sinovga qo‘ymoqda.

Infantino’dan barcha hujjatlarni 15 oktyabrga belgilangan navbatdagi Fifa Kengashi yig‘ilishidan oldin taqdim etish so‘ralgan. Demak, shu sanaga borib Fifa ichida nafaqat pul, balki shaffoflik va hokimiyat chegaralari bo‘yicha ham juda qattiq savollar stol ustida bo‘ladi.

Bu savollarga qanday javob berilishi – keyingi to‘rt yillikda futbol siyosatining ohangini belgilab qo‘ymaydimi?