Kamerun ayollar futbolida yangi shohlikka erishdi
Rabatdagi yakshanba oqshomi Afrika ayollar futboli xaritasini o‘zgartirdi. Kamerun Malavini 3:0 hisobida mag‘lub etib, Women’s Africa Cup of Nations (Wafcon) kubogini ilk bor ko‘tardi va Nigeriya, Ekvatorial Gvineya hamda Janubiy Afrikadan keyin qit’aning atigi to‘rtinchi chempioniga aylandi. Yana bir chiziq tortildi: mamlakat endi erkaklar va ayollar darajasida ham qit’a chempioniga ega bo‘lgan uchinchi jamoa qatorida.
Bu shunchaki yangi ism paydo bo‘lishi emasdi. Bu – hokimiyat almashinuvi edi. Yillar davomida turnirni o‘zaro bo‘lib olgan Nigeriya va Janubiy Afrika chorak finaldayoq uyiga jo‘nab ketdi. Finalda esa, debyutant, reytingda 153-o‘rindagi Malavi va turnirga umuman to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqa olmagan, faqat 16 ta jamoaga kengaytirilgan format tufayli yo‘l olgan Kamerun to‘qnash keldi.
Kutilmagan mehmonning toj sari yurishi
Kamerunning bu safar ishtiroki o‘ziyoq kichik mo‘’jiza edi. Turnir 16 ta jamoaga kengaytirilgach, ular ro‘yxatga qo‘shildi. Shunchaki imkoniyat berildi, xolos. Hech kim ularni favorit deb atamadi. So‘nggi marta Wafcon finaliga chiqqanlariga o‘n yil bo‘lgandi, finalda gol urishmagan, finalda yutishmagan. Tarix sovuq edi.
Ammo Rabatda boshqa sahna qo‘yildi. Kamerun Malaviga qarshi finalda tanaffusga qadar uchta gol urib bo‘lgandi. Avvalgi finaldagi nol gollar – endi shunchaki statistik iz. Malavi esa ertakni yakunlash arafasida edi: turnirga eng past reyting bilan kirib kelgan, ilk bor ishtirok etayotgan jamoa, baribir finalga qadar uchib bordi va shu yo‘lda kelasi yili Braziliyada bo‘lib o‘tadigan Jahon chempionati yo‘llanmasini ham qo‘lga kiritdi.
Ular bilan birga Jahon chempionatiga ilk bor Marokash va Jazoir ham boradi. Afrika ayollar futboli xaritasida yangi nuqtalar yonib chiqmoqda.
Valentine Nguele: darvozadan texnik zonaga
Bu inqilobning markazida bitta ism turibdi – Valentine Nguele. Sobiq Kamerun darvozaboni, CAF A murabbiylik litsenziyasiga ega mutaxassis, ikki oy oldin milliy terma jamoaning ilk ayol bosh murabbiyi sifatida tayinlanganida ko‘pchilik buni ramziy qadam deb qabul qilgandi. U esa bu lavozimni ramzdan natijaga aylantirdi.
Nguele avval Louves Minproff bilan 2011–2020 yillar oralig‘ida besh marta mamlakat chempionligini qo‘lga kiritgan murabbiylar shtabining bir qismi bo‘lgan, keyin esa FC Ebolowa bilan 2024 va 2026-yillardagi chempionliklarda assistent murabbiy sifatida ishtirok etgan. U o‘zini “ishtirokchi va jalb qiluvchi” uslub tarafdori sifatida ta’riflagan, maydondagi har bir daqiqadan zavq olishini aytgan.
Natija? Mutlaqo o‘zgargan Kamerun. Intizomli, sovuqqon, raqibni bo‘g‘ib qo‘yadigan darajada klinik jamoa. Guruhda birinchi o‘rin, chorak finalda – 10 karra chempion Nigeriya ustidan g‘alaba, yarim finalda mezbon Marokashni penaltilarda taslim etish, finalda esa Malavini to‘liq ustunlik bilan yengish. Nguele shu tariqa Wafconni qo‘lga kiritgan beshinchi ayol murabbiy bo‘ldi.
Nigeriya qulashi va Marokashning yo‘qotilgan imkoniyati
Bu turnir Nigeriya uchun esa bir necha chiziq bilan chizilgan halokat bo‘ldi. Ular ilk bor yarim finalga chiqa olmadi. Eng og‘iri – Janubiy Afrikaga qarshi Jahon chempionati pley-offida 2:1 hisobida mag‘lub bo‘lishdi va tarixda ilk bor Jahon chempionatisiz qolishdi. Nigeriya futbol federatsiyasi kechiktirmadi: Justine Madugu va butun texnik shtab ishdan olindi, terma jamoa inqirozini o‘rganish uchun maxsus shtab tuzilishi e’lon qilindi.
Marokash ham o‘z uyida uchinchi urinishda mo‘’jiza kutgandi. Ketma-ket ikki finaldan so‘ng, bu safar “uchinchi marta omad kulib boqadi” degan umid bor edi. Ammo bosim va uy mezbonligi ularga yordam bermadi. Penaltilar esa haqiqiy fojiaga aylandi: Kamerunga qarshi yarim finalda to‘rtta zarbadan atigi bittasi golga aylandi, Jazoirga qarshi uchinchi o‘rin uchun bahsda esa beshta penaltilardan ikkitasi gol bo‘ldi, xolos.
Michaely Bihina va Monique Ngock: yangi yulduzlar poytaxti
Kamerun chempion bo‘ldi, mukofotlar ham asosan ularning qo‘liga o‘tdi. Darvozabon Michaely Bihina – turnirning eng yaxshi posboni. U muzdek xotirjamligi bilan butun turnirni o‘tkazdi. Ayniqsa, Nigeriyaga qarshi chorak finalda ko‘rsatgan o‘yini – to‘qqizta seyv – alohida turadi. Marokashga qarshi yarim finalda ham u odatdagidek devorga aylandi: asosiy vaqtda uchta, penaltilar seriyasida yana uchta zarbani qaytardi. Finalda ham darvozani daxlsiz saqladi. Umumiy hisobda esa olti o‘yinda atigi ikki gol o‘tkazdi.
Turnirning eng yaxshi futbolchisi ham Kamerundan – yarim himoyachi Monique Ngock. Uning futbolga muhabbati 2016-yilgi finaldagi mag‘lubiyatdan boshlanadi. O‘sha paytda u 12 yosh edi, Indomitable Lionesses yutqazganida yig‘lab qolganini eslaydi. O‘sha paytdayoq o‘zicha qasam ichgan: bir kun kelib bu kubokni ko‘tarishga yordam beraman, deb. Marokashdagi o‘yinlarida u aynan shu va’dasini ado etdi – ayniqsa finalda, xavfli Chawinga opa-singillarini nazorat ostida ushlab turishi bilan.
Temwa Chawinga esa baribir o‘z mukofotini oldi – Golden Boot. U beshta gol urdi. Xuddi shuncha golni Zambia hujumchisi Barbra Banda, Côte d’Ivoire vakili Inès Konan va Kamerun hujumchisi Marie Ngah ham kiritdi. Farqni Temwaning ikki golli uzatmasi hal qildi. Marie Ngah esa finalda ikkita gol bilan sahnani yorib kirgan bo‘lsa-da, yakuniy poygada bir qadam ortda qoldi.
Turnir o‘yini: Malavining Nigeriyaga qarshi isyoni
Wafcon davomida bir nechta dramatik o‘yinlar bo‘ldi, ammo Malavi – Nigeriya uchrashuvi alohida qatlamda turadi. Bir kun avval Tanzaniya guruh bosqichining ochilish o‘yinida Janubiy Afrikani 87-daqiqada urilgan gol bilan mag‘lub etib, ilk sensatsiyani yaratgandi. Ertasi kuni esa Malavi tarixiy zarbani berdi.
Ikkinchi bo‘limda hammasi birdaniga portladi. 73-daqiqada Temwa Chawinga hisobni ochdi, oradan olti daqiqa o‘tib, singlisi Tabitha ustunlikni ikki barobarga oshirdi. Nigeriya qo‘rqinchli yakunni boshladi: qo‘shimcha daqiqalarda penaltidan gol urib, umid uyg‘otdi, lekin Temwa 95-daqiqada yana zarba berdi – 3:1. Nigeriya 99-daqiqada hisobni qisqartirdi, so‘nggi daqiqalarda hamma narsani hujumga tashladi, ammo Malavi chiday oldi. O‘sha g‘alaba ularning final sari shiddatli yugurishini boshlab berdi.
Jazoirning sakrashi va bo‘sh tribuna muammosi
Jazoir bronza medallari bilan tarixidagi eng yaxshi Wafcon natijasini qayd etdi. Ular bu safar turnirdagi barcha ishtiroklaridan ko‘ra ko‘proq – yettita gol urdi. Qizig‘i, yettita gol yettita turli futbolchi tomonidan kiritildi. Ayniqsa, 20 yoshli Mélissa Bethi ko‘rsatgan o‘yinlar e’tibordan chetda qolmadi – u Washington Spirit bilan shartnoma imzoladi.
Biroq maydondagi bu ko‘tarilish tribunada aks sadosini topmadi. Turnir davomida stadionlar ko‘p hollarda bo‘sh qolib ketdi. Mahalliy xabarlar brending va axborot kampaniyasi yetarli bo‘lmagani, chiptalar esa turnir boshlanishiga bir haftadan kam vaqt qolganida sotuvga chiqarilganini ta’kidlaydi. Narxlar arzon edi – 20–50 marokash dirhami atrofida – lekin bu ham tomoshabin oqimini ochib yubormadi. Bu Marokashda ketma-ket o‘tkazilgan uchinchi Wafcon bo‘ldi, ammo raqamlar 2022-yildagi, finalga 50 mingdan ortiq muxlis kelgan turnir darajasiga yetishi qiyin.
Janubiy Afrikadagi tizim og‘rig‘i va Karib dengizidan kelayotgan hikoya
Janubiy Afrika sobiq sardori Janine van Wyk, hozirda Shvetsiyadagi Kristianstad klubida assistent murabbiy, o‘zining avtobiografiyasi taqdimotidan foydalanib, vatandagi ayollar futboli tizimini yana bir bor tanqid ostiga oldi. Unga ko‘ra, Janubiy Afrikaning Wafconni yuta olmasligi – futbolchilar sifati emas, ichki liga tuzilmasining kamchiliklari bilan bog‘liq. “Bizda futbolchilar bor. Bizda iste’dod bor. Muammo – ularni rivojlantiradigan liga va infratuzilma emasligida,” degan u. Tayyorlov yetishmasligi, resurslar cheklanganligi – bularning bari Marokashdagi muvaffaqiyatsizlik fonida yanada keskinroq ko‘rinib qoldi.
Karib havzasidan esa boshqa bir hikoya kelmoqda. Reggae Girlz haqida suratga olingan hujjatli film – Yamayka ayollar terma jamoasining 2023-yilgi Jahon chempionati sari yo‘lini, tayyorgarlikdagi kurashlarini va ayniqsa Panama ustidan qo‘lga kiritilgan ilk Jahon chempionati g‘alabasini yoritadi. Bu ham global sahnada ayollar futbolining qanday narx evaziga o‘sayotganini ko‘rsatadigan yana bir oynadir.
Wafcon tanaffusga chiqadi, savollar esa ochiq qoladi
Wafcon endi 2028-yilgacha qaytmaydi. Turnir yana ikki yillik sikliga qaytishi kerak. To‘rt yillik tanaffus esa bitta savolni o‘rtaga tashlaydi: bu vaqt ichida qaysi mamlakatlar tuzilmani isloh qiladi, qaysilari esa imkoniyatni qo‘ldan boy beradi?
Kamerun Rabatda kubokni ko‘tardi, lekin ularning hikoyasi hali tugamadi. Monique Ngock kabi futbolchilar “biz hech narsani unutmadik, juda uzoq yo‘ldan keldik” deb aytishar ekan, bu g‘alaba nafaqat hozirgi avlod, balki Afrikaning har bir burchagida to‘p tepayotgan qizaloqlar uchun ham signal bo‘lib yangraydi.
Savol shunday: keyingi Wafcon qaytguncha, kimlar bu signaldan foydalanib, yangi shohlikka da’vogarlik qiladi?
