Quincy Promes: Ajaxdan quvilishdan to'g'ridan-to'g'ri cho'qqiga
Quincy Promes: orzudan cho‘qqiga, cho‘qqidan panjaralar ortiga
Ajax akademiyasidan quvilgan bolakay
Quincy Promes uchun hammasi ertaroq buzila boshlagan edi. U 10 yoshida Ajax akademiyasiga kirgan, har bir golland o‘g‘il bolasi orzu qiladigan eshikdan ichkariga kirib bo‘lgandi. 16 yoshga kelib esa o‘sha eshik uning yuziga qars etib yopildi.
“O‘zimni dunyodagi eng yaxshi futbolchiman deb o‘ylardim, maydonda ham ochko‘z edim,” degandi u yillar o‘tib. “Katta og‘zim bor edi, hamma narsani aytardim, lekin har doim ham to‘g‘ri paytda emas.” Akademiyada yulduz bo‘lishga ishonch nihoyat atrofdagilarni shu darajada charchatdiki, uni haydab yuborishdi.
Shunda u birinchi marta haqiqiy hayot bilan yuzlashdi. Endi uyidan olib ketadigan avtobus yo‘q, poyezdga ham puli yetmaydi, ovqatlanishga ham joyi yo‘q. “Kunlab yig‘ladim,” degan u. Futbolni butunlay tashlab yuborish fikri ham kelgan. O‘sha lahzani “juda xavfli” deb ta’riflaydi: bitta noto‘g‘ri qadam – va ko‘chada qolish. U esa kurashni tanladi.
Twente, Go Ahead Eagles va Moskvaga eltgan yo‘l
Promesni Twente olib ketdi. U yerdan esa Erik ten Hag boshqargan Go Ahead Eaglesga ijaraga jo‘natildi. 2012-13 yilgi mavsumda u klubni Eredivisie yo‘liga olib chiqqan asosiy qurollardan biriga aylandi, mavsum yakunida esa liga “Yil iqtidor egasi” deb topildi.
Keyingi qadam ham kechiktirmadi. Twente safida u Eredivisieda uchinchi o‘ringa olib chiqqan hujumkor kuchga aylandi. Bu portlash Spartak Moscow skautlarini ishontirdi: 2014 yil yozida u uchun taxminan 15 million yevro to‘lashdi.
Moskva uni kutib oldi – u esa shaharni hayratga soldi. Birinchi ikki mavsumidayoq klubning ketma-ket ikki yil “Yil futbolchisi” bo‘ldi. 2016-17 yil esa Promes haqiqiy darajada buyuk mavsum o‘tkazdi. 12 gol, 9 golli uzatma – Spartakning 16 yildan keyingi ilk chempionlik unvonida uning izi chuqur.
U ketma-ket to‘rt o‘yinda gol urdi, Zenitga qarshi 2:1 hisobidagi g‘alabada ham gol, ham 80-daqiqadagi g‘olib zarbaga uzatma berdi, Orenburg ustidan 3:2 hisobidagi o‘yinda esa qo‘shimcha daqiqalarda yakuniy zarbani u kiritdi. Mavsum yakunida Premyer-ligada eng ko‘p golli uzatma muallifi bo‘ldi, 279 jurnalist ishtirok etgan so‘rovda 2017 yilning eng yaxshi futbolchisi deb topildi.
“O‘zimni tarixga yozishni xohlagandim, endi esa biz chempionmiz,” degandi u. “To‘rt yildirki bu jamoadaman, yilning eng yaxshi futbolchisi bo‘lish – ajoyib tuyg‘u.”
Keyingi mavsumda ham u liga bo‘yicha ham eng ko‘p gol, ham eng ko‘p assist egasiga aylandi, Spartak esa faqat uchinchi o‘rinda qoldi. 2018 yilda u to‘rt yillik Moskva sarguzashtini yakunlashga qaror qildi. Rossiya matbuoti uni allaqachon bu liga uchun “ortiqcha darajada kuchli” deb atay boshlagandi, 20 million yevroga Sevilla safariga o‘tishi “haqli mukofot” sifatida talqin qilindi.
Sevilla tajribasi esa kutganidek kechmadi
Tor sxemaga moslashish unga qiyin bo‘ldi, yarim mavsumga yaqin zaxirada o‘tirdi. Keyin asosiy tarkibga kirgan bo‘lsa-da, La Liga sahnasida o‘zi xohlagancha porlay olmadi. Oradan bir yil o‘tib, Ajaxdan kelgan taklifni ko‘r-ko‘rona qabul qildi.
Ajaxga qaytish va cho‘qqiga ko‘tarilish
Amsterdamga qaytish – bu nafaqat uyga qaytish, balki yillar avval yopilgan eshikni qayta ochish edi. Endi u akademiyadan quvilgan beparvo o‘smir emas, Spartak bilan chempionlik ko‘rgan, yirik transferlar ortidan kelgan yulduz edi.
Ajax safida u buni isbotladi. Chempionlar ligasidagi besh o‘yinning to‘rtida gol, Eredivisieda 20 o‘yinda 12 gol. Chelsea darvozasiga gol, Fortuna Sittardga het-trik, PSVga qarshi g‘alaba goliga mualliflik – u yana “har bir golland o‘g‘il bolasi orzusi”ni yashayotgandi.
“Uy shahrimda o‘ynayapman. Buning ustidan yaxshiroq narsa yo‘q,” degandi u 2019 yil noyabrida.
Ammo oilaviy bayram hammasini teskarisiga ag‘darib yuboradi, deb kim o‘ylabdi?
Qonga aylangan tug‘ilgan kun
2020 yil yozidagi oila davrasidagi yig‘in – uning hayotidagi navbatdagi “juda xavfli lahza”ga aylandi. Turli guvohliklar bir-biriga zid, ammo Promesning aytishicha, mojaro to‘rt yil avval xolasi zargarlik buyumlaridan o‘g‘irlik qilganlikda ayblangan amakivachchasi bilan eski hisob-kitob tufayli boshlangan. Bayramda o‘sha qarindosh yana bir qarindoshining bo‘ynidan zanjirini yulib olgan, janjal tashqariga ko‘chgan va mastlik, g‘azab aralashgan lahzada Promes cho‘ntagidagi pichoq bilan amakivachchasining oyog‘iga zarba bergan.
U suiqasd qilishga urinish ayblovini rad etdi, lekin politsiya allaqachon uni kuzatishni boshlagan edi. Narkotik kontrabandasiga aloqadorlik bo‘yicha olib borilgan surishtiruvlar doirasida uning telefoni tinglangan, mashinasiga maxfiy qurilmalar o‘rnatilgan, yozishmalar qayd etilgan edi.
Nieuwsuur e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, soat tungi birlarda otasi bilan bo‘lgan suhbatda Promes: “Nega o‘sha amakivachchamning oldiga sakrab tushdingiz? Uning hayotini saqlab qoldingiz,” deydi. Otasi: “Quincy, muammoga tushishingni xohlamayman,” deb javob qaytaradi. Promes esa: “Aks holda uni o‘ldirardim, tushunyapsizmi?” deydi.
Onasi jarohat tizzada ekanini aytganida, u: “Demak, omadi kelibdi,” deya javob qiladi. Otasiga esa: “Mening sadoqatim xolam tomonda. Kim undan o‘g‘irlasa – o‘ldiraman. Otamdan o‘g‘irlasa – o‘ldiraman. Onamdan o‘g‘irlasa – o‘ldiraman,” deydi. Va: “Yaxshiyam endi qurol ko‘tarmayman, bo‘lmasa bu voqea yanada yomonroq tugardi,” deb qo‘shadi.
Boshqa bir yozuvda esa: “Buni spirtli ichimliklar bilan oqlash mumkin, deyishingiz mumkin. Agar chindan ham shunchalik mast bo‘lganimda, uni ziyofat boshidayoq ushlagan bo‘lardim. Men esa kutdim,” deydi.
Promes 2026 yil mart oyida pichoq ishlatganini tan oladi, lekin buni o‘zini himoya qilish deb ta’riflaydi. Sud jarayoni esa dalillar qabul qilinishi ustidagi bahslar tufayli cho‘zilib ketadi. Ish 2023 yil martida nihoyat sudga chiqqan paytda u allaqachon ikki yildan beri yana Rossiyada yashar, Spartak safida avvalgi formasini qaytarib ulgurgan edi.
Moskva sahnasiga qaytish va suddan qochish
Spartakdagi ikkinchi davr – sport nuqtai nazaridan yana bir cho‘qqi. 2022-23 yilgi mavsum yakunida muxlislar uni Rossiya chempionatining eng yaxshi futbolchisi deb tanladi, 37 o‘yinda 25 gol urdi, yil ramziy terma jamoasiga kirdi.
Shu paytda esa u Niderlandiyadagi sud majlislariga qaytishdan bosh tortdi. “Klub oldidagi shartnomaviy majburiyatlarim bor edi,” deydi u 2025 yilda. “Ishim Niderlandiyada ko‘rilayotganini bilganimda allaqachon chet elda edim. O‘sha paytda hammasini tashlab qaytish – o‘sha paytda meni boqayotgan qo‘lni tishlash bo‘lardi. Men bunaqa emasman.”
Sud uning ishtirokisiz o‘tdi. U og‘ir tan jarohati yetkazishda aybdor deb topildi.
Ammo bu faqat boshlanish edi.
Kokain, “Fantasma” va 75 million yevrolik yuk
Niderlandiya prokurorlari unga nisbatan yanada og‘irroq ishni ham tayyorlab bo‘lishgandi: 2020 yil yanvarida Braziliyadan dengiz tuzi ortilgan konteynerlar orasiga yashirilgan 1300 kg kokain kontrabandasini moliyalashtirishda ishtirok etganlik ayblovi.
U 2018 yilda Jinoyat razvedkasi guruhi qo‘liga tushgan ma’lumotdan so‘ng diqqat markaziga tushgan. Mashinasiga tinglovchi qurilmalar o‘rnatilgan, qo‘ng‘iroqlari va yozishmalari kuzatilgan. Prokuratura versiyasiga ko‘ra, u “jinoyat tarmog‘i”ning bir bo‘lagi bo‘lgan, bu tarmoq tarkibida allaqachon narkotik savdosi uchun qamalgan shaxslar ham bor.
Ular hisobicha, Promes ushbu faoliyatdan 8 million yevro topgan. Bu raqamlar “Fantasma” taxallusi ostida yozilgan shifrlangan xabarlar asosida hisoblab chiqilgan. Sudda aytilishicha, u yuk uchun 75 ming yevro sarmoya kiritgan va kokainni portdan chiqarib olish jarayonini boshqargan, o‘z amakivachchasidan esa o‘ng qo‘li sifatida foydalangan.
Taxminan 700 kg atrofidagi bir partiya portda qo‘lga olingan, qolgan 650 kg esa manziliga yetib borgan. Umumiy qiymat – 75 million yevro atrofida.
“Ular ikkita yashik bilan kelishdi; bittasi tushib ketdi, ikkinchisi esa tiqilib qoldi. Natijada butun foydam yarmiga kesildi,” degan yozishmalardan birida.
Amakivachchasi ishtirokini tan oladi, lekin o‘zini faqat vositachi sifatida ko‘rsatadi, foyda ko‘rmaganini aytadi. Promes esa advokatlari orqali hamma ayblovni rad etadi.
2024 yil 14 fevral kuni ikkalasi ham aybdor deb topildi va olti yillik qamoq jazosiga hukm qilindi.
Qochish, Dubay, qo‘shiq va yangi klub
Promes Rossiyaga qaytishni tanladi, xalqaro qidiruv e’lon qilindi. Ukraina urushi fonida ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar taranglashgan paytda ekstraditsiya deyarli imkonsiz edi. U Moskva xavfsizligida qolganida, ehtimol hanuz “shirin hayot”ni davom ettirayotgan bo‘lardi.
Ammo u navbatdagi xavfli tavakkalni tanladi. 2024 yil fevralida Spartak Birlashgan Arab Amirliklarida yig‘in o‘tkazdi, Promes ham jamoadoshlari bilan birga bordi. U yerda mashina halokatiga uchradi. Hodisa joyida qolib, zararni baholash o‘rniga voqea joyidan qochib ketdi.
Rossiyaga qaytmoqchi bo‘lganida aeroportda qo‘lga olindi, Dubayda uy qamog‘iga olindi. Niderlandiya prokurorlari ekstraditsiya so‘radi.
Shunga qaramay, u yana “yaxshi hayot”ga qaytishga urindi. American rapper DreamDoll bilan munosabat boshladi, rap trek chiqardi, United FC bilan shartnoma imzoladi. “100 Stones” nomli qo‘shig‘ida: “Odamlar yonimdaman deydi, lekin ularni ko‘rmayapman, sudya menga to‘qqiz yil berdi,” deydi u. Va davom etadi: “Bu narsaga ko‘z yosh to‘kmayman, chunki men hayotimni qo‘rquvsiz yashayman.”
Ammo reallik baribir yetib keldi.
Qaytish istagi, panjara ortidagi hayot va so‘nggi kurash
2025 yil iyunida Promes Niderlandiyaga qaytib, sud oldida javob berish uchun hibsga olinmasdan uchib kelishga ruxsat so‘radi. “Niderlandiyani juda sog‘indim, qaytishni xohlayman,” dedi u RTL Boulevardga. O‘zini “qochqin” deb atashlariga javoban, u allaqachon ma’muriyat bilan aloqaga chiqishga urinayotganini aytdi.
“Men Niderlandiyada qilgan ishlarim uchun javob berishni va kar’eramni davom ettirishni xohlayman. Chaqarilishim bilan kelib-ketib yurish, shu orada futbol o‘ynash – xohishim shu,” dedi u.
O‘sha oyning o‘zida u hibsga olindi va ekstraditsiya qilindi.
Sobiq Niderlandiya yulduzi hozirgacha dastlabki qamoqda saqlanib turibdi, ikkala hukm bo‘yicha ham apellyatsiya berilgan. Uning aytishicha, huquq-tartibot tizimi uni “og‘ir jinoyatchi” sifatida ko‘rsatgan, Dubaydagi hibs va so‘roq paytida boshiga xalta kiydirilgani, vatanga qaytgach esa o‘zini “qotillar ro‘yxatida” deb eshitgani ruhiy zarba bo‘lgan. Shundan keyin u sud tizimiga ishonchini yo‘qotganini, o‘zini yopib olganini aytadi.
Advokatlari sobiq Ajax yulduziga psixologik ekspertiza o‘tkazishni so‘radi, “jiddiy shaxsiy muammolar” haqida gapirdi. “Uning hayotida ayblovlar uchun ahamiyatli bo‘lishi mumkin bo‘lgan juda ko‘p voqealar bo‘lgan,” deydi himoyachisi Geert-Jan Knoops. Promes esa pichoqbozlik ham, narkotik ishi haqida ham gapirishga tayyorligini bildirgan.
Uning ozodlikka chiqib, futbolni davom ettirish va besh farzandini moddiy ta’minlash haqidagi iltimoslari rad etildi.
“Bu endi futbol kar’eram haqida emas,” deydi u. “Gap faqat bolalarga yordam berish uchun moliyaviy imkoniyatda. Agar chiqish imkoniyati bo‘lsa, barcha shartlarga rioya qilaman. Hozir jismonan tayyor emasman. Chiqqanimdan keyingi birinchi ishim – yana shaklga kirish uchun juda qattiq mehnat qilish bo‘ladi.”
Shu orada prokuratura uning 8 million yevrolik jinoyat yo‘li bilan topilgan aktivlarini musodara qilishga urinmoqda. Uning bir nechta ko‘chmas mulklari bor, ammo advokatlari mijozining ulardan daromad olmayotganini, moliyaviy ahvoli “og‘ir” ekanini ta’kidlaydi.
Bugun 34 yoshli Promes yetti yarim yillik jazo muddatini o‘tamoqda, hamon ikki hukm bo‘yicha kurashni davom ettiryapti. Bir paytlar u millionlab bolalar orzusini yashagan, dunyo bo‘ylab tanilgan futbol yulduzi edi. Endi esa u faqat bitta narsani orzu qiladi – erkinlik.
