Old Trafforddagi ‘sliding doors’: Mourinho bilan qo‘ldan chiqib ketgan davr
2013-yil bahori. Manchester United ichkarisida bir necha kishi o‘sha lahzani bitta ibora bilan eslaydi: “sliding doors”. Bir eshik ochilgan, biroq klub uni yopib yubormagan – eshik sharaqlab Mourinho oldida yopilib qolgan.
Yillar davomida mish-mish bo‘lib kelgan voqea endi rasman tasdiqlandi. Jose Mourinho faoliyatiga bag‘ishlangan yangi hujjatli serial 11-avgustdan boshlab Netflix’da namoyish etiladi va u yerda o‘sha hal qiluvchi kunlarning pardasi ko‘tariladi.
Gap shunchaki fikr o‘zgarishi emas edi. Bu – tarix burilgan nuqta edi.
Madrid va London orasidagi sirli uchrashuvlar
2012-13 mavsumining oxiriga yaqin, Madrid va Londonda uchrashuvlar bo‘lib o‘tdi. Sir Alex Ferguson o‘zi juda hurmat qiladigan, xarizmatik portugaliyalik murabbiyga kutilmagan gapni aytdi: u mavsum oxirida iste’foga chiqardi.
Mourinho hayratda qoldi. Fergusonning o‘zi ham. Ammo tez orada gap hissiyotdan kelishuv tafsilotlariga o‘tdi. Shartlar muhokama qilindi, muzokaralar tezlashdi. Bir manbaga ko‘ra, qaror “bir necha kun” ichida o‘zgargan, lekin Mourinho bilan ishlash bo‘yicha jarayon haftalar davomida davom etgan.
Shartnoma bo‘yicha kelishuvga erishildi. Devorlardagi rasmlar deyarli almashtirilgandek edi. So‘ng… hammasi teskarisiga ketdi.
Ferguson hujjatli filmda o‘sha kechani aniq eslaydi: “Bir kuni kechasi u menga qo‘ng‘iroq qildi, yig‘lardi. ‘Alex, bo‘lmaydi. Men so‘z berganman Chelsea’ga, va men so‘zimni buzmayman’, dedi”.
Mourinho qarorini “oila sabablari” bilan izohladi. London yaqinida oilaviy uyi bor, 2007-yilda birinchi bor Chelsea’dan ketganida qaytishini va’da qilgan, sobiq egasi Roman Abramovich bilan iliq munosabatlari saqlanib qolgan – bularning bari mantiqli ko‘rinadi. Ammo United ichkarisida hanuzgacha bu izohga shubha bilan qaraydiganlar bor.
Bir narsa aniq: Manchester United o‘sha qisqa muddat ichida o‘z odamini topdim deb o‘ylagan. Va bu ishonch klub tarixida burilish nuqtasiga aylandi.
Ferguson ketadi, tizim yemiriladi
O‘sha yoz faqat Fergusonning ketishi bilan emas, balki yillar davomida uning yonida ishlagan, yuqori hurmatga ega ijrochi direktor David Gillning ham iste’fosi bilan esda qolgan. Klub bir vaqtning o‘zida ikki tayanchini yo‘qotayotgan edi.
United rahbariyatidagi o‘sha davr odamlari shuni yaxshi tushunishardi: bu oddiy “murabbiy almashinuvi” emas, butun tuzilmani qayta qurish jarayoni bo‘lishi kerak edi.
Ferguson noyob fenomen edi. U sport tomoni bo‘yicha deyarli hamma narsani nazorat qilardi – tarkib, transferlar, ichki intizom, hatto kelajak rejalari. Bunday davr tugagan, yangi tuzilma zarur edi. Buni amalga oshirish bilan birga, maydondagi natijalarni ham saqlab qolish talab etilardi.
Mana shu o‘tish bosqichida Mourinho ideal figura sifatida ko‘rilgan. Keng yelkali, kuchli xarakter, bosimni yaxshi ko‘radigan murabbiy. U Ferguson soyasiga kirib qolishdan qo‘rqmaydi, aksincha, o‘zini undan ham yaxshiroq ish qila olishiga ishongan bo‘lardi.
Ammo Mourinho rad etdi. Pep Guardiola allaqachon Bayern Munich bilan kelishib bo‘lgan edi. United esa keskin burilish qildi va David Moyesga murojaat qildi.
“The Chosen One” bo‘lmagan tanlov
Evertondagi ishlari tufayli hurmat qozongan Moyes Fergusonning ko‘plab sifatlarini eslatardi: mehnatkashlik, talabchanlik, uzoq muddatli rejalash. Lekin bitta katta farq bor edi – u hech qachon eng yuqori bosqichda ishlamagan, eng yuqori bosim ostida jamoa boshqarmagan.
Shunga qaramay, United uni “The Chosen One” deb e’lon qildi. O‘sha banner Old Trafford tribunasida osilib turdi. Tarix esa boshqa narsani yozdi. U tanlangan odam emas edi.
Mourinho esa baribir Old Traffordga kelishi kerak edi – lekin uch yil kechikib.
2016-yilda u Louis van Gaal o‘rnini egalladi. Van Gaal jamoani FA Cup’ni yutganidan 48 soat o‘tmay ishdan olindi. Ammo bu vaqtda ham United, ham Mourinho avvalgidan butunlay boshqa holatda edi.
Uch yil kechikkan Mourinho
2012-13 mavsumida chempionlikni qo‘lga kiritgan jamoa bilan 2016-yilgi tarkibni solishtirish kifoya. O‘sha chempionlik mavsumida Premyer ligada kamida 10 o‘yinni asosiy tarkibda boshlagan 18 futbolchidan atigi 6 nafari Mourinho birinchi mavsumida ham shunday rolni bajardi: David de Gea, Phil Jones, Wayne Rooney, Chris Smalling, Michael Carrick va Antonio Valencia.
Mourinho ham avvalgidek emasdi. U Stamford Bridge’ga qaytib, yana chempionlikni yutgan, ammo 2015-yil dekabrida jamoa 16-o‘rinda, tushib ketish chizig‘idan bir ochko yuqorida turgan paytda iste’foga chiqarilgan edi. Klubni tark etishi bulutlar ostida kechdi.
Shunday fon ostida u Manchester United bosh murabbiyi bo‘ldi.
Natijalar bahsli. Bir tomondan, u birinchi mavsumidayoq Europa League va EFL Cupni qo‘lga kiritdi, jamoani ikki marta Champions League yo‘liga qaytardi. 2017-18 mavsumida 81 ochko to‘plab, Manchester City’dan 19 ochko ortda qolgan holda ikkinchi o‘rinni egalladi – Mourinho bu natijani o‘z faoliyatidagi “eng katta yutuqlardan biri” deb atagan. Hozirga qadar bu post-Ferguson davridagi eng yuqori ochko ko‘rsatkichi.
Boshqa tomondan, ichkarida bo‘ron kuchaygan edi. U klub rekord transferi Paul Pogba bilan keskin to‘qnashdi, rahbariyatni Anthony Martial bo‘yicha qo‘llab-quvvatlamaganlikda aybladi, uni sotmoqchi bo‘lgan, biroq ma’qullik ololmagan.
Natija: kimdir uchun Mourinho Old Trafforddagi eng yirik muvaffaqiyatlardan birini qayd etgan murabbiy, boshqalar uchun esa va’da qilingan inqilobni yakuniga yetkaza olmagan, klubni tartibsizlik ichida qoldirib ketgan odam.
Agar 2013-yilda kelganida-chi?
Bugun esa Old Trafford atrofida bitta savol hanuz yangraydi: agar Mourinho Fergusonni darhol almashtirganida, nimalar bo‘lardi?
Klub ichkarisidagi ko‘plab manbalar shunday fikrda: uning ta’siri ancha kuchli bo‘lardi. Birinchidan, transfer bozoridagi ikkilanmalar bo‘lmasdi. 2013-yil yozida United o‘ziga xos falokatli oyna o‘tkazdi.
Thiago Alcantara bilan kelishuv deyarli tayyor edi, ammo yakunda amalga oshmadi. O‘sha paytda ishtirok etgan manbalar “Mourinho bo‘lganida, bu bitim shubhasiz yakunlangan bo‘lardi”, deya ishonch bilan aytishadi.
Marouane Fellaini atrofidagi chalkashliklar ham yuzaga kelmasdi. United uni Everton’dan transfer oynasining so‘nggi kunida 27,5 million funtga olib keldi, holbuki avvalroq kamroq bo‘lgan release clause orqali ancha arzonroqga sotib olish imkoni bor edi. Klub bu imkoniyatni qo‘ldan chiqardi, so‘ng qimmatga rozi bo‘ldi. Ichkarida “Mourinho bo‘lganida, Fellaini umuman imzo chekmagan bo‘lardi”, degan qarash ustun.
Mourinho o‘sha davrdayoq Unitedga ba’zi futbolchilar bo‘yicha o‘z fikrini bildirgan, jumladan, Italiya yarim himoyachisi Daniele de Rossi haqida ham. Uning ro‘yxati, uning talablari, uning transferdagi qat’iyati – bularning bari klubni boshqa yo‘ldan olib ketishi mumkin edi.
Shuningdek, ko‘pchilikning ishonchicha, u Fergusondan meros qolgan tajribali futbolchilardan ham ko‘proq foyda chiqargan bo‘lardi. Bugun ham ko‘pchilik bir narsani tan oladi: Ferguson o‘sha so‘nggi chempionlik mavsumida jamoasidan maksimalni siqib olgan, hatto biroz “ortiqcha” natija qayd etgan. Ammo keyingi mavsumda yettinchi o‘ringa qulash – keskin va tushunarsiz edi.
Futbolchilar o‘zlari ham aniq sababni topa olishmaydi. Lekin bir fikr ustun: Mourinho bo‘lganida, ularning ustiga tushadigan bosim, raqobat, talab darajasi boshqacha bo‘lardi.
Hali ham tuzalib bo‘lmagan zarba
Hujjatli filmda Ferguson o‘sha telefon qo‘ng‘irog‘ini yana bir bor eslaydi. Mourinho ovozidagi titroq, ko‘z yoshlarini yashira olmagan portugaliyalik, “so‘z”ga bo‘lgan sadoqatini aytadi. Bu – faqat ikki murabbiy o‘rtasidagi shaxsiy sahna emas edi. Bu – butun klub kelajagining burilib ketgan nuqtasi edi.
Manchester United uchun bu ulkan zarba bo‘ldi. Shunday zarba-ki, ko‘pchilikning nazarida, klub hali ham o‘sha kechaning oqibatlaridan to‘liq tiklana olgani yo‘q.
Savol esa hanuz ochiq: agar o‘sha “sliding doors” boshqa tomonga ochilganida, bugungi Old Trafford qanaqa bo‘lgan bo‘lardi?
