Sebastian Coe: Siyosatchilar avtobusda, lekin rulda emas
BIRMINGHAMdagi Yevropa chempionatida Sebastian Coe yana bir bor global sport siyosatning qo‘liga tushmasligi kerakligini keskin ohangda eslatdi. Uning metaforasi aniq va esda qoladigan: siyosatchilar “avtobusda”, lekin “rulga yaqinlashmasligi” shart.
World Athletics prezidenti jurnalistlar bilan suhbatda 2028 yilgi Los Angeles Olimpiadasi atrofida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan siyosiy bosimlar, Rossiya atletlarining chetlatilishi, sportga xususiy kapital kirishi va FIFA atrofidagi ishonch inqirozi haqida gapirdi.
Trump qo‘ng‘irogidan keyingi savollar
Suhbat markazida yaqinda futbol olamida yuz bergan mojaro turardi. FIFA AQSh prezidenti Donald Trump telefon qo‘ng‘irogidan so‘ng, AQSh hujumchisi Folarin Balogun olgan qizil kartochka bo‘yicha diskvalifikatsiyani bekor qilgani uchun keskin tanqid ostida qolgan edi.
Qo‘ng‘iroq — FIFA prezidenti Gianni Infantino nomiga. Qaror — qizil kartochkani bekor qilish. Natija — hakamlik va mustaqillik masalasida katta shubha.
Trump Los Angeles o‘yinlari boshlanganda ikkinchi prezidentlik muddatining oxiriga yaqinlashgan bo‘ladi. Aynan shunday sharoitda sport tashkilotlari siyosatdan qanchalik mustaqil bo‘la olishi haqidagi savol keskinlashmoqda.
Coe bu borada o‘z tajribasiga tayandi. U 2012 yilgi London Olimpiadasi bid va tashkiliy qo‘mitalariga boshchilik qilgan, bundan tashqari, Britaniya parlamentining sobiq a’zosi ham.
“Men London o‘yinlarini boshqarganman. Hukumat, bosh vazirlar bilan juda yaxshi ishchi munosabatlar bo‘lishi naqadar muhimligini bilaman”, — deydi u. Uning ta’kidlashicha, o‘yinlarning muvaffaqiyatli o‘tishi ko‘p jihatdan Moliya vazirligi, Mudofaa, xavfsizlik tuzilmalari bilan hamkorlikka tayanadi.
Lekin sport qarorlariga qo‘ng‘iroqlar orqali aralashish — mutlaqo boshqa masala.
Coe buni qisqa va aniq ifodalaydi: bunday vaziyatda sport tashkilotining “qarshilik ko‘rsatish qobiliyati” hal qiluvchi ahamiyatga ega. “Eshitdik, rahmat, yaxshi qoling”, deyish darajasida qat’iyat talab etiladi, deya izohlaydi u.
U London tajribasida shu muvozanatni yaxshi saqlay olganini aytadi: siyosatchilar bilan aloqani uzmaslik, lekin ularga rulni ushlatmaslik.
Xususiy kapital: xavfmi yoki imkoniyat?
Suhbat sportdagi pul oqimlariga ham burildi. Gianni Infantino Jahon chempionati daromadlarini xususiy investorlarga sotish rejasini ilgari surgan, ammo bu g‘oya FIFA ichida ham, tashqarida ham kuchli qarshilikka uchragan. Endi u o‘z lavozimini saqlab qolish uchun kurashmoqda.
Coe uchun esa bu mavzu yangilik emas.
“So‘nggi o‘n yil ichida xususiy kapital yoki suveren jamg‘armalar sportga faol kirib kelmoqda”, — deydi u. Uning fikricha, har bir milliy federatsiyaning orzusi va ambitsiyasi ularning daromad topish qobiliyatiga bog‘liq.
U ochiq aytadi: hozirning o‘zida ayrim yengil atletika federatsiyalari tashqi daromad manbalari, jumladan xususiy kapital bilan hamkorlik bo‘yicha muzokara olib bormoqda. Bu, Coe nazarida, tabiiy jarayon va u buni federatsiyalarga tavsiya ham qilgan.
Ammo bitta shart bilan.
Uning ta’kidlashicha, xususiy investorlar kirganda sport o‘z boshqaruv mexanizmlari, tekshiruv va muvozanat tizimlari, keng ko‘lamli maslahatlashuv jarayonlari orqali bu qarorning maqsadi va ijrosini tushuntirib berishi kerak. Shundagina bu pul sportni kuchaytiradi, boshqaruvni emas.
World Athletics’ning translyatsiya va homiylik shartnomalari 2029 yilda tugaydi. Coe bu fonni yashirmaydi: tashqi daromad manbalarini izlash — “mutlaqo hal qiluvchi” masala. Bu boradagi bahslar allaqachon ikki-uch yildirki, ayniqsa ijroiya qo‘mita darajasida davom etmoqda.
Rossiya bo‘yicha keskin chiziq
Coe uchun eng keskin frontlardan biri — Rossiya atletlarining xalqaro musobaqalardan chetlatilishi.
Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi iyul oyida Rossiya Olimpiya Qo‘mitasiga qo‘yilgan diskvalifikatsiyani olib tashladi va xalqaro federatsiyalarga rossiyalik sportchilarni neytral maqomda alohida tekshirish talabini yumshatdi.
Lekin World Athletics o‘z yo‘lidan qaynmadi. Rossiya qo‘shinlari Ukrainaga bostirib kirganidan ko‘p o‘tmay joriy etilgan taqiq saqlanib qoladi.
Rossiya yengil atletika tomoni esa bu choralarga rozi emas va Shveysariyada joylashgan Sport arbitraj sudi — CASga murojaat qilgan.
Coe bu jangni masofadan kuzatmoqchi emas. U o‘zi sudda qatnashishini ochiq aytdi: “Men Sport arbitraj sudida bizning pozitsiyamizni himoya qilaman”.
Uning asosiy dalili: xalqaro federatsiyaning sportda kim qatnashishi mumkinligini belgilash huquqi — butun tizim piramidasining asosi. Avvalgi sud ishlarida ham bu tamoyil qo‘llab-quvvatlanganini eslatadi.
“Bu siyosat yoki pasport haqida emas. Bu musobaqaning halolligi haqida”, — deydi u. Aynan shu nuqtani CAS oldida himoya qilishga hozirlanmoqda.
Los Angeles sari — sport o‘z rulini ushlab qola oladimi?
Sebastian Coe uchun bu yillar faqat medallar va rekordlar haqida emas. U sportning o‘zini himoya qilish, siyosiy bosim va moliyaviy qiziqishlar girdobida mustaqil qolish yillari bo‘lmoqda.
Los Angeles 2028 yaqinlashar ekan, savol tobora keskinlashmoqda: global sport avtobusining rulida kim o‘tiradi — siyosatchilar, investorlar yoki baribir sportning o‘zi?
