Lia Walti: Brighton ga qaytgan yulduzning yangi sahifasi
Lia Walti uchun o‘tgan mavsum Italiyada yangi sahifa bo‘lishi kerak edi. Yangi mamlakat, yangi liga, yangi chaqiriq. Ammo u kutilganidan ham tezroq bir haqiqatni anglab yetdi: u o‘zini futbolchi sifatida qadrlanganini, stadion shovqinini, haqiqiy futbol madaniyatini sog‘ingan edi.
Shuning uchun ham u bir yil o‘tmay yana Angliyaga qaytdi. Bu safar – Brighton libosida.
Arsenalda yuksalgan, Italiyada jimjitlikka duch kelgan
Shveytsariya terma jamoasi sardori bo‘lgan 33 yoshli yarim himoyachi Arsenal safida yetti yil o‘tkazib, klub tarixiga kirib ulgurgan. 183 ta o‘yin, to‘rtta yirik sovrin, jumladan, Champions League va WSL chempionliklari – bu oddiy rezume emas, bu yetakchilik va barqarorlik tarixi.
Shunday tajribadan so‘ng u o‘tgan yozda Juventus bilan yangi sarguzashtni tanladi. Biroq u yerda kutganini topmadi. Walti Italiyadagi tajribasini ortga qarab baholar ekan, professional darajadagi tafovutni “keskin” deb ataydi. U WSL bilan solishtirganda bu farqni yashirishning imkoni yo‘qligini aytadi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Angliyadagi standartlar “me’yor” emas, balki istisno ekanini Italiyaga borgach anglab yetgan. Ayniqsa, u futbolchi sifatida qadrlanish hissi yo‘qligini og‘ir qabul qilgan.
Bo‘sh tribunalar va yo‘qolgan tuyg‘ular
Walti eng ko‘p sog‘ingan narsa – tomoshabinlar edi. U Angliyada to‘lib-toshgan yoki kichik bo‘lsa-da, jonli stadionlarda o‘ynashga o‘rganib qolgan. O‘yin kuni bu yerda voqea, bayram, futbol madaniyatining bir bo‘ligi.
Italiyada esa u ko‘pincha bo‘sh o‘rindiqlar qarshisida maydonga tushdi. U bu holatni nafaqat Juventus, balki mamlakat ayollar futboli umumiy muammosi sifatida ko‘radi. Har bir o‘yin go‘yoki yopiq mashg‘ulotga o‘xshab qolgan, u esa o‘zi bilgan futbol hissiyotini topolmagan.
“Qadrlangan futbolchi bo‘lish hissi” – u aynan shuni sog‘inganini ta’kidlaydi. To‘liq qo‘llab-quvvatlash, yaxshi infratuzilma, sifatli maydonlar, tomoshabinlarning ishtiroki – bularning barchasi WSLda bor, lekin u Italiyada bularni deyarli ko‘rmadi.
Ekrandagi o‘yin va yo‘qolib ketayotgan tezlik
Walti uchun muammo faqat stadionda emas, ekran ortida ham ko‘rinadi. U ko‘plab mamlakatlarda ayollar futboli qanday ko‘rsatilishini keskin tanqid qiladi. Translyatsiya sifati past, kamera burchaklari yomon, tezlik va taktika yo‘qolib ketadi. Tomoshabin o‘yinni his qila olmaydi.
U Angliyadagi yondashuvni misol keltiradi: katta stadionlar, to‘g‘ri joylashtirilgan kameralar, tomoshabinga hurmat bilan tayyorlangan translyatsiya. Natijada odamlar o‘yinni ko‘rishni xohlaydi, unga qaytib keladi.
Walti fikricha, o‘yinni odamlarning o‘ziga olib borish kerak. Ba’zan ularni biroz “majbur qilish” ham – aynan shunday boshlangan edi, deydi u Angliyadagi o‘sishni eslab.
Asosiy muammo – yerning o‘zi
Uning nazarida, ayollar futbolidagi eng katta kamchiliklardan biri – maydon sifati. Ko‘plab mamlakatlarda o‘yinchilar eng yomon sun’iy qoplamalarda yoki parvarish qilinmagan tabiiy gazonlarda o‘ynashga majbur.
Walti bu yerda keskin misol keltiradi: agar shu maydonlarda hatto Premier League jamoasi o‘ynasa ham, futbol chiroyli ko‘rinmaydi. Chunki bu sharoitda yaxshi o‘yin ko‘rsatishning o‘zi amri mahol.
U o‘z yurtida ham xuddi shunday muammolar borligini tan oladi. Pul, sabr va uzoq muddatli rejaga sodiqlik yetishmaydi. Investitsiya qilmasdan, natija kutish – uningcha, bugungi eng katta xato.
Yo‘qolib ketayotgan iste’dodlar
Walti Angliyada ko‘rgan professionallikni o‘ziga omadlilik deb biladi. U o‘z karerasining boshida hamma narsa shunchalik ideal bo‘lmaganini eslaydi: sharoitlar yomon, maoshlar yashashga yetmaydigan darajada bo‘lgan. Shunga qaramay, vaqt o‘tishi bilan WSL o‘sdi, tizim mustahkamlandi.
Bugun esa u boshqa mamlakatlardagi haqiqatni ko‘rib, ranjiydi. Yomon infratuzilma, ko‘zga tashlanmaydigan ligalar, imkoniyat topolmayotgan qizlar – uning fikricha, ayollar futbolidagi eng katta yo‘qotishlar aynan shu yerda.
Iste’dodlar yo‘qolib ketadi. Hech kim ko‘rmaydi, hech kim ularni olib chiqmaydi. Potensial bor, lekin muhit yo‘q. Walti aynan shuning uchun ham o‘z ovozini ko‘tarishga harakat qiladi. Italiyada esa bu juda og‘ir bo‘lgan: gapiriladi, lekin hech narsa o‘zgarmaydi. U bunga ayniqsa ranjiganini yashirmaydi.
Brighton: “g‘amxo‘r klub” va aniq reja
Shartnomasi yana bir yilga mo‘ljallangan bo‘lsa-da, Walti kelajagini o‘ylab qaror qildi: unga sifatli muhit, aniq loyiha va ayollar futboliga chin dildan e’tibor kerak edi. Shunda Brighton sahnaga chiqdi.
Bu klub so‘nggi yillarda ayollar futboliga jiddiy sarmoya kiritayotganini yashirmaydi. 2021 yilda ayollar jamoasi American Express Elite Football Performance Centre bazasiga ko‘chib o‘tdi – 8,5 million funtlik loyiha. Bu faqat mashg‘ulot maydoni emas, bu pozitsiya bayonoti edi: ayollar jamoasi bu klubda ikkinchi darajali emas.
Keyinroq esa yanada katta qadam: Yevropadagi ilk faqat ayollar futboli uchun mo‘ljallangan stadion qurish rejasi. 75-80 million funtlik tashabbus. Bu raqamlar ortida bir fikr yotadi – Brighton ayollar futbolini klub identitetining markaziga qo‘ymoqchi.
Maydonda ham o‘sish ko‘rinib turibdi. Klub o‘tgan mavsumda ilk bor Women’s FA Cup finaliga chiqdi. Dario Vidosic boshchiligidagi jamoa WSLning kuchli uchligiga kirish maqsadini ochiq aytmoqda. Bu jasur niyat, lekin Walti uchun aynan shunday ambitsiya kerak edi.
U Brighton haqida boshqa futbolchilardan faqat ijobiy fikrlar eshitganini aytadi. Investitsiya, e’tibor, to‘g‘ri odamlar – hammasi bir joyga jamlangan. U klub bilan ilk uchrashuvlardan so‘ng o‘zini to‘g‘ri joyda ekanini his qilgan.
Qaytish ortidagi tajriba
Italiyadagi murakkab yil unga nimani xohlamasligini aniq ko‘rsatib berdi. Endi esa u nimani istashini juda yaxshi biladi: professional muhit, qadrlanish, jonli futbol madaniyati va o‘sishga intilayotgan loyiha.
Brighton unga aynan shuni taklif qildi. Walti uchun bu shunchaki transfer emas, bu uning prinsiplariga mos keladigan tanlov. U o‘z tajribasi bilan WSL darajasini yana bir bor yuksaltirishi, klubning ambitsiyalariga sur’at qo‘shishi mumkin.
Savol endi bitta: bu qaytish nafaqat uning karerasini, balki Brighton va butun WSL kuchlar muvozanatini qay darajada o‘zgartiradi?
