StubHub ga qarshi kollektiv da'vo: chiptalar bekor qilinishi
Mark Gallagher endi charchagan emas. U jahl bilan to‘lgan. U sudga bormoqda.
Vankuverlik futbol muxlisi chorshanba kuni butun Kanadadagi chiptaxaridorlar nomidan kollektiv da’vo arizasi topshirdi. Nishon — World Cup chiptalarini ommaviy bekor qilgan StubHub.
“Bu yerda aslida nima bo‘layotgani haqida haqiqat ochilishi kerak deb o‘ylayman,” — deydi u CBC News’ga.
“Bunday o‘yinni o‘tkazib yuborish — pul bilan o‘lchanmaydi. Uni hech qachon qayta ko‘rmaysiz. Qoidalarga amal qilasiz, borishga to‘liq shay bo‘lasiz, lekin baribir kirmaysiz. Men kutayotgan narsa — tizim o‘zgarishi.”
Gallagher 18 iyun kuni Vankuverda bo‘lib o‘tishi kerak bo‘lgan Canada – Qatar uchrashuvi uchun fevral oyidayoq 11 407 dollar turadigan ikkita birinchi darajali o‘rindiq sotib olgan. StubHub esa o‘yin boshlanishiga bir necha soat qolganda, haftalar, kunlar va hattoki soatlardagi “chipta FIFA akkauntingizga tushadi” degan va’dalarga qaramay, buyurtmani bekor qildi.
Pul qaytdi. O‘yin esa yo‘q. Gallagher baribir sudga murojaat qilyapti: u jazoviy tovon puli talab qilmoqda, kompaniyani “bajarilmasligi yoki bajarib bo‘lmasligini bilgan holda” chipta va’da qilgan “aldov fitnasi”da ayblamoqda.
Bu — Kanadada StubHub’ga qarshi birinchi kollektiv da’vo. Avvalroq shunga o‘xshash ishlar New York va California shtatlarida ham ko‘tarilgan, ularning bari World Cup chiptalarining ommaviy bekor qilinishidan boshlangan.
Da’vo arizasi chorshanba kuni Vankuverda topshirildi. Undagi ayblovlar hali sudda sinovdan o‘tgani yo‘q.
Qog‘ozda esa hammasi chiroyli. StubHub’ning “FanProtect Guarantee” siyosati bo‘yicha muxlislar bekor qilingan chiptalar uchun “5 ish kuni ichida” pul qaytarilishi yoki o‘rinbosar chiptalar olishi kerak. Amalda-chi? CBC News turli tadbirlar bo‘yicha pulini oylarlab kutayotgan, charchab qolgan, chalg‘ituvchi javoblarga duch kelayotgan mijozlar legionini topdi.
CBC News kompaniyaga qaytarim va nizolar bo‘yicha qator aniq savollar yo‘lladi. StubHub javob o‘rniga umumiy bayonot yuborishni tanladi.
“Bizning maqsadimiz — har bir muxlisni har safar o‘z tadbiriga kiritish. Agar nimadir noto‘g‘ri ketsa, ularga albatta o‘rinbosar chipta topishga harakat qilamiz. Biz hech qachon pulni qaytarishni xohlamaymiz, muxlis ham qaytarim emas, o‘yinga kirishni xohlaydi,” — deyiladi bayonotda.
Ammo minglab muxlislar uchun bu shiorlar chiptasiz qolgan kechani o‘zgartirmaydi.
1. Sayohat va mehmonxona? StubHub buni qoplamaydi
Kelly Mongillo World Cup uchrashuvini ko‘rish uchun hammasini rejalashtirgan: 2 500 dollar — mehmonxona, yoqilg‘i va ovqat, 1 800 dollar — chiptalar. Barrie (Ontario)dan New Jersey’ga qariyb 10 soat rulda, yonida keksayib qolgan otasi.
Bekor qilish xabari esa eng og‘ir paytda keldi — stadion darvozalari oldida kutib turganlarida.
Mongillo aytishicha, StubHub unga sovuqqon munosabat qilgan, “FanProtect Guarantee” esa uning “katta moliyaviy zarari va umidsizligi”ni qoplashdan yiroq.
“Bu iste’molchilarga yolg‘on xotirjamlik beradi,” — deydi u.
“Ularning, agar asl chiptalar kelmasa, albatta o‘rinbosar chipta beramiz, degan va’dalariga tayandim. Endi esa yo‘l xarajatlarimni qoplashdan bosh tortishmoqda.”
StubHub’ning “Global User Agreement” hujjatida Kanada va AQSh mijozlari chipta qiymatidan tashqari — sayohat xarajatlari yoki advokat haqi kabi — zararni sud orqali undirishga urinmasliklari kerakligi yozilgan maxsus band bor.
Mongillo iyun oyida CBC News orqali muammosini ommaga chiqargach, StubHub unga ham chipta puli, ham Toronto’dagi boshqa World Cup o‘yini uchun o‘rinbosar chipta taklif qildi (otasi bora olmasdi). U chiptani oldi. Pul-chi? Mongillo aytishicha, StubHub va’dalashgan qaytarimdan keyin ortga chekingan.
2. Advokat yollasangiz, pul tezroq qaytadi
Toronto shahridan Jennifer Hale 12 iyun kuni Toronto’da bo‘lib o‘tishi kerak bo‘lgan Team Canada uchrashuvi uchun StubHub orqali qariyb 3 000 dollar sarfladi.
O‘yin kuni chiptalar bekor qilindi. Hale darhol pulni qaytarishni so‘radi.
Oradan bir oy o‘tdi.
U qayta-qayta qo‘ng‘iroq qilmoqda. Har safar bir xil javob: 72 soat kuting.
“Na pul, na ulardan biron aloqaga qaytish,” — deb yozadi u elektron xatida. “Har safar telefon qilsam, kutishim kerak deyishadi. Oxirgi marta gaplashgan xodim bu jarayon 45 kungacha cho‘zilishi mumkinligini aytdi. Endi nima qilishni ham bilmayman.”
Georgetown (Ontario)dan Denis Radetic esa kutishdan charchadi. Bir oy bahona eshitgach, u AQShda faoliyat yuritadigan, yuzlab norozi StubHub mijozlari bilan ishlayotgan advokatni yolladi.
Kompaniyaga yuborilgan rasmiy xatda Radetic bekor qilingan chiptalar uchun to‘liq qaytarim va ustiga 3 000 dollar AQSh advokat haqi talab qildi. U StubHub’ni “ehtimoliy firibgarlik, beparvo noto‘g‘ri ma’lumot berish, shartnomani buzish”da aybladi.
“Ko‘p odamlar advokat yollashdan cho‘chiydi, — deydi Radetic. — Menga qolsa, StubHub aynan shundan foydalanayotgandek. Kim haqini oxirigacha talab qiladi, kim esa vaqt o‘tishi bilan qo‘l siltaydi — shuni sinab ko‘rayotgandek.”
Yakshanba kuni StubHub nihoyat Radetic bilan bog‘landi va uning kredit kartasiga pulni qaytardi.
Kompaniya CBC News’ning “nega aynan advokat yollagan yoki ommaga chiqqan mijozlarga alohida e’tibor qaratiladi?” degan savoliga javob berishni istamadi.
Eng achinarlisi — StubHub Radetic’ga keyin maxsus so‘rovnoma yuborib, u “borolmagan o‘yindan qanchalik rohatlangani”ni so‘radi.
3. StubHub arbitraji muxlislarni charchatadi
Rasmiy siyosat bo‘yicha, StubHub’ning qaytarim qaroridan norozi bo‘lgan mijozlar AQShda joylashgan arbitraj jarayoniga “nizo haqida bildirishnoma” yuborishlari kerak.
Menlo Park (California)dagi advokat Brad Clements Denis Radetic’ga ham yordam bergan. U hozir AQSh va Kanadadagi yuzlab xaridor va sotuvchilarni StubHub’dan pulini undirishda vakillik qilmoqda. Ishlar soni shunchalik ko‘pki, u o‘zini bosib ketilganini aytadi.
Uning fikricha, StubHub arbitraj tizimini ataylab chigal va tushunarsiz qilgan.
“Ular iste’molchiga nisbatan adolatli bo‘lishni xohlayotgandek ko‘rsatadi. Go‘yoki mijoz haqida qayg‘urishadi. Ammo bu to‘liq spektakl. Hammasi sizni qo‘rqitish, cho‘zish, charchatish va da’vongizdan voz kechishga majbur qilish uchun qurilgan,” — deydi u.
Clements keltirgan misol shundoq o‘zi gapiradi: so‘nggi 14 oy ichida StubHub mijozlar nizo xatlarini sertifikatlangan pochta orqali yuborishi kerak bo‘lgan manzilni yetti marta o‘zgartirgan.
Kanadadagi StubHub.ca saytida esa rasmiy nizo arizasini qayerga va qanday yuborish haqida umuman ma’lumot yo‘q.
Kompaniya “nega manzilni bir necha bor o‘zgartirdi?” yoki “nega StubHub.ca’da nizolar bo‘yicha ko‘rsatma yo‘q?” degan savollarga javob bermadi.
“Ular hech kim ish ko‘tarishini xohlamaydi,” — deydi Clements. — “Siz uchun jarayon shunchalik mashaqqatli bo‘lishini xohlashadiki, oxirida siz nafaqat pulingizni foizi bilan, yo‘qotilgan vaqtingiz va jazoviy tovon bilan qaytarib olganingizni do‘stlaringizga aytmay qo‘yasiz.”
4. Chipta bekor bo‘lsa ham, StubHub foyda ko‘radi
Ko‘plab muxlislar uchun bu eng kutilmagan jihat bo‘lishi mumkin: StubHub buyurtma bajariladimi yo‘qmi, baribir daromad oladi.
New York’lik guruh menejeri Randy Nichols tushuntirishicha, kompaniya bekor qilingan bitimlardan ham foyda ko‘radi.
Sxema oddiy: muxlisga pul qaytariladi, so‘ng StubHub chipta egasidan shu summa miqdorida “jarima” undiradi — aslida esa kompaniya o‘sha chiptaga hech qachon egalik qilmagan bo‘ladi. Rasman bu “soxta e’lonlar va firibgarlikni oldini olish” uchun qilingan mexanizm sifatida ko‘rsatiladi.
“StubHub’ning hozirgi tuzilmasiga ko‘ra, ular chipta yetkazib bermagan har bir sotuvchidan 100 foizlik jarima olishadi. Bu nimani anglatadi? StubHub bajarilmagan har bir buyurtmadan ham pul topadi,” — deydi Nichols.
Kompaniya bu haqda izoh berishni rad etdi. Biroq sotuvchilar uchun mo‘ljallangan siyosatida quyidagi ogohlantirish bor: “Agar siz savdoni ‘tushirib yuborsangiz’, biz to‘lov usulingizdan quyidagi miqdorlardan kattasini yechib olamiz: (i) sotilgan chiptalarning 100 foiz narxi yoki (ii) biz ushbu savdo o‘rnini qoplash uchun qilgan xarajatlarimizning to‘liq summasi.”
Ya’ni muxlis o‘yinni ko‘rmaydi, sotuvchi katta jarima to‘laydi, StubHub esa ikkala tomondan ham foyda ko‘radi.
5. Pul sizniki, foiz esa — StubHubniki
Spokane (Washington)dan Jeff Ripley ham StubHub’ni arbitrajga bermoqda. U o‘tgan yil dekabrida World Cup chiptalarini sotib olgan, o‘yin kuni esa buyurtma bekor qilingan. Endi u faqat chipta narxini emas, undan ortiq summani talab qilmoqda.
“Ular bu pulni o‘zida ushlab turibdi va undan foiz ishlab topmoqda. Bunday holat minglab odamlar bilan sodir bo‘lmaganiga kim kafolat beradi?” — deydi u CBC News’ga.
Hisob-kitoblar ham savol uyg‘otadi: StubHub o‘tgan yil yakunlari bo‘yicha 2025-yil noyabrda e’lon qilgan moliyaviy hisobotida mijozlar pulidan 41 million dollar foiz daromadi olganini ko‘rsatgan.
Kompaniya muxlislarning pullaridan olinadigan foiz bo‘yicha izoh berish so‘rovlarini rad etdi.
Ripley esa bu tizimni kengroq ko‘lamda ko‘rish kerak deb hisoblaydi. O‘tgan yili StubHub butun dunyo bo‘ylab 9,2 milliard dollarlik chipta qayta sotishni yo‘lga qo‘ygan. Mijozlarning millionlab dollari oylar davomida ularning hisobida aylanib turadi.
“Bu yerda nimadir noto‘g‘ri,” — deydi u. — “Ular deyarli moliyaviy institutdek ishlaydi: men go‘yo omonat yoki hisob raqamiga pul qo‘yganman, ular esa undan foiz oladi.”
“Pulni oladigan, undan daromad qiladigan, so‘ng mahsulotni yetkazib bermaydigan kompaniyalar uchun biror javobgarlik bo‘lishi shart.”
World Cup atrofidagi bu mojaro endi faqat bekor qilingan o‘yinlar haqida emas. U milliardlab dollarlik ikkilamchi bozorning o‘zi qanchalik adolatli ishlayotgani haqida savol qo‘ymoqda. Savol esa ochiq: muxlislar ovozi sud zalida yetarlicha baland eshitiladimi?
