Liverpool FC: 4,4 milliard funtlik baho arzonmi?
To‘rt milliard funtdan qimmat turadigan narsa “arzon” bo‘lishi mumkinmi?
Investorlardan tuzilgan yangi konsortsium – tarkibida Jeff Bezos ham borligi aytilayotgan guruh – Liverpool FC’da sezilarli minoritar ulush sotib olish arafasida turibdi. Klub uchun qo‘yilgan baho: 4,4 milliard funt sterling, taxminan 6 milliard dollar. Qog‘ozda bu raqam ulkan ko‘rinadi. Raqamlar ichiga kirib borsangiz, bu narx kutilmaganda jozibador bo‘lib chiqadi.
Amerika sporti bilan solishtirilganda “arzon” Liverpool
4,4 milliard funt evaziga siz nafaqat Yevropaning eng yirik klublaridan biriga kirish eshigini ochasiz, balki Shimoliy Amerikadagi o‘xshash ko‘lamdagi deyarli barcha franchayzinglardan ham “arzonroq” aktivga egalik qilasiz. Liverpool daromadlari ko‘plab amerikalik jamoalarnikidan yuqori, muxlislar bazasi esa butun dunyoni qamrab oladi. Amerika sporti esa asosan AQSh bozoriga qamalib qolgan.
NFL misolini olaylik. Forbes ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda 32 ta NFL klubidan atigi yettitasi Liverpool’ning 4,4 milliard funtlik (6 milliard dollarlik) qiymatidan past baholangan. Demak, Liverpool NFL mezonlari bo‘yicha pastki chorakda turadigan klub darajasida bo‘lardi – Arizona Cardinals (5,5 milliard dollar) yoki Cincinnati Bengals (5,25 milliard dollar) qatori.
Ammo daromadlarga qarang. 2024/25 yilgi chempionlik mavsumida Liverpool 703 million funt, ya’ni taxminan 950 million dollar daromad yozib qo‘ydi. NFL’da bu ko‘rsatkichdan yuqori pul ishlab topgan yagona klub – Dallas Cowboys, ularning daromadi 1,2 milliard dollar (taxminan 880 million funt) atrofida bo‘lgan. Arizona Cardinals uchun kontekst: ularning daromadi 571 million dollar, ya’ni Liverpool ko‘rsatkichining deyarli yarmi.
Demak, qiymat bo‘yicha – NFL’dagi eng arzonlar safida. Daromad bo‘yicha – deyarli cho‘qqida.
LA Lakers bilan kontrast
Josh Kushner va Bob Iger tomonidan LA Lakers’ni sotib olish jarayoni bu tafovutni yanada yorqinroq ko‘rsatib turibdi. Lakers uchun tilga olinayotgan summa – 12,5 milliard dollar, taxminan 9,3 milliard funt. O‘tgan yilda klub atigi 550 million dollar (taxminan 407 million funt) daromad olgan.
Bir tomonda: 550 million dollar daromad, 12,5 milliard dollarlik baho.
Ikkinchi tomonda: Liverpool – deyarli ikki baravar ko‘p daromad, lekin Lakers narxining yarmidan ham kamiga baholanmoqda. 4,4 milliard funtlik kirish narxi shu nuqtada boshqacha ko‘rina boshlaydi: yuqori daromad, nisbatan past qiymat.
Global auditoriya: Liverpool’ning yashirin quroli
Raqamlar faqat balansda emas, ekranlarda ham gapiradi. 2024 yil dekabrida klub barcha ijtimoiy tarmoqlardagi auditoriyasi 200 milliondan oshganini ma’lum qildi. Bu – NBA’da eng ko‘p kuzatiladigan jamoa bo‘lgan Lakers’ning umumiy auditoriyasidan ikki baravar ko‘p.
Yiliga bir milliarddan ortiq ijtimoiy tarmoq “engagement”lari bilan Liverpool, boshqa yirik Premier League klublari kabi, sayyoraning deyarli har bir burchagiga kirib borgan. Eng katta amerikalik franchayzinglar ham bu ko‘lam, bu geografik yoyilishga yaqinlasha olmayapti.
Shu sabab yangi investorlar uchun rasm ancha ravshan: ular Shimoliy Amerika standartlari bo‘yicha eng yuqori daromad keltiradigan franchayzinglardan biriga teng keladigan klubga, o‘sha bozordagi “oddiy” narxdan ancha past bahoda kirib kelishyapti. Ustiga ustak, chegaralardan tashqariga chiqadigan, hozircha amerika sporti kira olmayotgan hududlarga ham yetib boradigan mijoz bazasiga egalik qilishmoqda.
Arzon narxning narxi: Yevropa futbolidagi xavf
Bu hikoyaning orqa tomoni ham bor. Yevropa futbol klublari odatda katta zarar bilan ishlaydi. Liverpool 2024/25 mavsumida soliqqa qadar foyda ko‘rsatgan to‘rtta Premier League klubidan biri bo‘ldi, ammo bunga qadar ikki yil ketma-ket minusda edi: 57 million va 9 million funtlik soliqqa qadar zarar.
NFL’da esa butunlay boshqa olam: ligadagi klublar o‘rtacha yiliga qariyb 100 million dollar (taxminan 75 million funt) operatsion foyda ko‘rsatadi. Lakers o‘tgan yili taxminan 170 million dollar foyda qilgani aytiladi.
Demak, Liverpool’ning “arzon”ligi – riskning narxi. Amerika sportida maoshlar uchun “salary cap” bor, tushib ketish (relegation) yo‘q, ligalar yopiq, daromad oqimi barqaror. Yevropa futbolida esa maoshlar, transferlar, raqobat talabi xarajatlarni daromaddan ham yuqoriga olib chiqishi mumkin. Kirish narxi pastroq, lekin klub deyarli muqarrar ravshanlikda kapital qo‘shimchalari, yo‘qotishlarni yopish uchun yangi sarmoyalar talab qiladi.
FSG qo‘ygan garov va yangi investorlarning umidi
Shu joyda savol tug‘iladi: nega bunday xavfga borishadi? Javob – aktiv qiymatining o‘sish tezligida.
Fenway Sports Group 2010 yilda Liverpool’ni 300 million funt atrofidagi bahoda qo‘lga kiritgan. O‘n olti yil o‘tib, o‘sha klub 4,4 milliard funt turibdi. Qiymat 14 baravardan ko‘proq oshgan. Taqqoslash uchun, NFL klublarining o‘rtacha bahosi shu davrda yetti baravar atrofida ko‘tarilgan.
Mana shu – yangi Liverpool investorlarining, so‘nggi besh yilda Yevropa futboliga kirib kelgan ko‘plab sarmoyadorlarning asosiy garovi. Ular eng yuqori toifadagi yevropalik klublarning qiymati, barcha xarajat bosimlariga qaramay, amerikalik franchayzinglardan tezroq o‘sishda davom etishiga ishonishmoqda. FSG’ning so‘nggi 16 yillik tajribasi hozircha bu fikrni rad etmayapti.
Agar Liverpool keyingi o‘n yillikda ham xuddi shunday sur’atda o‘sishda davom etsa, bugungi 4,4 milliard funtlik narxga qaytib qaralganda, tarix bu bitimni haqiqatan ham g‘alati tarzda “arzonlik” sifatida eslarmikan?
