Nick Kyrgios doping mojarosi: Karera va inqiroz
Londondagi matbuot zallarida ism-sharifi allaqachon afsonaga aylanib ulgurgan Nick Kyrgios yana sarlavhalarni egalladi. Bu safar – raketa zarbasi yoki kortdagi qiliqlari bilan emas, balki karerasini tubdan o‘zgartirib yuborishi mumkin bo‘lgan doping mojarosi bilan.
Mallorca sinovi va keskin burilish
31 yoshli avstraliyalik, bir paytlar Wimbledon finalchisiga aylangan, iyun oyida Ispaniyadagi past darajadagi chim turnirida kokain uchun ijobiy test topshirdi. Sinov 22 iyun kuni olingan, 17 iyulda esa musbat natija tasdiqlandi. Shundan so‘ng 4 avgust kuni majburiy vaqtinchalik diskvalifikatsiya kuchga kirdi – Kyrgios bu qarorga shikoyat ham bildirmadi.
U bu haqda ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida ochiq yozdi: Mallorca turnirida kokain uchun testdan yiqilganini tan oldi va “katta xato” qilganini, to‘liq javobgarlikni o‘z zimmasiga olayotganini ta’kidladi. Bu so‘zlar, ko‘p yillik shov-shuvlar, jarimalar va bahsli xatti-harakatlar fonida, boshqa ohangda yangradi – bu safar himoya emas, hushyorlikka chaqiriq edi.
Kyrgios hozir ATP reytingida 919-o‘ringa tushib ketgan. 2022 yilgi eng yuqori cho‘qqisidan – Wimbledon finalida Novak Djokovicga qarshi o‘yinidan – atigi uch yil o‘tib, u faqat o‘n ta yakka bahs o‘tkazdi va shulardan ikkitagina g‘alaba bilan yakunlandi. Statistik raqamlar uning tanasi va psixologiyasi qanday yemirilganini yaqqol ko‘rsatib turibdi.
Tanazzul, jarohatlar va bo‘shliq
Kyrgios o‘tgan ikki yilni jarohatlar girdobida o‘tkazdi. 2022 yil oktabrida Tokioda tizzasidan olgan jarohatidan so‘ng deyarli ikki yil deyarli o‘ynamadi. O‘tgan yilgi Wimbledon turnirini bilagi og‘rig‘i sabab tark etdi. Bu yil esa yakka bahslarda 1-3 natija, mavsum bo‘yicha 1-4 ko‘rsatkich bilan kifoyalandi: Australian Open’ning birinchi bosqichidayoq mag‘lub bo‘ldi, keyingi uchta “Katta dubulg‘a”ni o‘tkazib yubordi.
Uning o‘zi ham ruhiy bosimni yashirmadi. So‘zlariga ko‘ra, karerasining so‘ngiga yaqinlashayotgani bilan yarashish unga juda og‘ir tushgan. O‘zini “yolg‘iz va ojiz” his qilganini, jarohatlar esa tanasini ham, ruhiyatini ham sindirganini aytdi. “Tana miyam kutgan narsani qila olmayapti”, degan fikri uning ichki kurashini qisqa, ammo aniq ifodalab berdi.
Shu fon’da kokain sinovi – shunchaki doping mojarosi emas, balki inqirozning eng quyi nuqtasiga o‘xshaydi.
Doping qoidalari va ehtimoliy jazo
Kokain musobaqa paytida taqiqlangan modda sifatida qayd etilgan. Qoidalar bo‘yicha u to‘rt yilgacha diskvalifikatsiya olib kelishi mumkin. Biroq bu modda ko‘pincha “performance-enhancing” sifatida emas, balki “rekratsion” vosita sifatida baholanadi, shu bois jazolar ko‘pincha yumshatiladi, ayniqsa qo‘llanish musobaqadan tashqarida bo‘lsa.
Kyrgios’ning ishi bilan International Tennis Integrity Agency shug‘ullanmoqda. Tashkilot sinov sanasi, tasdiqlangan natija va vaqtinchalik chetlatish haqida aniq ma’lumot berdi, lekin yakuniy jazo hali e’lon qilinmagan.
Tennis bu kabi holatni ilgari ham ko‘rgan. 2017 yilda britaniyalik Dan Evans Barcelona Open turnirida kokain uchun ijobiy natija bergach, International Tennis Federation tomonidan bir yilga diskvalifikatsiya qilingan edi. O‘sha ish bugungi holat uchun ma’lum bir mezon bo‘lib xizmat qilishi mumkin, lekin Kyrgios atrofidagi shov-shuv, uning obro‘si va tennisdagi o‘rni bu safar jarayonni yanada keskinroq qiladi.
Cho‘qqidan tubanlikka – va yana urinish
2022 yil yozini eslash kifoya. Kyrgios Wimbledon finaliga chiqdi, so‘ngra Washington, D.C.dagi qattiq qoplamali turnirda Yoshihito Nishioka ustidan g‘alaba qozonib, yettinchi yakka bahs chempionligini qo‘lga kiritdi. Oradan ko‘p o‘tmay, US Open chorak finaliga chiqib, Karen Khachanovga yutqazdi. O‘sha paytda u nihoyat o‘z iste’dodini to‘liq ishga sola boshlagandek ko‘ringan, tennis jamoatchiligi esa “yo‘qolgan yigit” topilganini o‘ylagandi.
Ammo tizza, so‘ng bilak, ortidan ruhiy charchoq. Uzoq pauzalar. Turnirlar o‘tkazib yuborildi. Qaytishlar qisqa va ishonchsiz bo‘ldi. Bu yilgi Wimbledon’da u faqat juftlik bahslarida wild card orqali qatnashdi, hamrohi Alexander Bublik bilan birinchi bosqichdayoq mag‘lub bo‘ldi. Bir paytlar Grand Slam finalida yakkama-yakka kurashgan odam endi juftlikda ham uzoqqa bora olmadi.
Bu fon’da Dubai’dagi Aryna Sabalenka bilan o‘tkazilgan “Battle of the Sexes” ko‘rinishidagi ko‘rgazmali o‘yin – uning so‘nggi yillarda kortda eng ko‘p muhokama qilingan lahzalaridan biri bo‘lib qoldi. Talant bor, shov-shuv bor, ammo barqaror sport natijasi yo‘q.
“Wake up call” va 28 kunlik tanaffus
Kyrgios o‘z bayonotida aynan shu doping ishi unga “uyg‘otuvchi qo‘ng‘iroq” bo‘lganini ta’kidladi. U 28 kun davomida ijtimoiy tarmoqlar va omma oldidan chekinishini, o‘zini “to‘g‘rilash”ga e’tibor qaratishini yozdi. Bu – uning so‘zlariga ko‘ra, tugash emas, balki qayta boshlashga urinish.
Savol esa ochiq qoladi: vaqt yetadimi?
U allaqachon 30 yoshdan oshdi, tanasi esa so‘nggi ikki yil ichida unga ko‘p marta “yo‘q” dedi. Doping ishi ustiga qo‘shimcha diskvalifikatsiya kelib qo‘shilsa, kortga qaytish yanada murakkablashadi. Ayniqsa, bugungi tennischilikda raqobat bu qadar keskin bo‘lib turgan bir paytda.
Biroq Kyrgios hech qachon “oddiy” sportchi bo‘lmagan. U har doim chiziq bo‘ylab yashagan – ba’zan uni kesib o‘tib, ba’zan esa shu chiziqning o‘zini tomoshaga aylantirib. Endi esa u tennis tarixidagi eng noan’anaviy iste’dodlardan biri sifatida, ehtimol, eng muhim gemini o‘ynamoqda.
Bu gemda raqib – reyting emas, hakamlar ham emas. Bu safar raqib – uning o‘zi.
