Jahon chempionati 64 jamoali formatga kengayadimi?
FIFA ichida yillar davomida past ovozda aytilgan g‘oya endi rasman hujjatga aylandi. Tashkilot 2030 yildan boshlab Jahon chempionatini 64 terma jamoaga kengaytirish imkoniyatini o‘rganish uchun mustaqil konsalting kompaniyasini yollamoqda. Bu oddiy texnik mashq emas. Bu – futbol tarixidagi eng kuchli siyosiy va tijoriy siljishlardan biriga tayyorgarlik.
Gap shunchaki format haqida ketayotgandek tuyulishi mumkin. Ammo FIFAning ichki hujjatlarida ohang boshqacha: qaror tez, keskin va qat’iy bo‘lishi kerak. 2026 yilda ilk bor 48 jamoa ishtirok etadigan turnir yakuniga yetishi hamono, navbatdagi sakrash – 64 davlatga.
Konsalting missiyasi: pul, ta’sir va to‘yintirilgan bozor xavfi
FIFA tanlaydigan agentlikka juda aniq topshiriq qo‘ygan. Birinchi savol – ko‘paygan jamoalar qanchaga tushadi va qanchaga sotiladi? Ya’ni 48 dan 64 terma jamoaga sakrash Jahon chempionati bozor qiymatiga qanday ta’sir qiladi: daromadlar, huquqlar, umumiy futbol ekotizimi.
Hisobot avvalambor kutilayotgan tushumlarni sanab chiqishi kerak: homiylik, translyatsiya huquqlari, litsenziyalar, yangi bozorlar. Shundan keyin esa katta rasm chiziladi – brendlar, telekanallar, muxlislar, media kompaniyalar, milliy va qit’a assotsiatsiyalari, ligalar, klublar va butun sport sanoatiga oqibatlar.
FIFA hujjatida alohida band bor: bozor qiziqishi, tijoriy imkoniyatlar va bozorning haddan tashqari to‘yintirilishi xavfi aniq baholanishi shart. Muxlislar va iste’molchilar ma’lumotlaridan foydalanish ruxsat etiladi, lekin bu ishning markaziga aylanishi mumkin emas. Asosiy nuqta – B2B, ya’ni biznesdan biznesga yo‘naltirilgan yondashuv.
Bu, aslida, FIFA nimani birinchi o‘ringa qo‘yayotganini ochiq ko‘rsatadi: siyosiy shiorlar emas, raqamlar va shartnomalar.
Muddatlar siqilgan, bosim kuchaygan
Jadval ham shafqatsiz darajada zich. FIFA 14-avgust kuni qaysi konsalting kompaniya bilan ishlashini tanlab oladi.
Shundan so‘ng agentlikka atigi to‘rt hafta beriladi. Xulosa 10 yoki 11-sentabrga qadar stol ustida turishi kerak. 19-sentabr – Jahon chempionati mezbonlik huquqlarini “sotish” jarayonining rasmiy yakuniy sanasi sifatida belgilangan.
Demak, futbol olami yoz tugamasidan oldin eng muqaddas turnir yana bir bor kengayishini bilib olishi mumkin. 64 davlat. Yangi xarita. Yangi siyosat.
Qit’alar o‘rtasida ochiq qarama-qarshilik
Bu jarayon fonida FIFA ichidagi kayfiyat tinch emas. Tashkilot kengayishni oxirigacha surish niyatida bo‘lsa, qit’a konfederatsiyalari tobora qattiqroq ohangda e’tiroz bildirmoqda.
UEFA bu qarama-qarshilikning old qatorida. Yevropa futboli boshqaruvi FIFA yo‘nalishidan jiddiy xavotirda va bu safar ular yolg‘iz emas. CONCACAF, Osiyo futbol konfederatsiyasi, Afrika konfederatsiyasi va Okeaniya konfederatsiyasi ham turli darajada shubha va norozilik bildirayotganlar safida.
Nomlari har xil, manfaatlari esa ko‘p jihatdan bir xil: taqvim siqilib ketgan, futbolchilar haddan tashqari yuklama ostida, milliy va klublar futboli o‘rtasidagi muvozanat tobora zaiflashmoqda. Endi esa turnirni yana kattalashtirish, ustiga ustak, butun loyihani xususiy kapital uchun ochish g‘oyasi kun tartibiga chiqdi.
“FIFA Forward Foundation” va Jahon chempionatini xususiy kapitalga ochish
64 jamoali format bo‘yicha tadqiqot bilan yonma-yon yana bir bo‘ron shakllanmoqda. Gap “FIFA Forward Foundation” deb nomlanayotgan yangi tuzilma haqida bormoqda. Bu loyiha Jahon chempionatiga xususiy investorlar kirib kelishi uchun eshikni ochishi mumkin.
Amalda bu nimani anglatadi? Turnirning tijoriy yuragi – huquqlar, daromadlar, nazorat – endi faqat Zurichdagi idorada emas, balki global moliya markazlarining stolida ham yotishi mumkin. Qit’a konfederatsiyalari uchun bu chiziq juda xavfli ko‘rinadi.
Shu bilan bo‘linish yanada chuqurlashmoqda. Bir tomonda – Gianni Infantino boshchiligidagi FIFA, kengayish va xususiy kapitalni jalb qilish orqali rekord daromadlar, yangi bozorlar va siyosiy ta’sirni ko‘paytirish niyatida. Qarshi tomonda esa – Yevropa va boshqa qit’alar, o‘z ta’sir doirasini, taqvim ustidan nazoratni va sport tamoyillarini saqlab qolishga urinayotganlar.
Yoz oxirida futbol qayerga buriladi?
Oldimizda atigi bir necha hafta. Tanlov, hisobot, yopiq eshiklar ortidagi muzokaralar – va keyin futbol xaritasi yana o‘zgarishi mumkin.
Savol oddiy emas: 64 jamoali Jahon chempionati futbolni yanada global, yanada inklyuziv qiladimi yoki bozordagi oxirgi “oltin kon”ni ham siqib chiqarish uchun qilingan navbatdagi tijoriy harakatmi?
Javobni, ehtimol, yoz tugashidan oldin bilamiz. Va o‘sha javob keyingi o‘n yilliklarda futbolni kim boshqarishini ham aniqroq ko‘rsatib beradi.
