Jahon chempionatida yetti gol urib, sovrindan mosuvo bo‘lgan futbolchilar

Dunyoni larzaga keltirgan to‘purarlarga ba’zan yetti gol ham kamlik qiladi. Jahon chempionatining “Oltin butsa”siz qolgan eng sermahsul yulduzlari haqida gap ketganda, ro‘yxat boshida tabiiyki Lionel Messi turadi. U bilan yonma-yon esa Braziliya afsonasi Jairzinho.

Yetti gol urib, sovrindan mosuvo bo‘lganlar

Messi 2022-yil Qatarda yetti gol urdi. Finalning o‘rtalarigacha peshqadam edi. Ammo Kylian Mbappé sahnaga chiqdi, uchta gol, umumiy hisobda sakkizta zarba – va “Oltin butsa” fransiyalikning qo‘lida qoldi. Messining o‘zi-chi? U “Oltin to‘p”ni oldi, eng muhimi – Jahon chempioni bo‘ldi. Statistikani esa tarixchilar yozib boraveradi.

Jairzinho 1970-yilda shunday taqdirni boshidan kechirgan. Braziliyaning afsonaviy hujum mashinasi tarkibida u ham yetti gol urdi, ammo bu ham Gerd Müllerni to‘xtata olmadi. Nemis bombardiri o‘n marta raqib darvozasini ishg‘ol qildi, ikki marta xet-trik qayd etdi va “Oltin butsa”ni qo‘lga kiritdi.

“Oltin davr”dagi soyada qolgan to‘purarlar

1954-yilgi chempionat – tarixdagi eng sermahsul turnir: o‘rtacha 5,38 gol har bir o‘yinga. Shunday muhitda uch futbolchi – Max Morlock, Erich Probst va Josef Hügi – oltitadan gol urdi. Lekin ularning barchasi Sandor Kocsis soyasida qoldi. Vengriya hujumchisi ularning hammasidan beshta golga ko‘proq urdi.

1958-yil esa boshqa bir paradoksni berdi. Pelé va Helmut Rahn – ikkalasi ham oltitadan gol. Lekin ular ham Just Fontaine ortidan quvishga majbur bo‘ldi. Fransiyalik hujumchi aql bovar qilmas natija ko‘rsatdi: 13 gol. Hali-hanuz erkaklar Jahon chempionatlari tarixida yangilanmagan rekord.

Bir zarba, bir ustun va yo‘qolgan “Oltin butsa”

Eng achchiq taqdir egasi – Rob Rensenbrink. 1978-yilgi final, so‘nggi daqiqalar, hisob teng. Niderlandiya yulduzi darvoza oldida paydo bo‘ladi, zarba beradi, to‘p g‘alati sakraydi va ustunga tegib qaytadi. Agar u zarba gol bo‘lganida, Mario Kempes qo‘shimcha bo‘limda qahramonga aylanmasdi, Argentina chempion bo‘lmasligi ham mumkin edi. Rensenbrink esa oltita gol bilan “Oltin butsa”ni olardi – Kempes esa beshta gol bilan ortda qolardi. Bitta zarba – butun tarixni o‘zgartirishi mumkin edi.

Ayollar futbolida ham “yetmay qolgan” yulduzlar bor

Ayollar Jahon chempionatida ham shafqatsiz raqamlar ko‘p. 1991-yilda Heidi Mohr Germaniya safida yetti gol urdi. Ammo oldinda yana bir to‘xtatib bo‘lmas to‘purar bor edi: Michelle Akers-Stahl o‘nta gol bilan peshqadamlikni hech kimga bermadi.

2007-yilda Abby Wambach va Norvegiya hujumchisi Ragnhild Gulbrandsen oltitadan gol urishdi. Lekin “Oltin butsa”ni Marta olib ketdi – yetti gol bilan. Braziliyalik yulduz o‘sha turnirda deyarli yakkaxon spektakl qo‘ydi.

2019-yil Fransiyada esa hisob-kitob yanada nozik bo‘ldi. Alex Morgan va Ellen White final oldidan oltitadan gol bilan jadvalning yuqori pog‘onasida turardi. Morgan uchta golli uzatma bilan ham oldinda edi. Finalda esa hal qiluvchi epizod: Morgan jarima maydonida yiqitiladi, penaltini Megan Rapinoe aniq amalga oshiradi. Natijada u ham oltida gol, uchta golli pas va kamroq o‘yin daqiqalari bilan “Oltin butsa”ni qo‘lga kiritadi. Agar o‘sha zarbani Morgan uzatma bilan yaratgan bo‘lganida, to‘rtinchi assist uni shaxsiy mukofotga olib chiqardi. Futbol ba’zan shunchalik nozik.

“Oltin butsa”dan bir qadam narida to‘xtaganlar

Erkaklar Jahon chempionatlari:

• Yetti gol:
• Jairzinho (Brazil, 1970)
• Lionel Messi (Argentina, 2022)
• Oltita gol:
• Josef Hügi (Switzerland, 1954)
• Max Morlock (West Germany, 1954)
• Erich Probst (Austria, 1954)
• Pelé (Brazil, 1958)
• Helmut Rahn (West Germany, 1958)
• Helmut Haller (West Germany, 1966)

Besh gol urib ham “Oltin butsa”ni ko‘rmaganlar safi esa yanada uzun: Pedro Cea, Gyorgy Sarosi, Gyula Zsengeller, Silvio Piola, Óscar Míguez, Johan Neeskens, Andrzej Szarmach, Rob Rensenbrink, Teófilo Cubillas, Karl-Heinz Rummenigge, Diego Maradona, Careca, Emilio Butragueño, Tomas Skuhravy, Kennet Andersson, Romário, Roberto Baggio, Jürgen Klinsmann, Gabriel Batistuta, Christian Vieri, Miroslav Klose, Rivaldo va boshqalar.

2010-yilda esa alohida dramatik holat kuzatildi: Diego Forlan, Wesley Sneijder va David Villa hammasi Thomas Müller bilan bir xil – beshta gol. Sovrin esa Müllerga ketdi, chunki u ko‘proq golli uzatma amalga oshirgan edi. Maydon chekkasidagi bitta aniq pas ham ba’zan oltita golga teng keladi.

Ayollar Jahon chempionati:

• Yetti gol:
• Heidi Mohr (Germany, 1991)
• Oltita gol:
• Abby Wambach (USA, 2007)
• Ragnhild Gulbrandsen (Norway, 2007)
• Carli Lloyd (USA, 2015)
• Ellen White (England, 2019)
• Alex Morgan (USA, 2019)

Bu yerda ham mayda tafsilotlar hammasini hal qiladi: 2015-yilda Carli Lloyd va 2019-yilda Ellen White hamda Alex Morgan “Oltin butsa” egalari bilan bir xil gol urdi, lekin Celia Sasic va Megan Rapinoe ko‘proq golli uzatma sabab sovrinni qo‘lga kiritdi.

Bularning bari bitta savolni o‘rtaga tashlaydi: Jahon chempionatida tarixni kim yozadi – raqamlar, mukofotlar yoki eng muhim pallada darvoza ustunini emas, to‘rni topgan bitta zarbami?