Shveytsariya va VAR: Embolo Epizodi Bahsiga Nuqta Qo‘yildi
Jenevada bo‘lib o‘tgan bir bayonot futbol olamidagi eng bahsli epizodlardan biriga nuqta qo‘ydi. Qoidalar uchun mas’ul xalqaro organning so‘nggi izohi shuni ko‘rsatdiki, Shveytsariya hujumchisi Breel Embolo Jahon chempionati chorak finalida maydondan haydalmasligi kerak edi.
O‘yin taqdiri o‘zgargan daqiqa
Argentina bilan uchrashuvning 72-daqiqasi. Hisob endigina 1:1 bo‘lgan, Shveytsariya kayfiyati ko‘tarilgan, bosim oshgan payt. Jarayon ichida Embolo Leandro Paredes bilan to‘qnashuvdan so‘ng yerga yiqiladi. Hakam dastlab argentinalik yarim himoyachiga sariq kartochka ko‘rsatadi.
Shu yerda o‘yin butunlay boshqa yo‘nalishga burildi. VAR xodimlari Paredes qoida buzmaganini bildiradi. Natijada hakam qarorini o‘zgartiradi: ogohlantirish Paredesdan olib tashlanadi, aksincha, “simulyatsiya” uchun Embolo ogohlantiriladi. Bu uning ikkinchi sariq kartochkasi edi. Qizil kartochka. Shveytsariya o‘n kishi bo‘lib qoladi.
Bosim ostidagi Argentina qo‘shimcha bo‘limlarda 3:1 hisobida g‘alaba qozonadi. Qizil kartochka qarori nafaqat shveytsariyaliklar, balki avvalgi raqib Misr tomonidan ham keskin tanqid qilinadi. Ularning fikricha, hakamlar qarorlari Lionel Messi boshchiligidagi jamoa foydasiga og‘ayotgan edi.
Murakkab qoida, noto‘g‘ri qo‘llash
Bu voqea atrofidagi bahslar IFAB – futbol qoidalarini belgilovchi xalqaro hay’at –ni ochiq izoh berishga majbur qildi. Ular dushanba kuni e’lon qilgan bayonotida “mistaken identity” – ya’ni “noto‘g‘ri futbolchiga kartochka ko‘rsatish” bandi aynan bunday vaziyatlarga tatbiq etilmasligi kerakligini aniq qilib qo‘ydi.
Qoidaga ko‘ra, bu band faqat bitta narsani tuzatish uchun xizmat qiladi: hakam to‘g‘ri qayd etilgan qoida buzilishi uchun noto‘g‘ri futbolchiga kartochka ko‘rsatgan bo‘lsa, shunda VAR aralashishi mumkin. Ammo o‘sha qoida buzilishining o‘zi – bo‘lganmi yo‘qmi, to‘g‘ri baholanganmı yoki yo‘q – qayta ko‘rib chiqilmaydi.
IFAB bayonotida shunday jumla bor: kartochka “faqat jazolangan qoida buzilishini aynan qaysi futbolchi sodir etganini aniqlash uchun qayta ko‘rib chiqilishi mumkin; qoida buzilishining o‘zi qayta ko‘rib chiqilmaydi va o‘zgartirilmaydi”.
Demak, Embolo epizodida VAR qoidalar chegarasidan chiqib ketgan. Ular qoida buzilmaganini ko‘rsatib, butun vaziyatni qayta baholashga kirishgan, natijada esa noto‘g‘ri futbolchi jazolangan emas, balki umuman boshqa turdagi qaror qabul qilingan.
Yakinning alamli so‘zlari
Shveytsariya bosh murabbiyi Murat Yakin o‘sha kuni Kanzas-Sitida bo‘lib o‘tgan uchrashuvdan so‘ng hissiyotini yashirmagan edi.
“Hakam noto‘g‘ri qaror qabul qildi, – degandi u. – Men bilaman, ular hakamni himoya qilishadi, lekin bu qoida bugun bizning o‘yinimizni barbod qildi. Bu juda og‘ir. Ana shunday yo‘l bilan musobaqadan chiqib ketish juda alamli.”
IFABning bugungi izohi murabbiy so‘zlariga kech bo‘lsa-da, ma’lum ma’noda tasdiq bo‘lib tushdi. O‘sha daqiqada Shveytsariya teng hisobni ushlab turgan, o‘yin ritmi o‘zgarayotgan, Argentina esa bosimni yengish yo‘lini izlayotgan edi. Embolo maydondan haydalgan zahoti bu muvozanat buzildi.
VAR kelajagi va ochiq savollar
IFAB bu qaror bilan birga yana bir muhim jihatni e’tirof etdi: VAR protokoli bo‘yicha keng qamrovli ko‘rib chiqish mart oyidan beri davom etmoqda va Embolo ishtirokidagi epizod shunday murakkab holatlardan biri sifatida alohida o‘rganilmoqda.
Zyurixda joylashgan guruh Jahon chempionati 2026 davomida “mistaken identity” bandini simulyatsiya kabi vaziyatlarda qo‘llash g‘oyasi yaxshi kutib olinganini ham qayd etdi. Ya’ni kelajakda aynan shunday epizodlar boshqa yo‘l bilan hal qilinishi mumkin.
Ammo yana bir qat’iy eslatma bor: “Biroq, bu qayta ko‘rib chiqish yakunlanmaguncha, bunday tarzda qo‘llanilishi mumkin emas”, deyiladi bayonotda. Ya’ni qoidalar rasmiy ravishda o‘zgarmaguncha, hakamlar hamon hozirgi cheklovlarga bo‘ysunadi.
Futbol qoidalarini har yili yangilab boradigan IFAB tarkibiga FIFA vakillari va Britaniya futbolining to‘rtta uy federatsiyasi kiradi. Ularning navbatdagi yillik yig‘ilishi odatda fevral yoki mart oylarida o‘tadi, yangilangan “Laws of the Game” esa keyingi mavsum yoki yirik turnirlar oldidan kuchga kiradi.
Shveytsariya uchun esa bu izoh natijani o‘zgartirmaydi. Chorak final allaqachon tarixga aylangan. Ammo bitta savol hanuz ochiq: kelasi safar shunday xatoni VAR emas, qoidaning o‘zi to‘xtata oladimi?
