Teslim "Thunder" Balogun: 54 Yildan So‘nggi Meros
Nigeriya futbol tarixidagi eng yirik nomlardan biri – Teslim “Thunder” Balogun – bundan aniq 54 yil avval, tong saharda, Ibodandagi uyida uyquda vafot etganida atigi 45 yoshda edi. O‘sha tongdan beri savol bir xil: uni aslida nima olib ketdi?
Oila hanuz javob topmagan. Ammo bir narsa aniq – uning merosi yo‘qolib ketmasligi uchun kurash davom etmoqda.
Sirli tong: farzandning yodnomasi
O‘sha fojeali kunni o‘g‘li Kayode Balogun xuddi kecha bo‘lgandek eslaydi. U otasining o‘limi tafsilotlarini qayta yashayotgandek hikoya qiladi.
Ishdan qaytgan kecha Teslim odatdagidek serzavq, quvnoq bo‘lgan. Kechki ovqat, oilaviy suhbat, keyin esa hamma o‘z xonasiga tarqalgan. Hech qanday shikoyat, hech qanday og‘riq yo‘q.
Tong otmasdan eshitilgan qichqiriq butun uy hayotini o‘zgartirdi.
Onaning dahshatli dodidan uyg‘ongan bolalar otasining yotoqxonasiga chopib kirishadi. Ona to‘shakka ishora qiladi – Teslim qimir etmay yotgan. Qo‘shnilar yugurib keladi, shifokor chaqiriladi. Bir necha daqiqadan so‘ng tashxis qisqa bo‘ladi: u endi yo‘q.
Hech qanday kasallikdan ogohlantiruvchi alomat bo‘lmagan. Hech qanday tayyorgarlik ham. Shunchaki bir kecha va qaytib ochilmagan ko‘zlar. Oila uchun esa 54 yildirki tugamagan savol: uni nima o‘ldirdi?
“Thunder” – dovrug‘ ortidagi inson
Teslim Balogunning hayoti esa sirli o‘limidan ancha oldin afsonaga aylangan edi. U Nigeriyaning ilk yulduz hujumchisi, haqiqiy xalq qahramoni bo‘ldi.
Maydonda u zarbasi bilan dahshat solgan. Uning to‘pga bergan kuchli zarbalari futbol tarixida kam uchraydigan darajada bo‘lgani uchun unga “Thunder” laqabi berilgan. Darvozabonlar uchun bu laqab hazil emas, ogohlantirish edi.
U 12 yil davomida Nigeriya terma jamoasi sharafini himoya qildi, mashhur “UK Tourists” tarkibida ham maydonga tushdi. Ichki musobaqalarda esa Governor’s Challenge Cup turnirida yetti finaldan beshtasida g‘alaba qozonib, rekord o‘rnatdi.
Marine Athletics, Pan Bank, Jos XI, UAC, Railway kabi mahalliy jamoalar, shuningdek, Angliyadagi Peterborough United va QPR (Queens Park Rangers) safida o‘ynab, u nafaqat iste’dodini, balki jasoratini ham namoyish etdi. O‘sha yillarda Yevropaga chiqqan afrikalik futbolchilar soni barmoq bilan sanarli edi. Teslim ana shu avangard avlodning yuzlaridan biri bo‘ldi.
London, oilaviy hayot va tarixiy qadam
1955 yilda u stol tennisi bo‘yicha sobiq sportchi bo‘lgan Alhaja Mulikat Abike Balogun bilan oila qurgan. Bir yil o‘tib, 1956 yilda, u QPR safida to‘p surayotgan paytda turmush o‘rtog‘i ham Londonga ko‘chib o‘tadi. Futbolchi hayotining eng shov-shuvli davri, ammo u uchun bu faqat maydon emas, oilaviy mas’uliyat yillari ham edi.
Teslim Balogunning yana bir unutilmas yutug‘i – u professional futbol murabbiyi sifatida malaka olgan ilk afrikalik sifatida tarixga kirganidir. Bu unvon qog‘ozdagi satr emas, keyingi avlodlar uchun ochilgan eshik edi.
Awo chaqiruvi va qaytish
Ingliz futbolida iz qoldirayotgan bir paytda, G‘arbiy Nigeriya rahbari Chief Obafemi Awolowo undan vatanga qaytishni so‘raydi. Maqsad bitta: mintaqada futbolni yangi bosqichga olib chiqish.
Teslim bu chaqiruvni rad etmaydi. Qaytadi. Va darhol farq seziladi.
U G‘arbiy Nigeriya jamoasini tarixidagi ilk Challenge Cup g‘alabasiga yetaklaydi. Bu faqatgina sovrin emas edi, balki butun mintaqa uchun o‘ziga ishonch deklaratsiyasi bo‘ldi.
Keyin u Nigeriya terma jamoasini 1968 yilgi Mexico shahrida o‘tgan Yozgi Olimpiya o‘yinlarida boshqardi. Turnir oson kechmadi: Yaponiya va Ispaniyaga qarshi mag‘lubiyatlar. Lekin keyingi o‘yin tarixga kirdi – Braziliyaga qarshi 3:3 hisobidagi durang. O‘sha paytdagi kuch nisbatini hisobga olsak, bu natija Nigeriya futboli uchun juda katta signal edi: ular endi faqat ishtirokchi emas, raqib.
Murabbiy, ustoz, tarbiyachi
Teslim Balogun murabbiy sifatida faqat taktika yoki mashg‘ulot bilan cheklanib qolmadi. U iste’dod izlagan, topganini esa qo‘yib yubormagan.
U keyinchalik o‘zi ham Nigeriya terma jamoasini boshqargan Chief Adegboye Onigbinde, shuningdek, mashhur murabbiy Jossy Lad kabi nomlarni kashf etib, ularni murabbiylikka undagan. Bu ism-shariflar o‘zlari ham afsonaga aylangan, ammo ularning ildizi o‘sha “Thunder”ning ko‘rsatgan yo‘lida yotadi.
Oila ichida esa u butunlay boshqa qiyofada eslanadi.
Muhandis Olamide Balogun otasini eng avvalo mehribon ota sifatida ko‘radi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Teslim farzandlari bilan yaqin bo‘lishga, ularni maktabda ko‘rib turishga, imkon qadar qulay sharoit yaratishga harakat qilgan. Maydonda qo‘rqinchli zarba, uyda esa yumshoq ko‘ngil.
Surulere stadioni va jimjitlikdagi meros
Lagos shtati hukumati Teslim Balogun nomini abadiylashtirish uchun muhim qadam tashlagan – Surulere hududidagi ko‘p tarmoqli stadionga uning nomi berilgan. Bu – hozircha unga ko‘rsatilgan eng katta rasmiy ehtirom.
Ammo Kayode Balogun uchun bu yetarli emas. Uning alam bilan aytishicha, stadion hozir u kutgandek jonlanmagan, sport hayoti u qadar qaynab-toshmayapti.
Uning talabi sodda, ammo qat’iy: hukumat otasining merosini so‘nishiga yo‘l qo‘ymasligi kerak. Bu nom yashashi uchun u yerda musobaqalar bo‘lishi, yoshlar to‘p tepishi, stadion atrofida hayot qaynashi zarur.
“Thunder”ning zarbasi allaqachon to‘xtagan. Ammo savol ochiq: Nigeriya futboli bu zarbaning aks-sadosini qanday asraydi – yodnomalar bilanmi yoki haqiqiy, yashayotgan stadionlar, yangi avlod yulduzlari bilanmi?
