Oliver Baumann: Futbolni o‘z holiga qo‘ying
Seefelddagi tog‘ havosi, TSG Hoffenheim yig‘inidagi odatiy media kuni. Ammo 36 yoshli darvozabon Oliver Baumann gap boshlashi bilan ohang o‘zgaradi. U na mashg‘ulotlar, na raqobat haqida so‘zlaydi. U futbolning o‘zi haqida gapirmoqda – va uning asta-sekin qo‘ldan ketayotgan ruhiyati haqida.
“Futbol shunchaki futbol bo‘lsin, gap sportning o‘zida bo‘lsin”, – deydi u. “Sport va futbol juda chiroyli, ular hissiyotlardan, o‘yinning o‘zidan yashaydi. Bu yo‘qolib ketmasligi kerak. Shunchalik o‘zgartiryapmizki, oxir-oqibat sportni sevadiganlar ham undan zavq olmay qo‘ymasin.”
Baumannning ohangida norozilik bor. Lekin bu shunchaki eski avlodning nostaljiyasi emas. U aniq misollar keltiradi.
“Legacy”, “debutant” va yirtilgan nishonlar
Darvozabonni eng ko‘p ranjitgan detallaridan biri – yangi joriy etilgan World Cup nishonlari. Mayda, lekin ramziy belgilar.
“Bizda futbolkada kichkina nishonlar bor edi. Bir necha World Cupda o‘ynagan yoki uzoq yillardan beri bo‘lgan futbolchilarda ‘Legacy’ deb yozilgan, menda esa ‘debutant’ yoki shunga o‘xshash narsa edi”, – deya eslaydi Baumann.
So‘ng kiyinish xonasidagi manzara. Futbolkalar qator bo‘lib osilgan, futbolchilar o‘yinga tayyorlanmoqda. Kimdir kelib, yengil dazmollangan, zo‘rg‘a yopishtirilgan nishonlarni birma-bir yulib ketadi.
“Keyin kiyinish xonasida odamlar yurib, bu nishonlarni yulib tashlaydi. Menga aytishdiki, bundan ham pul ishlanarkan. O‘ylaganim bitta: ‘Futbolkamga tegmang, uni uyga olib ketmoqchiman!’”
Bu nishonlar FIFA va Fanatics o‘rtasidagi homiylik kelishuvining bir bo‘ligi ekani aytilmoqda. Fanatics savdo mahsulotlari bilan shug‘ullanadi, Topps kabi karta va stikerni ham yuritadi. 2030 yildan keyin Topps uzoq yillik hamkor Panini o‘rnini egallashi kutilmoqda. Futbolkalardan yechib olingan nishonlar esa hali noma’lum shaklda bozorga chiqarilishi rejalashtirilgan.
Futbolchi uchun esa bu – shunchaki futbolka. Turnirdagi xotira. Maydondagi lahzalar bilan bog‘liq bo‘lgan shaxsiy buyum. U uchun sentimental, boshqalar uchun tijoriy aktiv.
22 daraja, lekin baribir “hydration break”
Baumannning tanqidlari faqat nishonlar bilan tugamaydi. U World Cup davomida joriy etilgan bahsli “hydration break”larga ham keskin munosabat bildirdi.
“Houstonda masalan, stadion 22 darajagacha konditsioner qilingan edi, lekin qog‘ozda yozilgani uchun baribir tanaffus qilindi”, – deydi u.
Stadion ichida sovuqroq, o‘yin ritmi endi qizib kelayotgan payt. Hakam hushtak chaladi – ichimliklar uchun pauza. Tribunada muxlislar kutadi, maydonda futbolchilar yurishadi. Efirda esa qo‘shimcha reklama bloklari paydo bo‘ladi.
O‘yin bo‘linadi. Tabiiy oqim uziladi. Ritm sinadi.
Baumann uchun bu yana bir belgi: qarorlar endi futbol mantiqidan emas, ekran ortidagi tijorat manfaatlaridan kelib chiqayotgandek.
“Final” stadioniga yarashmagan maydon
Darvozabon East Rutherford, New York yaqinidagi final stadioni – Germaniya uchinchi guruh o‘yinini Ekvadorga qarshi o‘tkazgan arenani ham eslab o‘tdi.
“Maydon suyakdek quruq edi. Menimcha, bu final stadioni bo‘lmasdi, hech bo‘lmaganda o‘yinning sharoitlari nuqtai nazaridan”, – deydi u.
Final o‘yinlari uchun mo‘ljallangan arena, lekin to‘p sirpanmaydi, uzatmalar sekinlashadi, texnik futbol bo‘g‘iladi. Bunday maydonda kichik tafsilotlar – to‘pning bir oz balandroq sakrashi yoki to‘xtab qolishi – butun o‘yin taqdirini o‘zgartirishi mumkin.
Baumannning fikricha, bunday turnir darajasida bu kechirilmaydigan detaldir.
Neuer soyasida, Nagelsmann bilan nozik lahzalar
World Cup davomida Baumann Germaniya terma jamoasida Manuel Neuer ortida zaxira darvozabon sifatida xizmat qildi. Turnir oldidan murabbiy Julian Nagelsmann tomonidan berilgan va’dalar, raqobat haqidagi so‘zlar, ochiq kurash va’da qilingandek edi. Oxir-oqibat esa Baumann yakuniy tarkib e’lon qilinishidan oldin aniq ikkinchi raqamga tushiriladi.
Bu qaror atrofida keskin ohanglar bo‘lgani yashirilmaydi. Shunga qaramay, Baumann vaziyatni sovuqqonlik bilan qabul qilganini aytadi.
“Nima bo‘lib ketgani uchun u afsusdaligini aytdi”, – deydi u Nagelsmann haqida. Shunga qaramay, u murabbiyi bilan munosabatlari yaxshi ekanini ta’kidlaydi: “Bizning o‘sha paytning o‘zidayoq juda yaxshi munosabatimiz bor edi. Sport qarorlari qabul qilinadi, men uchun bu masala yopilgan.”
Darvozabon tanqidni shaxsiy xafagarchilikka aylantirmaydi. Lekin u tizimdagi yo‘nalishdan norozi: futbolchining qadri, sportning o‘zi, qarorlarning rostakam maydon uchun qabul qilinishi – bular uning nazarida tobora orqaga surilmoqda.
Paragvay zarbasi va yangi davr – Klopp sahnada
Germaniya terma jamoasi World Cupni 1/16 finalda Paragvayga qarshi mag‘lubiyat bilan tark etdi. Outsider sifatida ko‘rilgan raqib, bosim ostidagi yirik futbol mamlakatini turnirdan chiqarib yubordi. Bu natija Nagelsmann uchun oxirgi nuqta bo‘ldi.
DFB rahbariyati bosimi ostida u iste’foga chiqdi. Endi esa terma jamoaning boshqaruvi Jürgen Klopp qo‘liga o‘tdi – yuqori intensivlik, kuchli xarakter va maydonda ham, tashqarida ham kuchli energiya bilan tanilgan murabbiy.
Baumannning so‘zlari esa shu fonni yanada keskinlashtiradi. Futbol tobora ko‘proq shou, mahsulot, ekran ortidagi loyiha bo‘lib borayotgan bir paytda, 36 yoshli darvozabon oddiy savolni o‘rtaga tashlayapti: maydonning o‘zi, o‘yinchilarning his-tuyg‘ulari, futbolkaga yopishgan ter va xotiralar – qachongacha ikkinchi planda qoladi?
Klopp davrida Germaniya yana sahnaga katta qaytishga urinadi. Savol esa ochiq: bu qaytish sportning o‘ziga tayanadimi yoki yana bir marta marketing ssenariysi ustun keladimi?
