Nobby Stilesning fojiali merosi: sud tibbiy surishtiruvi ochiladi
Angliya futbol tarixining eng qattiqqo‘l, eng sodiq jangchilaridan biri bo‘lgan Norbert “Nobby” Stilesning o‘limi ustidan to‘liq sud tibbiy surishtiruvi o‘tkaziladi. Sudda ma’lum bo‘lishicha, 1966 yilgi Jahon chempionati g‘olibi, sobiq Manchester United tayanch yarim himoyachisi miya jarohati bilan vafot etgan.
78 yoshida olamdan o‘tgan Stilesda surunkali travmatik ensefalopatiya — CTE aniqlangan. So‘nggi yillarda bosh bilan to‘p oshirish va maydondagi to‘qnashuvlar bilan bog‘lanib kelayotgan, ko‘plab sobiq futbolchilarning hayotini izdan chiqargan tashxis.
Koroner: “Travmatik jarohat sabablar ro‘yxatida turibdi”
Greater Manchester South hududi bo‘yicha koroner Chris Morris Stilesning tibbiy hujjatlari miya bo‘yicha mutaxassis tomonidan ko‘rib chiqilgach, ish sud darajasiga ko‘tarilishi shart, degan xulosaga keldi.
U Stockport koronerlar sudida shunday dedi: Stilesning o‘limi vaqti kelganda bu holat koroner idorasiga umuman xabar qilinmagan. “Menga to‘liq tushunarli bo‘lmagan sabablarga ko‘ra,” dedi Morris, bu jarayon faqat sobiq futbolchining oilasi taqdim etgan ma’lumotlardan so‘nggina boshlangan.
Ekspert xulosasiga ko‘ra, Stilesning o‘limiga yuqori bosqichdagi CTE hissa qo‘shgan. Shuningdek, “stage three limbic predominant age related TDP-43” deb ta’riflangan holat va mayda tomirli serebrovaskulyar kasallik ham qayd etilgan.
Morris: “Aynan shunday o‘lim sababi, xususan, sabablar ichida travmatik jarohat tilga olinganini hisobga olgan holda, men janob Stilesning fojeali o‘limi bo‘yicha sud tibbiy surishtiruvi o‘tkazilishi zarur, degan fikrdaman”, — deya qat’iy bayon qildi.
To‘liq eshituv shu hafta chorshanba kuni, o‘sha sudda bo‘lib o‘tadi.
Manchester ko‘chasidan Wembley cho‘qqisiga
1942 yilda Manchesterda tug‘ilgan Nobby Stiles o‘z avlodining ramziga aylangan futbolchi edi. Maydonda u mayda-chuyda gapni bilmaydigan, raqibni ayamasdan to‘xtatadigan, ammo jamoadoshlari uchun jonini berishga tayyor tayanch yarim himoyachi bo‘lib tanildi.
U Angliya terma jamoasi safida 28 marta maydonga tushdi, Manchester United uchun esa deyarli 400 o‘yin o‘tkazdi. 1966 yilda Angliya bilan Jahon chempioni bo‘ldi, klub darajasida esa Manchester United bilan yevropalik gigantlar safida o‘z nomini o‘yib yozdi.
Ammo hozir uning nomi boshqa kontekstda tilga olinmoqda — futbolning qorong‘i tomoni, bosh zarbalari va kechikkan tashxislar fonida.
Stiles 2020 yilda vafot etdi. O‘shandan beri uning oilasi futbol tashkilotlaridan sobiq futbolchilarga, ayniqsa miya bilan bog‘liq kasalliklar bilan kurashayotganlarga ko‘proq yordam berishni talab qilib keladi.
Maydonni tark etganlar uchun kurash: Football Families for Justice
Nobby Stilesning o‘g‘li John Stiles — Football Families for Justice (FFJ) tashkilotiga boshchilik qiladi. Guruhning talabi aniq: futbol rahbariyati sobiq futbolchilarga nisbatan o‘z mas’uliyatini tan olishi va amalda yordam mexanizmlarini kuchaytirishi kerak.
U faqat o‘z otasi uchun emas, balki o‘nlab oilalar nomidan gapirmoqda. John Stiles va boshqa ko‘plab sobiq futbolchilar hamda ularning oilalari Football Association, Football Association of Wales va English Football League’ni sudga bergan. Da’voda bu tashkilotlar “beparvo bo‘lgan va g‘amxo‘rlik majburiyatini buzgan” deb ko‘rsatilgan.
Ularning advokatlari yillar davomida bir fikrni qayta-qayta ta’kidlab keladi: futbol rahbarlari mashg‘ulotlarda va o‘yinlarda to‘pni bosh bilan takror-takror oshirish miyada jarohatlar keltirib chiqarishi ehtimoli yuqori ekanini bilgan yoki bilishi kerak bo‘lgan. Ularning aytishicha, bu xavflar o‘nlab yillar davomida ma’lum bo‘lgan.
Futbol rahbarlari pozitsiyasi: “Ilm-fan hali isbotlamagan”
Bu da’volar fonida futbolning yuqori kabinetlari qarshilik ko‘rsatmoqda. Mart oyida High Court majlisida Football Association vakillari ilm-fan hanuzgacha aniq xulosa chiqarmaganini bildirdi: ularning fikricha, to‘pni bosh bilan oshirish yoki “vaqti-vaqti bilan” yuz beradigan miya chayqalishi doimiy miya shikastiga olib kelishi “ilmiy jihatdan isbotlanmagan”.
Sud zali shundoq ham tarang bo‘lgan bahs maydoniga aylangan. Bir tomonda — hayotining katta qismini futbolga bergan, endi esa qarilikda og‘ir kasalliklar bilan yuzlashayotganlar. Ikkinchi tomonda — yillar davomida bu o‘yin atrofida qurilgan tizim, u o‘zini ilmiy dalillarga tayanayotganini aytadi.
Gordon McQueen ishi fonida yanada keskinlashgan savollar
Bu bahs bo‘sh havoda paydo bo‘lgani yo‘q. Yanvar oyida yana bir mashhur ism — Gordon McQueen ishi bo‘yicha sud tibbiy surishtiruvi yakuniga yetdi. 70 yoshida vafot etgan, sobiq Scotland, Manchester United va Leeds United himoyachisi bo‘yicha koroner xulosasi aniq bo‘ldi: to‘pni bosh bilan o‘ynashi uning miya jarohatiga “ehtimol” hissa qo‘shgan, bu esa o‘limiga olib kelgan omillardan biri bo‘lgan.
McQueen ishi futbol olamida allaqachon og‘ir savollarni paydo qilgan edi. Endi esa Nobby Stiles nomi shu ro‘yxatga qo‘shildi. Ikki avlod, ikki turli pozitsiya, bir xil markaziy muammo — bosh bilan to‘p oshirishning narxi.
Endi navbat sud zalida
Stockportdagi sud zalida chorshanba kuni bo‘lib o‘tadigan eshituv faqat bitta oilaning fojeasini emas, butun sportning kelajagini yoritishi mumkin.
Bu faqat Nobby Stilesning o‘lim sababi haqida emas. Bu o‘yin uchun hamma narsasini berganlar, biroq yillar o‘tib maydondan tashqarida yolg‘iz qolayotganlar haqida.
Savol ochiq turibdi: futbol o‘z afsonalarining miyasida qoldirgan izlarni tan olishga qachon majbur bo‘ladi?
