Premier League hakamlariga ochiqlik: KMI Panel haqida
Premier League bu mavsumdan boshlab o‘zini o‘zi ochiq kitobga aylantiryapti. Eng bahsli lahzalar, eng ko‘p tortishuv tug‘dirgan qarorlar ortidagi hukm endi faqat klublar seyfida saqlanmaydi, muxlislar ko‘z o‘ngida bo‘ladi.
Gap Key Match Incidents Panel — KMI Panel haqida ketmoqda. 2022-23 mavsumidan beri ishlayotgan bu besh kishilik guruhning to‘liq hukmlari ilk bor ommaga e’lon qilinadi. Avvallari natijalar faqat klublar va hakamlar uchun yopiq shaklda tarqatilar, keyin esa “tasodifan” matbuotga sizib chiqardi. Endi bu jarayon rasmiy va ochiq bo‘ladi.
Uch yo‘nalishli ochiqlik: hujjat, izoh, ovoz
Premier League yangi mavsumga uchta asosiy qurol bilan kiryapti:
- KMI Panel xulosalari – har bir yirik epizod bo‘yicha to‘liq hukm, ovoz berish natijalari va izohlar bilan birga e’lon qilinadi. Bu hujjat hakam qarori to‘g‘rimi, VAR aralashuvi yoki aralashmagani qanchalik asosli bo‘lganini ochiq ko‘rsatadi.
- Hakam va VARning bevosita izohlari – Premier League Match Centre akkaunti orqali X platformasida, shuningdek, rasmiy sayt va ilovada hakam yoki VARning aniq so‘zlari beriladi. Avvallari faqat quruq “umumiy sharh” bo‘lardi, endi esa qaror qabul qilinayotgan paytdagi real vaqt tafakkuri ochiladi: hakam nima ko‘rdi, nimani inobatga oldi, VAR nega aralashmadi.
- RefCam kengaytirilgan qo‘llanilishi – hakam va futbolchilar o‘rtasidagi audio ilk bor o‘yin davomida efirga uzatiladi. Jonli emas, lekin tur doirasida bir-ikki marta, muhim lahzalarda namoyish etiladi. Hakam bilan VAR o‘rtasidagi suhbatlar esa haligacha yopiq qoladi.
Bu uchlikning markazida bitta g‘oya yotadi: qaror qanday tug‘ilganini yashirmasdan ko‘rsatish.
Ifab to‘sig‘i va davom etayotgan kurash
Premier League va Pro Ref ochiqlik chegarasini kengaytirishga urinmoqda, lekin ularning harakati Ifab devoriga borib uriladi. Xalqaro Futbol Assotsiatsiyalari Kengashi hozircha VAR muloqotini jonli efirga ruxsat bermayapti.
Shunga qaramay, liga Ifab bilan muloqotni davom ettiradi. Maqsad – hech bo‘lmaganda VAR muloqotining bir qismini ommaga yetkazish, stadiondagilar va ekran qarshisidagi muxlislar ko‘rayotgan narsasi bilan eshitayotgan narsasini yaqinlashtirish.
KMI Panel: faqat hissiyot emas, reglament ham
KMI Panel har hafta yig‘iladi. Har bir gol, penalti, qizil kartochka – hammasi stol ustiga qo‘yiladi. Panel tarkibi besh kishidan iborat: uch nafar sobiq futbolchi yoki murabbiy, bittadan vakil Premier League va Pro Refdan.
Bu tuzilma bejiz tanlanmagan. Klublar 2022 yilda panelni aynan shuning uchun yaratgandi – hakamlar ishiga beriladigan bahoni faqat hakamlar o‘zlari nazorat qilmasligi uchun. Endi statistik ko‘rsatkichlar, xatolar soni va baholash mezonlari mustaqilroq qo‘lga o‘tdi.
Panel ish uslubi oddiy muxlisning “bu penalti edi!” degan hayqirig‘idan farq qiladi. Ular avvalo o‘yin qoidalarini, undan ham muhimrog‘i – Premier League o‘yinlari qanday uslubda boshqarilishi kerakligi haqidagi ichki talqinni inobatga oladi. Shu sababdan, muxlislar kutganidan ancha qisqa “xatolar ro‘yxati” paydo bo‘ladi.
Avval maydondagi hakamlar brigadasi qarori ko‘rib chiqiladi. Keyin navbat VARga keladi. VAR uchun mezon balandroq – “aniq va ravshan xato”. Shuning uchun ba’zan panel hakamni noto‘g‘ri deb topadi, lekin VARni aralashmagani uchun haq deb hisoblaydi. Hakam xato qilgan, ammo xato VAR mezoniga ko‘ra yetarlicha “aniq va ravshan” bo‘lmagan bo‘lishi mumkin.
Panel VAR ko‘ra olmaydigan holatlarni ham tahlil qiladi – masalan, e’tibordan chetda qolgan ikkinchi sariq kartochkalar. Oxirida oddiy ko‘pchilik ovozi bilan qaror chiqadi: to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri.
Raqamlar gapiradi: xatolar kamaymoqda, lekin yo‘qolganicha yo‘q
O‘tgan mavsum natijalari, BBC Sport ko‘rgan hujjatlarga ko‘ra, 25 ta VAR xatosini qayd etgan. Bu avvalgi mavsumdagi 18 tadan ko‘proq, lekin uzoq yillik tendensiyada baribir ijobiy sur’at saqlanmoqda: 2023-24 mavsumida 31 ta, 2022-23 da esa 38 ta xato qayd etilgandi.
Har bir hukm izoh bilan keladi. Panel a’zolari nima uchun shunday qarorga kelganini yozib boradi. Bu nafaqat jamoalar va omma uchun, balki hakamlarning o‘zlari uchun ham oynaga aylangan: qayerda to‘g‘ri turibdi, qayerda chiziqdan chiqib ketdi.
Yana bir muhim nuqta: aynan shu baholar mavsum oxirida hakamlarning ish haqi ustamalarini shakllantirishda ishlatiladi. Demak, endi har bir noto‘g‘ri qaror nafaqat tribunalarni qizdiradi, balki hakamning cho‘ntagiga ham bevosita ta’sir qiladi.
Endi navbat muxlislarda
Premier League o‘zini ochib qo‘yyapti: ichki hujjatlar, hakamlar dialogi, VAR mantiqi – bularning barchasi endi yopiq eshik ortida qolmaydi.
Endi savol boshqa: bu ochiqlik tribunadagi ishonchni qaytarishga yetadimi yoki endi har bir hujjat, har bir audio parcha yangi bahslar uchun o‘tindek xizmat qiladimi? Mavsum bunga javob beradi.
