Lionel Messi va Vozinha: Futbol Ertakchisi Qarshi
Lionel Messi qarshi Vozinha. Bir necha hafta avval bu juftlikni hech kim tasavvur ham qilmagandi. Endi esa butun dunyo aynan shu to‘qnashuvni kutyapti.
Juma kuni kechasi, Miami Stadium. Soat 23:00 BST. Bir tomonda jahon futbolining timsoliga aylangan Argentina. Boshqasida – ilk bor Jahon chempionatida qatnashayotgan, lekin allaqachon turnir ertagiga aylangan Kabo-Verde.
Messi va 40 yoshli erkin agent
Messi – bu allaqachon tarix. Ammo shu kecha e’tiborning katta qismi darvoza chizig‘ida turgan 40 yoshli, hozircha klubsiz qolgan posbon – Vozinha tomon ham buriladi. Uch hafta oldin u deyarli hech kimga tanish emasdi. Bugun esa uning ismi Jahon chempionlariga qarshi jang arafasida tilga olinmoqda.
Vozinha yaqinda Portugaliyaning ikkinchi divizionidagi Chaves bilan shartnomasini tugatdi. Rasmiy ravishda erkin agent. Lekin bu turnirda u o‘zini shunday ko‘rsatdiki, go‘yo bu maydon uning eng katta sahnasi bo‘lib chiqdi. U boshchiligidagi “Ko‘k akulalar” himoyasi Yevropa chempioni Ispaniyani ham to‘xtatdi.
Hech kim Kabo-Verdega Ispaniyaga qarshi imkon bermagan. Natija-chi? 0:0. G‘alaba ham yo‘q, lekin Jahon chempionati tarixidagi eng katta sensatsiyalardan biri sifatida tilga olinayotgan natija.
Shundan keyin esa navbat bilan ikki karra jahon chempioni Urugvay va Saudiya Arabistoni bilan duranglar. Guruhdan ikkinchi o‘rin, pley-off yo‘llanmasi. Debyutant uchun – ertakning o‘zi.
Futbol olamidagi eng katta nomlar qarshi ertakchi debyutant
Qog‘ozda bu juftlik – turnir tarixidagi eng katta nomutanosibliklardan biri bo‘lib ko‘rinadi. Bir tomonda – uch karra Jahon chempioni, hozirgi amaldagi chempion, qit’a chempionligini ham seriya qilib qo‘ygan gigant. Boshqasida – ilk bor Afrika Millatlar Kubogiga atigi 2013 yilda chiqqan kichik orol davlati.
Argentina Jahon chempionatiga ilk bor 1930 yilda, Kabo-Verde hanuz Portugaliya mustamlakasi bo‘lgan paytda chiqqan. O‘shanda argentinaliklar finalgacha yetib borib, Urugvayga yutqazishgan. Shundan beri La Albiceleste faqat bir marta – 1970 yilda – Jahon chempionatini o‘tkazib yuborgan, xolos. Urush yillari atrofidagi uchta turnirdan esa o‘z ixtiyori bilan voz kechgan.
1978 – Buenos-Ayresdagi ilk kubok. Niderlandiyaga qarshi 3:1. 1986 – Diego Maradona boshchiligidagi jamoa G‘arbiy Germaniyani 3:2 hisobida mag‘lub etib, kubokni yana Janubiy Amerikaga olib keladi. Uchinchi yulduz esa Qatar osmonida porladi: Fransiyaga qarshi 3:3 dan keyingi penaltilar seriyasi va Messining nihoyat kubokni ko‘tarishi.
Qit’ada ham Argentina to‘xtamayapti. Copa America – rekord darajada 16 marta, so‘nggi ikkita turnir ham ularning qo‘lida tugadi. FIFA reytingida 2022 yil martidan beri ilk uchlikdan tushgani yo‘q, ikki yil ketma-ket birinchi o‘rinni egallab turdi, faqat o‘tgan yili Fransiya tomonidan surib chiqarildi.
Kabo-Verdening sekin, ammo qat’iy ko‘tarilishi
Kabo-Verde Futbol federatsiyasi esa faqat 1982 yilda tuzilgan, 1986 yilda FIFA a’zoligini olgan – aynan o‘sha paytlar Argentina ikkinchi Jahon chempionligini nishonlayotgandi.
“Ko‘k akulalar” ilk bor Jahon chempionati saralashiga 2002 yilda qo‘shildi. Ammo real imkoniyatlar 2022 yil atrofida sezila boshladi. To‘rt yil avval ular Nigeriya bilan pley-off yo‘llanmasi uchun so‘nggi nafasgacha kurashdi: Lagosdagi yakuniy o‘yin 1:1 bilan tugadi. G‘alaba bo‘lganda – Qatar yo‘llanmasi Kabo-Verdega nasib etardi.
2026 yilgi saralashda esa ular katta bayonot berdi: sakkiz marta Jahon chempionatida qatnashgan Kamerun bilan bir guruhda bo‘lishiga qaramay, atigi bitta mag‘lubiyat bilan guruhda birinchi bo‘lib chiqishdi.
Afrika Millatlar Kubogi tarixi ham tez yozildi. Atigi 13 yil oldin ilk bor turnirga chiqqan Kabo-Verde chorak finalgacha yetib bordi, Gana yo‘lini to‘sdi. Keyingi yillarda to‘rt marta Afconda qatnashib, 2023 yilda yana chorak finalga chiqdi. Qiziq jihati: 2025 yilgi Afcon yo‘llanmasini qo‘ldan boy berishdi, lekin Jahon chempionati final bosqichiga yetib kelishdi.
FIFA reytingida ular 2006 yilda ilk bor kuchli 100 talikka kirishdi. Birinchi Afcondan so‘ng 36-o‘ringacha ko‘tarilishdi. 2014 yilda esa, 2015 yilgi turnirga yo‘llanmani qo‘lga kiritganlarida, tarixiy rekord – 27-o‘rin. So‘nggi to‘qqiz yil mobaynida 60–80 oralig‘ida aylanib yurishdi. Hozir, Argentina bilan o‘yinga chiqayotgan paytda, 64-o‘rinda.
Diaspora kuchi va yulduzsiz, ammo qat’iyatli tarkib
Kabo-Verdening haqiqiy burilishi 2010 yilda boshlandi. O‘shanda murabbiy Joao de Deus katta diasporaga yuzlandi va sakkiz nafar debyutantni chaqirdi. Bugun ham bu model ishlayapti.
Hozirgi tarkibdan 12 nafar futbolchi mamlakatning o‘zida tug‘ilgan. Urugvayga qarshi 2:2 hisobidagi tarixiy o‘yinda Jahon chempionatlaridagi ilk golni urgan Kevin Pina – poytaxt Praia farzandi. Ammo asosiy tayanch – chet elda tug‘ilib, Kabo-Verde uchun o‘ynash huquqiga ega bo‘lganlar. Beshta futbolchi Niderlandiyada tug‘ilgan, uch nafardan Fransiya va Portugaliyada.
Mamlakatning yarim professional ichki ligasida birorta terma jamoa a’zosi yo‘q. 23 nafar futbolchi Yevropada to‘p suradi, lekin ulardan faqat biri – Villarreal himoyachisi Logan Costa – qit’aning eng kuchli besh ligasidan birida o‘ynaydi.
Vozinha – Portugaliyada to‘p surayotgan yetti futbolchidan biri. Himoyachi Sidny Lopes Cabral esa hozircha eng yirik klub bilan bog‘langan ism: u Benfica tizimidan chiqib, endi Tranzonspor safiga qo‘shilmoqda.
Transfermarkt ma’lumotiga ko‘ra, butun Kabo-Verde terma jamoasining bozor qiymati 54,5 million yevro. Turnirdagi 48 jamoaning atigi to‘qqiztasi bundan ham arzon. Ro‘yxatning eng pastida – 19,9 million yevroga baholanayotgan Qatar.
Bir tomonda milliardga yaqin, boshqa tomonda 54,5 million
Argentinaning tarkibi esa – yulduzlar galereyasi. Ularning umumiy qiymati 807,5 million yevro, bu ko‘rsatkich bo‘yicha Jahon chempionatida yettinchi o‘rin. Jadval tepasida – 1,52 milliard yevroga baholanayotgan Fransiya.
Messi boshchiligidagi jamoada ikki futbolchi mahalliy grandlar – River Plate va Boca Juniors safida. Yana biri – Braziliyaning Palmeiras klubida. Qolganlarning barchasi Yevropaning eng kuchli besh ligasida. Faqat ikkita futbolchi Argentinadan tashqarida tug‘ilgan: hujumchilar Giuliano Simeone (Roma, Italiya) va Nico Paz (Tenerife, Ispaniya).
MLS ham bu tarkibda o‘z izini qoldirgan: yarim himoyachi Rodrigo De Paul va Lionel Messi – Inter Miami sharafini himoya qiladi. Ya’ni, Messi bu kecha o‘zining klub shahri bo‘lmish Mayamida, o‘z uyiga aylangan stadionga terma jamoa libosida qaytadi.
Kichik orollar va ulkan qit’a
Kabo-Verde – Atlantika okeanining markazida joylashgan, o‘nta oroldan iborat arxipelag. Ulardan to‘qqiztasi yashash uchun qulay. Afrika qirg‘og‘idan 450 kilometr uzoqlikda, eng yaqin nuqta – Senegal sohillari. Kabo-Verde, Kanar orollari va Madeira bilan birgalikda Makroneziya guruhini tashkil etadi.
Bu orollar XV asrgacha butunlay aholi yashamagan hudud bo‘lgan. Keyin portugallar keldi. Uzoq yillar davomida bu joy Atlantika qul savdosining markazlaridan biriga aylandi. Mustamlaka maqomi 1975 yilgacha davom etdi, o‘shanda Kabo-Verde nihoyat mustaqillikka erishdi.
Barcha orollar umumiy hisobda 4 033 kvadrat kilometr maydonni egallaydi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, aholisi qariyb 530 ming kishi. Bu son bilan Kabo-Verde Jahon chempionatiga chiqqan davlatlar ichida uchinchi eng kichigi – faqat Curacao va Iceland undan kichikroq. Lekin pley-off bosqichiga chiqqanlar ichida – eng kichik mamlakat. Bu borada 1958 yildan beri rekordni ushlab turgan Northern Ireland (1,4 million) ni ortda qoldirdi.
Argentina bilan taqqoslash deyarli mantiqsizdek ko‘rinadi. BMT ma’lumotiga ko‘ra, mamlakat aholisi 46 millionga yaqin. Maydoni esa 2,8 million kvadrat kilometr – dunyoda sakkizinchi, Janubiy Amerikada Braziliyadan keyingi ikkinchi eng yirik davlat.
Iqtisodiy tafovut ham shafqatsiz: Argentinaning yalpi ichki mahsuloti 683 milliard dollar atrofida. Kabo-Verdeniki – bor-yo‘g‘i 3 milliard.
Mayamidagi savol: ertak davom etadimi?
Shunday fon qarshisida Miami Stadiumdagi o‘yin oddiy pley-off uchrashuvi bo‘lishi qiyin. Bu yerda tarixlar to‘qnashadi. Bir tomonda – o‘nlab yillardan beri futbolni belgilab kelayotgan gigant. Boshqasida – diaspora yordamida o‘zini qayta kashf etgan, yarim professional ligadan chiqib, Jahon chempionatining so‘nggi 32 jamoasi qatoriga kirgan kichik orol davlati.
Messi va uning hamkasblari uchun bu, ehtimol, navbatdagi bosqichga odatiy qadam bo‘lib tuyulishi mumkin. Kabo-Verde uchun esa – har bir daqiqa, har bir seyv, har bir zarba tarixga yoziladi.
Savol shuki: Miami kechasida tajriba va qudrat g‘olib keladimi yoki Vozinha boshchiligidagi bu orol ertagi yana bir bobga ega bo‘ladimi?
