Jahon futbolida isyon: Infantino va FIFA atrofidagi bo‘hron
Jahon futboli markazida yillar davomida deyarli tebranmasdek tuyulgan tuzilma larzaga keldi. Yuzdan ortiq milliy assotsiatsiya FIFA’dan mustaqil, hatto uning turnirlariga raqobatchi bo‘ladigan yangi musobaqalar yaratish haqida muzokara olib bormoqda. Bu oddiy norozilik emas. Bu – Gianni Infantino siyosatiga qarshi ochiq isyonning navbatdagi bosqichi.
Sabab ma’lum. Jahon chempionati ulushini xususiy investorlar qo‘liga sotish rejasi futbol olamida portlashga teng aks-sado berdi. Reja allaqachon bekor qilingan, lekin zarba o‘tib bo‘ldi. Ishtirokchi federatsiyalarni g‘azablantirgan narsa faqat g‘oya emas, u qanday yo‘l bilan ilgari surilgani bo‘ldi.
Ishonch buzilganda…
Dushanba kuni UEFA, CONCACAF va AFC birgalikda ochiq xat e’lon qildi. Unda gap faqat moliyaviy model yoki tijoriy kelishuvlar haqida emasligi qat’iy urg‘ulandi.
Ular yozadi: bu masala “o‘yin halolligi va uni boshqarishga saylanganlarning halolligi” haqida. Xatda ishonch aldov orqali buzilganda, o‘ziga berilgan vakolatni jamoadan ustun qo‘ygan rahbar o‘z burchidan voz kechgani ta’kidlanadi. Tovush keskin, ohang murosasiz.
Federatsiyalarni ayniqsa g‘azablantirgan jihat – Jahon chempionati bo‘yicha ulkan o‘zgarishlar “siqilgan muddat”da, “mazmunli maslahatlashuvlarsiz” va a’zolar shartlarni chuqur o‘rganib ulgurmasidan oldin bosim ostida oldinga surilgani. FIFA va Infantino kechirim so‘rab, buni “e’tibordan chetda qolgan” texnik xato sifatida ko‘rsatishga urindi. Ammo xat mualliflari buni “nazoratni cheklash uchun ataylab yaratilgan dizayn mahsuli” deb atadi.
Ishonch bir marta yorilsa, uni tiklash oson emas. Ayniqsa, bu ishonch Jahon chempionati kabi global maydon atrofida qurilgan bo‘lsa.
Yevropadan zarba, dunyodan shubha
Infantino atrofidagi bosim faqat Yevropadagi siyosiy nizo bilan cheklanmayapti. Yakshanba kuni FIFA Yevropada, xususan UEFA ichida o‘zlariga qarshi “kampaniya” yuritilayotganini keskin tanqid qildi. Britaniya matbuoti UEFA bosh kotibi bo‘lib ishlagan davrda Infantino bilan ehtimoliy munosabat bo‘lgan ayol xodimga ishini tark etishi uchun to‘lov qilinganini yozgach, FIFA buni uyushgan hujum sifatida talqin qildi.
Ammo Jahon chempionati bo‘yicha xususiylashtirish rejasi bekor qilingach ham, siyosiy zarbalar to‘xtamadi. Avvallari Infantino qayta saylanishini ochiq qo‘llab-quvvatlagan bir qator terma jamoalar endi ovoz bermasligini e’lon qildi. Angliya, Uels, Albaniya, Xorvatiya, Serbiya, Finlyandiya va Shvetsiya allaqachon undan yuz o‘girgan. Ro‘yxat uzayishi kutilmoqda.
Bu – oddiy signallar emas. Bu – saylov arafasida prezident uchun xavfli geosiyosiy siljish.
Ichkarida bo‘linish, tashqarida rejalar
Infantino kelajagi savol ostida turgan bir paytda, sahna ortida yanada keskinroq jarayon kechmoqda: yuzdan ortiq milliy federatsiya FIFA’dan mustaqil yangi turnirlar yaratish bo‘yicha muzokaralarda.
Bu g‘oya hanuz dastlabki bosqichda, aniq formatlar va sanalar oshkor emas. Lekin o‘ziyoq FIFA uchun ogohlantiruvchi signal: agar markaziy rahbariyatga ishonch yemirilsa, assotsiatsiyalar boshqa yo‘l izlashi tabiiy. Jahon futboli kartasi qayta chizilishi mumkin bo‘lgan nuqtaga yaqinlashmoqda.
Infantino uchun bu ikki frontli jangga aylandi: bir tomonda – saylovdagi ovozlar, ikkinchi tomonda – tuzilmaning o‘zi yemirilish xavfi.
Mart oyidagi hal qiluvchi ovoz
Endi hamma nigoh bir sanaga qadalgan: mart oyidagi prezidentlik saylovi. Infantino o‘z lavozimini 2031 yilgacha uzaytirib olishi uchun ilk bosqichdayoq 211 a’zodan uchdan ikki qism “ha” ovozini olishi kerak. Agar bunga erishmasa, keyingi bosqichlarda oddiy ko‘pchilik kifoya qiladi.
Hozircha qariyb 70 ta jamoa ochiqchasiga uni qo‘llab-quvvatlashini bildirgan. UEFA ichida esa qarshilik deyarli yakdil tus olgan, lekin boshqa konfederatsiyalarda bunday to‘liq birlik yo‘q. Bir qator Osiyo mamlakatlari hanuz Infantino tarafida, CONCACAF tarkibidagi Meksika ham uni qo‘llab-quvvatlashini yashirmayapti.
Demak, raqamlar hanuz uning foydasiga bo‘lishi mumkin. Ammo kayfiyat? Ovoz berish xonasiga kirayotgan delegatlar FIFA rahbariga emas, Jahon chempionatining kelajagiga ovoz berayotganini his qiladimi?
Futbolning kelajagi savol ostida
Bugun asosiy savol shunchaki “Infantino qoladimi yoki ketadimi?” emas. Savol boshqacha: global futbol boshqaruvi yana bir shaxs atrofida markazlashgan holda davom etadimi yoki federatsiyalar o‘z taqdirini ko‘proq o‘z qo‘liga oladimi?
Yuzdan ortiq assotsiatsiyaning yangi turnirlar haqida o‘ylayotgani – shunchaki bosim vositasi bo‘lib qoladimi yoki ertaga Jahon chempionati yonida butunlay yangi raqobatchi sahna paydo bo‘ladimi?
Mart oyidagi saylov javoblarning bir qismini beradi. Qolganini esa, ehtimol, maydondagi o‘yin emas, kabinetlardagi qarorlar belgilab qo‘yadi.
