Qo‘l Xudosi to‘pi: futbol tarixini o‘zgartirgan lahzalar
Futbol tarixidagi eng bahsli lahzalardan biriga guvoh bo‘lgan to‘p yangi egasini topdi. 1986 yilgi Jahon chempionati chorak finalida Argentina va Angliya o‘rtasidagi afsonaviy bahsda ishlatilgan adidas Azteca Dallasdagi Heritage Auctions savdosida 2,5 million funt sterlingga sotildi.
Bu oddiy o‘yin anjomidan ko‘ra ko‘proq narsa. Bu — Diego Maradona tarixni qo‘li bilan ham, oyog‘i bilan ham qayta yozgan to‘p.
Qo‘l va Xudo o‘rtasidagi chiziq
Mexico City osmoni ostida o‘sha kuni hammasi shu to‘p bilan boshlandi. Maradona darvozabon Peter Shilton ustidan qo‘li bilan to‘pni darvozaga yo‘llaganida, dunyo hali nima bo‘lganini anglab ulgurmagan edi. Hakam hushtak chaldi, markazni ko‘rsatdi, gol hisobga olindi.
Keyin esa ibora tug‘ildi: “biroz boshi bilan, biroz Xudoning qo‘li bilan”.
Aynan shu ibora bu to‘pni sport tarixidagi eng bahsli yodgorliklardan biriga aylantirdi. Bir tomonda xiyonat deb bilganlar, boshqa tomonda esa futbolni mif darajasiga ko‘targan lahza deb ko‘radiganlar.
Bir o‘yinda ikki afsona
O‘sha Azteca uchun bitta mo‘jiza kifoya emasdi. Maydonda aynan shu to‘p bilan yana bir afsona tug‘ildi — muxlislar “Asr goli” deb atagan epizod.
Maradona o‘z maydonining yarmidan to‘pni qabul qilib oldi, besh nafar ingliz futbolchisini birma-bir ortda qoldirdi, so‘ngra tinchgina zarba berib, darvozani ishg‘ol qildi. Bu to‘p o‘sha daqiqalarda nafaqat maysani, balki butun futbol tasavvurini kesib o‘tdi.
Heritage Auctions mutaxassisi Mike Provenzale bu buyumni “mavjud bo‘lgan eng muhim futbol yodgorligi” deb ta’riflagani bejiz emas.
Hakamning hushtakdan keyingi hayoti
Bu to‘pni birinchi bo‘lib qo‘lga olgan odam ham o‘sha bahsning markazida turgan shaxs edi. Tunislik hakam Ali Bin Nasser uchrashuv tugashi bilan to‘pni olib qoldi va uni o‘n yillab asrab yurdi.
U “Qo‘l Xudosi” lahzasini maydonda ko‘rmay qoldi, qarorini o‘zgartirmadi, golni o‘z kuchida qoldirdi. Shundan keyin ham o‘sha to‘pni o‘zi bilan olib yashadi — tarixiy xatoni eslatib turuvchi, lekin ayni paytda futbolni shu qadar jonli qiladigan lahzaning timsoli sifatida.
2022 yilda u yodgorlik bilan xayrlashdi: to‘p 1,74 million funtga sotildi. Keyingi egasi 2023 yilda uni yana auksionga qo‘ydi, biroq minimal narxga ham xaridor topilmadi. Bozor o‘sha paytda sukut saqladi.
10 millionlik orzu va haqiqat
Yangi savdoga qadar taxminlar osmonga chiqdi. Ayrim baholashlarda bu to‘p 10 million dollarga yaqin narx olishi mumkinligi aytildi. Oxir-oqibat esa raqamlar yerga tushdi: 2,5 million funt.
Baribir bu sport anjomlari bozorida ulkan summa. Lekin u ko‘pchilik kutgan rekord darajaga yetmadi. Futbol bozorida hanuz bir haqiqat o‘z kuchida turibdi: maydonda kiyilgan liboslar, ko‘pincha, to‘pning o‘zidan qimmatroq turadi.
Yorqin misol: xuddi o‘sha turnirda Maradona kiygan futbolka 2022 yilda 7,1 million funtga sotilgan. Bir futbolchining formasi — to‘pdan ham qimmat. Ammo to‘p — o‘sha lahzaning o‘zi.
Bitta o‘yin, bitta to‘p, abadiy bahs
Mutaxassislar bu Azteca butun 90 daqiqa davomida yagona ishlatilgan o‘yin to‘pi bo‘lganini mustaqil ravishda tasdiqlashdi. Zaxira to‘plar maydonga tushmadi. Shuning uchun ham bu buyumning qiymati faqat raqamlar bilan o‘lchanmaydi.
Bir o‘yinda ikkita abadiy kadr. Birinchi gol — qo‘l bilan. Ikkinchisi — dahoning oyog‘i bilan. Ikkalasi ham bitta to‘p bilan.
Bugun u yangi vitrinaga, yangi seyfga ko‘chadi. Lekin savol o‘sha-o‘sha: bu to‘p tarixda qanday nom bilan qoladi — “Qo‘l Xudosi”ning isboti sifatida yoki futbol dahosining eng yuksak daqiqalariga guvoh bo‘lgan jim guvoh sifatida?
