Monako Gran-prisi: Gasly podiumini yo‘qotdi, Hadjar qaytdi
Monako Gran-prisidagi pit-leyn tezlik cheklovi atrofidagi mojaro nihoyat yakuniga yetdi. McLaren va Red Bull apellyatsiyada g‘alaba qozondi, Alpine esa o‘zini “nohaq jazolangan” deb his qilgancha qolmoqda.
Natija keskin: Pierre Gasly apellyatsiyadan keyin qo‘lga kiritgan podiumini yo‘qotdi va rasmiy protokoldagi asl natijasi – yettinchi o‘ringa qaytarildi. Uning o‘rniga Red Bull haydovchisi Isack Hadjar uchinchi pog‘onaga ko‘tarildi, McLaren poygachisi Oscar Piastri esa to‘rtinchi o‘rinni qaytarib oldi. Racing Bulls duetidan Liam Lawson va Arvid Lindblad mos ravishda beshinchi va oltinchi pog‘onalarga siljidi.
Bu faqat bitta haydovchining taqdiri emas edi. Monakodagi pit-leyn tezlik cheklovi bo‘yicha xatoliklar butun poyga yakunini larzaga keltirdi.
77 santimetrga teng bo‘lgan bahs
Mojaroning markazida bitta raqam turibdi: 77 sm. Rasmiy o‘lchov bo‘yicha pit-leyn uzunligi bilan haydovchi olishi mumkin bo‘lgan eng qisqa yo‘l orasidagi farq shuncha bo‘ldi. Shu tafovut butun ishni ag‘dar-to‘ntar qildi.
Alpine iyun oyidagi dastlabki apellyatsiyada shuni isbotladi: yangi, aniqroq deb ko‘rilgan o‘lchov bo‘yicha Gasly aslida pit-leyn tezlik limitini oshirmagan. Shu asosda unga berilgan ikki marta besh soniyalik jarima bekor qilindi va u uchinchi o‘ringa ko‘tarildi.
Ammo bu bilan raqiblar tinchlanmadi. McLaren sport adolatini va o‘z manfaatlarini oldinga surib, ishni sudga olib chiqdi. Piastri shu chalkashlik tufayli ikki ochkoni yo‘qotgan edi va jamoa buni hazm qilmadi.
Bosim o‘z samarasini berdi. FIA xalqaro apellyatsiya sudi yakuniy qarorida Alpine foydasiga chiqarilgan avvalgi hukmni ag‘darib tashladi.
Sudning asosiy tamoyili: qoidalar poyga o‘rtasida o‘zgarmaydi
Sud qarori bitta printsip atrofida qurildi: poyga haftaligi boshlanganidan keyin o‘lchov parametrlari o‘zgarmaydi.
Rasmiy bayonotga ko‘ra, pit-leyn tezlik nazorati Formula 1 rasmiy taym-kiperiga yuklatilgan va u “tegishli vaqt sektori bo‘yicha o‘rtacha tezlik” usulida qo‘llanadi. Bu yerda asosiy narsa – barcha mashinalar uchun bitta masofa qo‘llanishi shartligi.
Pit-leyn uzunligi poyga oldidan jismonan o‘lchangan, lenta bilan tekshirilgan, erkin mashg‘ulotlardan tortib poyganing o‘ziga qadar aynan shu raqamdan foydalanilgan. Hatto poyga boshlanishidan oldin shubhalar paydo bo‘lganda ham, poyga davomida hakamlar qo‘shimcha tasdiq so‘raganida ham, F1 tomoni jamoalarga boshqa masofa qo‘llanishi kerakligini hech qachon ma’lum qilmagan.
Shu bois sud qat’iy xulosa chiqardi: musobaqa o‘tkazilgan kalibrovka parametri keyinchalik, ayniqsa faqat bitta haydovchi foydasiga, boshqa geometrik yondashuv bilan almashtirilmaydi. Qisqacha aytganda, “benchmark” – bir marta belgilansa, poyga bo‘yi qimirlamaydi.
Sud shuni tan oldi: keyinchalik, boshqa usul bilan o‘lchab, qisqaroq chiziq tanlanishi kerakligi aniqlangan bo‘lsa ham, bu avvalgi rasmiy o‘lchovning o‘zi noto‘g‘ri bo‘lganini anglatmaydi. Demak, Gasly yangi chiziq bo‘yicha limitni buzmagan bo‘lsa ham, poyga o‘tkazilgan rasmiy parametrlar o‘zgarmas bo‘lib qolishi kerak edi.
Alpine norozi, lekin yon beradi
Alpine bayonotida qarorni ochiq tanqid qildi: ular hanuzgacha Gasly poyga davomida hech qachon 60 km/soat limitini oshirmaganini “to‘liq saqlab qolishini” ta’kidladi. Shunga qaramay, Parijdagi so‘nggi eshituvdan chiqqan hukmni tan olishdan boshqa yo‘l qolmaganini bildirdi.
Jamoa o‘zini “nohaq jazolangan” deb hisoblaydi, biroq e’tiborni yana trekdagi tezlikka qaratishga urinmoqda. Ularning aytishicha, ular hali ham chempionatda juda yaqin va keskin kurash ichida.
Shunga qaramay, norozilik ramziy bo‘lsa-da, aniq bir qadam bilan ifoda etildi: Alpine allaqachon uchinchi o‘rin kubogini Red Bull’ning Milton Keynesdagi bazasiga jo‘natgan. Endi ular keyingi qadamni o‘ylamoqda. Real variant – ishni Sport arbitraj sudi (CAS)ga olib chiqish.
McLaren va Red Bull – “tizimni himoya qilgan” tomon sifatida
McLaren bu qarorni ochiq olqishladi. Ularning fikricha, apellyatsiya sportning yaxlitligi va reglamentga bo‘lgan ishonchni himoya qilish uchun kerak edi. Jamoa ta’kidlaydi ki, bu shikoyat na biror raqibga, na FIA’ga qarshi yo‘naltirilgan, balki barcha ishtirokchilar uchun qoidalar izchil va adolatli qo‘llanilishini ta’minlash maqsadida ko‘tarilgan.
Red Bull esa natijadan amaliy foyda ko‘rdi: Hadjar podiumga qaytdi, jamoa esa Monakodagi chalkash kechaning oxirida qimmatli natijani qo‘lga kiritdi.
Russell va boshqalar: ochilmay qolgan savollar
Bu ishning chegarasi tor edi. Sud faqat McLaren va Red Bull’ning Gasly jarimasining bekor qilinishiga qarshi noroziligi bo‘yicha hukm chiqardi. Shu sababli yana bir nechta muhim savol javobsiz qoldi.
Eng katta yo‘qotishlardan biri – Mercedes haydovchisi George Russell. U pit-leyn tezlik jarimasini to‘g‘ri o‘tab bermagani uchun qo‘shimcha drive-through jazoga tortildi va ochkolardan tashqariga – 12-o‘ringa tushib ketdi. Mercedes o‘z pozitsiyasida qat’iy: ular Russell 60 km/soat limitini hech qachon oshirmaganini da’vo qiladi. U ilk jarima oldidan Hadjar va Gaslydan oldinda ketayotgan edi.
Sud esa bu masalaga umuman qo‘l urmagan. Ferrari haydovchilari Lewis Hamilton, Russell va Piastri’ga berilgan pit-leyn tezlik jarimalari rasmiy o‘lchov bo‘yicha to‘g‘ri bo‘lganmi-yo‘qmi, ularning mashinalari chindan ham 60 km/soatni oshirganmi – bularning barchasi eshituv doirasidan tashqarida qoldi.
Natijada Monakodagi pit-leyn mojarosi huquqiy jihatdan yopilgandek tuyuladi, lekin texnik va sport jihatdan savollar hanuz havoda osilib turibdi. Qoidalar qanchalik mukammal bo‘lishi mumkin? Va eng muhimi: keyingi shanba kuni biror jamoa pit-leyn chizig‘iga qarab turganida, ular o‘lchov lentasiga qay darajada ishona oladi?
