Premyer-liga liboslari: narxlar oshmoqda, muxlislar qanday ta'sirlanmoqda?

Angliya futbolida yozgi mavsum odatda yangi transferlar, mashg‘ulot yig‘inlari va yangi formalar taqdimoti bilan esda qoladi. Bu yil esa e’tibor boshqa joyda: klub do‘konlaridagi narx yorliqlarida. Replika futbolkalar narxi shunchalik sakrab ketdiki, ayrim muxlislar uchun yangi mavsumni kutish zavqi o‘rnini achchiq hafsalasi pir bo‘lish egalladi.

£90 lik futbolka – sadoqatning yangi “bahosi”

Sakkizta Premyer‑liga klubi libos narxini oshirdi, natijada ayrim formalar £90 chegarasini ham yorib o‘tdi. Endi oddiy muxlis uchun jamoasining birinchi jamoa futbolkasini olish – deyarli hashamat darajasidagi xarid.

Tottenham muxlislari endi kattalar uchun birinchi jamoa futbolkasi uchun £90 to‘lashi kerak. O‘tgan mavsumga nisbatan bu – £5 lik qo‘shimcha. Eng achinarlisi, uch yoshli bola uchun mo‘ljallangan kichik futbolka ham £70 turibdi. Bolalar kiyimi uchun bu raqamlar ko‘pchilik ota‑onani o‘ylashga majbur qilmoqda.

Chelsea ham narxni £5 ga ko‘tardi: hozir kattalar futbolkasi £89.99. Raqam deyarli bir xil, farqi – bitta tiyinlar o‘ynashi xolos, lekin muxlis hamyoniga baribir bir xil og‘irlikda tushadi.

Yangi ko‘tarilgan Coventry City esa bir zumda yuqori ligaga mos “savdo siyosati”ga o‘tdi: kattalar futbolkasi £70, bu – darhol £10 lik sakrash. Bolalar komplekti 25 foizga oshib, £60 ga chiqdi, chaqaloqlar uchun to‘plam esa £55.

Ipswich Town futbolkalari £6 ga qimmatlab, endi £65 turadi. Leeds, Bournemouth va Hull ham narxga £5 qo‘shdi. Natijada jami o‘nta klub replika futbolka uchun £80 yoki undan ko‘p so‘rayapti.

Bu fonida Brentford alohida ko‘rinadi: klub libosni ikki yilga saqlash siyosatini davom ettiryapti. O‘zgaruvchan narxlar bozorida kamtar, lekin muxlis uchun sezilarli yengillik.

“Ochko‘zlik” ayblovi va muxlisning sabri

Narxlarning bunday keskin o‘sishi iste’molchilar huquqini himoya qiluvchilarni jim qoldirmadi. The Complaints Resolver tashkilotidan iste’molchilar mutaxassisi Scott Dixon vaziyatni keskin baholadi.

Uning fikricha, bu oshishlar ko‘p yillardan beri sodiq bo‘lib kelayotgan muxlislar sabrini sinovdan o‘tkazadi. U narx siyosatini “ochiqchasiga ochko‘zlik” deb atab, klubning o‘ziga qarshi “avtogol” urishi mumkinligini ogohlantirdi. Uning ta’kidlashicha, bu liboslar har qanday mezon bo‘yicha haddan tashqari qimmat, natijada ko‘plab muxlislar oddiygina bozordan siqib chiqariladi.

Gap ayniqsa oilalar haqida ketganda, tanqid yanada keskinlashadi. Bolalar kiyimi soliqdan ozod, mato ham kamroq sarflanadi. Shunday bo‘lsa‑da, ayrim klublar bolalar to‘plamiga 25 foizgacha qo‘shimcha narx qo‘ygan. Ota‑ona uchun savol oddiy: bu qanchalik asosli?

Klublar esa bolalar orqali bozorni yaxshi biladi. “Pester power” – ya’ni bolaning ota‑onaga bosimi – marketingning eskidan tanish quroli. Eng so‘nggi forma kiymagan bola o‘zini chetda qolgan his qiladi, ota‑ona esa imkon qadar bunga yo‘l qo‘ymaslikka urinadi. Narxlar esa aynan shu zaif nuqtani nishonga olayotgandek.

Dixon klublarni yo‘lini o‘zgartirishga chaqirdi: sodiq muxlis yaxshiroq munosabatga loyiq, yangi avlodni klubga bog‘lash uchun esa eshikni ochish kerak, yopish emas.

Qimmat forma – soxta mahsulot uchun oltin davrmi?

Narx oshgani sayin, qora bozor jonlanishi xavfi ham ortadi. Dixonning ogohlantirishi keskin: muxlislar “oyoq va hamyonlari bilan ovoz berishi”, ya’ni bunday narxlarga rozi bo‘lmasligi, sotib olmasligi kerak. Aks holda, kutilmagan oqibatlar muqarrar – arzon, soxta formalar bozorini kengayishi.

Bu xavotir havodan olingan emas. Yaqinda jahon chempionati paytida Buyuk Britaniyada soxta futbolkalar va atributika bo‘yicha yirik reydlar o‘tkazildi. Huquq‑tartibot organlari £18 milliondan ortiq qiymatga ega qalbaki futbolkalarni musodara qildi. Gap faqat brend huquqlari haqida emas – bunday mahsulotlar xavfsizlik talablariga javob bermasligi ham qayd etildi.

Operation Bloxwich doirasida – soxta mahsulotlarga qarshi yo‘naltirilgan maxsus politsiya operatsiyasi – Police Intellectual Crime Unit 220 mingdan ortiq futbol atributikasini qo‘lga kiritdi. Bu raqamlar soxta bozor allaqachon kuchli ekanini ko‘rsatadi. Endi rasmiy formalar narxi yana oshsa, oqim qayerga burilishi aniq.

Savol shunday: klublar bu signallarni qachon jiddiy qabul qiladi – muxlis stadiondan ketganda, yoki u allaqachon soxta forma kiyib kelganida?