Maradonaning so‘nggi kunlari: massajchining guvohligi
Diego Maradona haqida gap ketganda, odatda ko‘z o‘ngimizga maydondagi sehr, 1986-yilgi jahon chempionatidagi dahshatli driblinglar, “Qo‘l de Dios” keladi. Ammo Buenos-Ayresdagi sud zalida chizilgan manzara mutlaqo boshqacha — yotoqqa mixlangan, shishdan aziyat chekayotgan, taqdiriga bo‘yin egib bo‘lgandek ko‘ringan afsona.
Maradonaning shaxsiy massajchisi Nicolas Taffarel sudda bergan ko‘rsatmasida aynan shunday manzarani tasvirlab berdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, so‘nggi kunlarda Maradona deyarli butunlay yotib qolgan, o‘rnidan turishni istamagan.
U shunchaki yashashni xohlamayotgandek edi.
Taffarelning aytishicha, Maradona ovqat yemagan, yuvinishni istamagan, shaxsiy gigiyenasiga ham beparvo bo‘lib qolgan. Massajchi bu holatdan cho‘chib, uning tibbiy brigadasini ogohlantirganini, ularni bemor yoniga tez-tez, “har kuni” kelishga chaqirganini esladi. Sud majlisida o‘qilgan audioyozuvda ham u shifokorlardan ko‘proq e’tibor so‘rayotgani aniq eshitiladi.
Uning fikricha, bu faryod javobsiz qolgan.
Taffarel ko‘rsatma berar ekan, ko‘z yoshlarini zo‘rg‘a tiyib gapirdi. U Maradonani “shishgan, oyoqlari bo‘rtib ketgan” holda ko‘rganini aytdi. Bu shunchaki charchoq emas edi, deya ishora qildi u. Ammo shifokorlar uni tinchlantirgan, bular o‘tib ketadigan alomatlar ekanini aytgan.
“Ular menga tinchlan, bu belgilarning o‘zi o‘tib ketadi, deyishdi. Sen xavotirda bo‘lganingda ularga ishonyapsan, o‘zingni ovutasan: hammasi joyiga tushadi, deb o‘ylaysan. Lekin joyiga tushmadi”, — dedi Taffarel sudda.
Bu so‘zlar zalga og‘ir sukunat bo‘lib cho‘kdi.
Taffita, bo‘ldi, tamom
Voqea ayniqsa Maradonaning o‘limidan bir kun oldingi holat tasvirlanganda yanada alamli tus oldi. 24-noyabr kuni Taffarel odatdagidek uni o‘rnidan turishga, hech bo‘lmasa mate ichishga ko‘ndirishga uringanini esladi.
Maradona rad etgan.
“U menga: ‘Hech narsa xohlamayman, Taffita, bo‘ldi’, dedi”, — deydi massajchi. “Men undan so‘radim: ‘Nima deganing, bo‘ldi degani?’ U: ‘Hech narsa, bo‘ldi’, deb javob berdi”.
Ispan tilidagi “ya está” iborasi ikki xil ma’no berishi mumkin: “hammasi joyida” ham, “hammasi tugadi” ham. Aynan shu ikki ma’no o‘rtasidagi chiziq o‘sha pallada, o‘sha yotoqxonada qanday chizilgani bugun sud zalida bosh savolga aylanmoqda.
Ertasi kuni Maradona o‘sha yotoqda, yolg‘iz holda vafot etdi.
60 yoshida. Yurak yetishmovchiligi va o‘tkir o‘pka shishi — o‘pkalarda suyuqlik to‘planishi bilan kechadigan og‘ir holat — uning hayotini uzib qo‘ydi. Bu operatsiyadan atigi ikki hafta o‘tib sodir bo‘ldi.
Sud ostidagi yetti shifokor
Argentina sud tizimi hozir bu o‘lim ortidagi ehtimoliy beparvolik darajasini aniqlashga urinmoqda. Aprel o‘rtalaridan beri yetti nafar tibbiyot xodimi — shifokorlar va tibbiy guruh a’zolari — ehtiyotsizlikda ayblanib, sud qilinmoqda.
Ular 25 yilgacha ozodlikdan mahrum etilishi mumkin bo‘lgan moddalar bo‘yicha javob bermoqda.
Ayblanuvchilarning barchasi o‘zlarini oqlashga urinmoqda. Ularning ko‘pchiligi o‘z mutaxassisligi tor yo‘nalishda ekanini, Maradonaning bevosita o‘limiga olib kelgan klinik sabablar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq bo‘lmaganini ta’kidlaydi. Ularning pozitsiyasi aniq: mas’uliyat chegarasi tor, qarorlar doirasi cheklangan, degan da’vo.
Ammo sudda yangrayotgan guvohliklar, xususan, Taffarelning gaplari savollarni yanada ko‘paytirmoqda. Maradonaning yaqin atrofida bo‘lgan insonlar uni asta-sekin o‘chib borayotgan chiroqdek tasvirlashmoqda: yotoqdan turmaydigan, o‘zini parvarish qilishdan bosh tortadigan, ko‘zidagi olovi so‘nib borayotgan afsona.
Shu orada tibbiy guruh vakillari “biz o‘z vazifamiz doirasida ish qildik”, deya javob bermoqda.
Sud jarayoni davom etar ekan…
Ish bo‘yicha yakuniy nuqta tez qo‘yilmaydi. Jarayon avgustdan ham keyin cho‘zilishi mumkin. Sud har bir guvohning so‘zini, har bir tibbiy xulosani, har bir audioyozuvni sinchiklab o‘rganmoqda.
Sud zalida esa bir savol havoda muallaq turibdi: Maradonani saqlab qolish mumkinmidi?
Bu savolga huquqiy javobni sud beradi. Lekin Taffarelning “u shishgan edi, oyoqlari bo‘rtib ketgan edi” degan so‘zlari, “Taffita, bo‘ldi” degan jumla, yotoqda yolg‘iz qolgan afsonaning manzarasi — futbol olami xotirasidan o‘chmaydi.
Ba’zan eng buyuklar ham maydondan tashqarida eng himoyasiz bo‘lib qoladi.
