Jahon chempionati: 13 yo‘llanma uchun kurash
2026 yilgi Jahon chempionati guruh bosqichi yakuniga yaqinlashar ekan, juma kuni sahnaga chiqadigan G, H va I guruhlari butun turnir manzarasini o‘zgartirib yuborishi mumkin. Ayrimlar birinchi o‘rin uchun kurashmoqda, boshqalar esa turnirda qolish uchun so‘nggi imkoniyatga yopishib turibdi. 1/16 finalga 13 ta yo‘llanma hanuz egasini kutyapti.
Bir tomonda — allaqachon yo‘lini topib olgan grandlar. Boshqa tomonda — tarix yozish orzusidagi Afrika jamoalari, ilk marta sahnaga chiqayotganlar, yo bo‘lmasa, so‘nggi chiptasiga umid qilayotganlar.
Bu kun xato qilishga haqqi qolmaganlar kuni.
Bugungi jadval: sakkiz soatlik futbol marafoni
Juma kuni Shimoliy Amerikadagi uch mamlakat bo‘ylab futbol tomoshalari uzluksiz davom etadi:
- Norway – France, Boston Stadium, AQSh, soat 15:00 EDT (19:00 GMT)
- Senegal – Iraq, Toronto Stadium, Kanada, soat 15:00 EDT (19:00 GMT)
- Cape Verde – Saudi Arabia, Houston Stadium, AQSh, soat 19:00 CDT (shanba 00:00 GMT)
- Uruguay – Spain, Estadio Guadalajara, Meksika, soat 18:00 CST (shanba 00:00 GMT)
- Egypt – Iran, Seattle Stadium, AQSh, soat 20:00 PDT (shanba 03:00 GMT)
- New Zealand – Belgium, BC Place, Vankuver, Kanada, soat 20:00 PDT (shanba 03:00 GMT)
Har bir o‘yin — alohida hikoya. Ba’zilar uchun bu faqat guruhdagi o‘rin masalasi, boshqalar uchun esa butun futbol avlodining taqdiri.
Norway – France: eski raqobat, yangi sahna
2014 yildagi o‘rtoqlik uchrashuvidagi 4:0 hisobidagi mag‘lubiyatni Norway hali unutgani yo‘q. Bu safar ham raqib — o‘sha France, o‘yin esa 16-uchrashuv bo‘lib, ikki terma jamoa tarixidagi sahifaga aylanadi.
Raqamlar esa Norvegiyaga qarshi gapiryapti. Rasmiy uchrashuvlarda France bilan bo‘lgan o‘yinlarda Norway atigi ikki marta g‘alaba qozongan, oxirgisi 1987 yildagi Yevropa chempionati saralashida. Jahon chempionatida esa Norvegiya biror marta ham yevropalik raqibni yenga olmagan: ikki durang, uch mag‘lubiyat.
France esa o‘z yo‘lida: Yevropa jamoalariga qarshi so‘nggi beshta jahon chempionati uchrashuvida beshta g‘alaba. Opta superkompyuteri ham shuni tasdiqlaydi — Les Bleus g‘alabasi ehtimoli 59,4 foiz. Durang — 20,6 foiz, bu ham France uchun guruhda birinchi o‘rin uchun yetarli. Norwayga esa uch ochko olish uchun 20 foizlik imkon berilgan.
Guruhdan chiqish allaqachon hal bo‘lgan, lekin birinchi o‘rin masalasi — obro‘, keyingi raqib va butun pley-off yo‘lini belgilab beradigan omil.
Senegal – Iraq: yangi tarix uchun birinchi sahifa
Bu juftlik Jahon chempionatida ilk bor to‘qnash keladi. Senegal uchun AFC vakillariga qarshi xotiralar yoqimli: 2018 yilda Japan bilan durang, 2022 yilda Qatar ustidan g‘alaba. Iraq esa jahon chempionatida Afrika vakiliga qarshi birinchi bor maydonga tushadi.
Opta superkompyuteri Senegalni aniq favorit sifatida ko‘rmoqda: g‘alaba ehtimoli — 77,2 foiz. Iraq uchun bu ko‘rsatkich atigi 8,6 foiz, durang ehtimoli — 14,2 foiz.
Senegal endi guruhda birinchi bo‘la olmaydi, ammo 1/16 finalga chiqish imkoniyati hanuz juda yuqori — 72,2 foiz. Iraq uchun esa bu deyarli mo‘’jiza darajasida: 1,1 foiz. Bunday raqamlar bilan maydonga chiqish — bu raqamlarga qarshi o‘ynash demak.
Cape Verde – Saudi Arabia: nozik muvozanat
Bu juftlik ham Jahon chempionati tarixida ilk bor uchrashadi. Saudi Arabia Afrika jamoalariga qarshi o‘yinlarda tajribaga ega: besh uchrashuvda atigi bir mag‘lubiyat, ikkita g‘alaba, ikkita durang.
Shunga qaramay, kompyuter biroz boshqacha fikrda. Opta hisobiga ko‘ra, Cape Verde g‘alaba ehtimoli 40,8 foiz, Saudi Arabia uchun bu ko‘rsatkich 33,9 foiz. Durang — 25,3 foiz.
Eng qiziq joyi — pley-off ehtimollari. Cape Verde uchun 1/16 finalga chiqish imkoniyati 66,7 foiz, Saudi Arabia uchun — 33,3 foiz. Bitta xato — va bu raqamlar bir zumda nolgacha tushishi mumkin.
Uruguay – Spain: uchinchi bob, o‘ttiz yildan keyingi qaytish
Uruguay va Spain o‘rtasidagi jahon chempionatidagi qarama-qarshiliklar kam, lekin mazmunli. 1950 yil — 2:2, 1990 yil — golsiz durang. Ikki o‘yin, ikki durang, hech bir tomon bu sahifani yakunlab qo‘ya olmagan.
Endi esa yangi avlodlar sahnaga chiqadi. Spain — amaldagi Yevropa chempioni va Opta nazarida yaqqol favorit. 25 mingta simulyatsiyaning 62,4 foizida Spain g‘alaba qozongan. Uruguay esa 15,7 foiz holatda ustun kelgan. Qolgan 21,9 foizda durang.
Bu o‘yin nafaqat tarixiy davomiylik, balki H guruhidagi kuchlar nisbatini ham tubdan o‘zgartirishi mumkin.
Egypt – Iran: eski xotira, yangi bosim
Egypt va Iran Jahon chempionatida ilk bor to‘qnash keladi, ammo ular bir-birini umuman tanimaydi, deyish noto‘g‘ri. 2000 yilda Tehronda bo‘lib o‘tgan LG Cup finalida ular 1:1 hisobida durang o‘ynab, Egypt penaltilar seriyasida 8:7 hisobida g‘alaba qozongan. O‘sha uchrashuvda hozirgi bosh murabbiy Hossam Hassan gol urgan, Iran afsonasi Ali Daei esa javob to‘pini kiritgan.
Bu safar ham tarozi juda nozik. Iran Jahon chempionatida Afrika vakillariga qarshi mag‘lub bo‘lmagan: 2018 yilda Morocco ustidan g‘alaba, 2006 yilda Angola va 2014 yilda Nigeria bilan durang.
Shunga qaramay, Opta superkompyuteri Egypt tomonini biroz og‘irroq deb biladi: g‘alaba ehtimoli — 42,9 foiz. Durang — 32,2 foiz, Iran g‘alabasi — 24,9 foiz. Birgina gol bu uchrashuvni nafaqat guruh, balki butun Afrika vakillarining tarixiy yurishi nuqtai nazaridan ham burib yuborishi mumkin.
New Zealand – Belgium: kutilmagan ssenariy uchun so‘nggi imkon
Bu ikki terma jamoa bir-biri bilan hech qachon o‘ynamagan. New Zealand esa yevropaliklarga qarshi Jahon chempionatidagi so‘nggi ikki uchrashuvida mag‘lub bo‘lmagan — 2010 yilda Slovakia va Italy bilan durang.
Belgium esa g‘alaba qozona olmayotgan bo‘lsa-da, tarix ostonasida turibdi. Agar bugun ham durang qayd etilsa, ular 1998 yildagi o‘zlaridan beri ilk bor uchta guruh uchrashuvida ham durang o‘ynagan yevropalik jamoaga aylanadi.
Opta bunday ssenariyga ishonmayapti. Belgium g‘alaba ehtimoli — 80,3 foiz. Durang — 11,8 foiz, New Zealand g‘alabasi — atigi 7,9 foiz. Raqamlar bir tomonda, lekin bu turnirda allaqachon ko‘p favoritlar qoqildi.
Turnir manzarasi: mukammal Mexico va pley-off sari yugurayotganlar
26 iyun, juma kuni holatiga ko‘ra, oltita guruh o‘yinlarini yakunladi. G–L guruhlari esa hali 1/16 finaldagi qolgan o‘rinlarni taqsimlab bo‘lgani yo‘q.
Eng muhim chizgilar:
- Mukammal start: Mexico — yagona jamoa bo‘lib turibdi, 9 ochko, uch o‘yin, uch g‘alaba.
- Allaqachon pley-offda: Mexico, South Africa, Switzerland, Canada, Bosnia and Herzegovina, Brazil, Morocco, USA, Australia, Germany, Ivory Coast, Ecuador, Netherlands, Japan, Sweden, France va Norway 1/16 final yo‘llanmasini qo‘lga kiritgan.
Bugun hal bo‘ladigan guruhlar:
- G guruhi: Egypt — 4 ochko, Iran va Belgium — 2 tadan, New Zealand — 1.
- H guruhi: Spain — 4 ochko, Uruguay va Cape Verde — 2 tadan.
- I guruhi: France va Norway pley-offni kafolatlagan, ammo birinchi o‘rin hali ochiq.
J, K va L guruhlari shanba kuni yakun topadi. Shunga qadar 13 ta bo‘sh o‘rin egasini kutib turadi. Har bir xato — uyga qaytish, har bir to‘g‘ri qaror — yana kamida 90 daqiqa orzu demak.
Turkiye – USA: hech narsaga ta’sir qilmaydigan, ammo unutilmaydigan 98-daqiqa
SoFi Stadiumda bo‘lib o‘tgan Group D yakuniy uchrashuvi turnir jadvaliga deyarli ta’sir qilmadi, lekin hissiyotlarga kuchli zarba berdi. USA allaqachon birinchi o‘rinni kafolatlab bo‘lgandi, Turkiye esa baribir uyga ketardi. Biroq maydonda bunday befarqlik sezilmadi.
Uchrashuv ochiq, yuqori sur’atda o‘tdi, deyarli 70 ming tomoshabin oldida hujumlar almashinuvi to‘xtamadi. Mauricio Pochettino start tarkibini deyarli to‘liq yangiladi — to‘qqizta o‘zgarish, yettita futbolchi uchun Jahon chempionatidagi ilk o‘yin.
Va baribir yakuniy zarbani Turkiye berdi: 3:2, 98-daqiqadagi g‘alaba goli bilan ular hech bo‘lmaganda turnirni baland bosh bilan tark etishdi.
Afrika sahnada: sakkiz jamoa uchun tarixiy imkon
48 jamoali kengaytirilgan format Afrika uchun eshiklarni kattaroq ochdi, ammo ishni yakunlash baribir maydondagi futbolchilarga bog‘liq. 10 ta Afrika jamoasidan uchtasi allaqachon maqsadga yetdi: Morocco, South Africa va Ivory Coast 1/16 final yo‘llanmasini qo‘lga kiritgan.
Lekin asosiy intriga endi boshlanmoqda. Egypt, Algeria, DR Congo, Ghana va Cape Verde o‘z guruhlaridagi taqdirini o‘z qo‘lida ushlab turibdi. Har biri so‘nggi turga kirar ekan, oddiy hisob-kitob: g‘alaba — pley-off. Bunday vaziyatda nafaqat raqib, balki tarix bosimi ham maydonda bo‘ladi.
Agar bu besh jamoaning aksariyati marraga yetsa, Afrika uchun bu Jahon chempionatlari tarixidagi eng yorqin pley-off ishtiroki bo‘lishi mumkin.
Kolumbiyalik muxlis va DR Congo madhiyasi: turnir qalbini ochgan lahza
Kutilmagancha eng esda qoladigan lahzalardan biri gol emas, penalti emas, balki stadiondagi sukunat bo‘ldi. DR Congo bilan Group K uchrashuvi oldidan Kolumbiya muxlislari o‘zini qanday tutganini butun dunyo ko‘rdi.
Jamoalar saf tortib, madhiyalar yangraydigan paytda minglab kolumbiyaliklar birdaniga jim bo‘lib qoldi. Sahnada esa faqat bitta DR Congo muxlisi — o‘z mamlakati madhiyasini yolg‘iz, lekin butun stadionga eshitiladigan ovozda kuylayotgan edi. U tugatgach, Kolumbiya tomoshabinlari uni olqish va qarsaklarga ko‘mib yubordi.
Bu lahza tezda ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi, turnirning eng iliq, eng insoniy epizodlaridan biriga aylandi. Maydonda esa Kolumbiya ishni sovutib qo‘ymadi — 1:0 hisobidagi g‘alaba ularni 1/16 finalga olib chiqdi.
Gianni Infantino: ikki shahar, bitta vaqt, bitta ekran
Jahon chempionatining eng g‘alati sahnalaridan biri to‘p emas, kamera bilan bog‘liq bo‘ldi. Group E yakuniy o‘yinlari paytida FIFA prezidenti Gianni Infantino bir vaqtning o‘zida ikki stadionning katta ekranida paydo bo‘ldi.
Ecuador – Germany va Curacao – Ivory Coast uchrashuvlari turli shaharlarda, bir vaqtda o‘tayotgan edi. Lekin ikkala stadiondagi muxlislar ham Infantino suratini ko‘rdi. Ijtimoiy tarmoqlar buni qo‘ldan boy bermadi: muxlislar uni “ikki joyda bir paytda bo‘la oladigan odam”ga qiyoslab, turli hazillar yozdi.
O‘sha kecha esa maydonda ham dramatizm yetarli edi. Ecuador Germanyni 2:1 hisobida mag‘lub etib, yevropalik grandni larzaga soldi, Ivory Coast esa Curacao ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozonib, 1/16 finalga yo‘l oldi.
Mexico: Azteca kechasi va ideal guruh bosqichi
Group A yakunida Mexico o‘z muxlislariga aynan shuni va’da qilgandi: uch o‘yin, uch g‘alaba. Czechia ustidan 3:0 hisobidagi ishonchli g‘alaba bu va’dani mustahkamladi va Azteca Stadiumni yana bir bor bayram maydoniga aylantirdi.
Bir qarashda oddiy ssenariy: birinchi bo‘limda sokin, ehtiyotkor o‘yin. Tanaffusdan so‘ng esa butunlay boshqa Mexico maydonga tushdi. Mateo Chavez hisobni ochdi, Julian Quinones turnirdagi ikkinchi golini urib ustunlikni mustahkamladi, zaxiradan chiqqan Alvaro Fidalgo esa yakuniy nuqtani qo‘ydi.
Bu natija Czechia uchun hukm bo‘ldi — 1/16 final umidlari shu yerda yakunlandi. Mexico esa maksimal ochko bilan pley-offga chiqdi va endi eng yaxshi uchinchi o‘rin egalari orasidan raqib kutmoqda.
Kansas Citydagi dengiz: 35 minglik Oranje to‘lqini
Kansas City bir kunga Netherlands uchun uy maydoniga aylandi. Mahalliy OAV xabarlariga ko‘ra, 35 mingdan ortiq muxlis mashhur Oranje Fanwalkda ishtirok etib, shahar markazini to‘liq to‘q sariq rangga bo‘yadi.
Power & Light Districtdan boshlangan safar davomida muxlislar ramziy orange avtobus ortidan qo‘shiq, bayroq va shiorlar bilan shahar ko‘chalarini to‘ldirdi va FIFA Fan Fest tomon yo‘l oldi. Bu faqat niderlandlar bayrami bo‘lib qolmadi — ularga mahalliy aholi va boshqa mamlakatlardan kelgan muxlislar ham qo‘shildi.
Natijada turnirning eng yirik muxlis yurishlaridan biri qayd etildi. Bunday sahnalar ko‘p narsani aytib turibdi: bu chempionatni faqat stadionlar emas, balki butun shaharlar yashayapti.
Chegara, siyosat va futbol: turnir ortidagi og‘riqli haqiqat
Maydondagi dramatizm ortida yana bir katta hikoya yotibdi — bu safar pasportlar, vizalar va chegaralar haqida. The Take dasturida jurnalist Boima Tucker aynan shu ziddiyatga e’tibor qaratdi: futbol global birlik haqida gapiradi, amalda esa ko‘plab muxlislar va hatto futbolchilar uchun chegaralar tobora torayib boryapti.
U AQSh bo‘ylab safar qilib, turli immigrant jamoalar ichida Jahon chempionati qanday yashayotganini ko‘rdi: New Yorkdagi marokashliklar va senegalliklar, Massachusettsdagi Cape Verde muxlislari, Torontodagi minglab g‘analiklar — barchasi o‘z terma jamoasi atrofida birlashgan.
Bir tomonda — uyida, mahallasida futbol bilan yashayotgan odamlar. Ikkinchi tomonda — mamlakatga kirish uchun qiynalayotganlar. Iran terma jamoasi Tijuana shahrini baza sifatida tanlab, AQShga faqat o‘yinlar uchun kirib chiqishga majbur bo‘ldi. Rasmiylar, futbolchilar yaqinlari uchun vizolar ham osonlikcha berilmadi.
Tucker fikricha, bu holat maydondagi o‘yinga ham ta’sir qiladi: sportchi uchun asosiy narsa — o‘yin va natijaga diqqatni jamlash, biroq har safar chegaradan o‘tish, hujjatlar bilan kurashish bu diqqatni bo‘lib yuboradi. U bundan ham kengroq manzarani ko‘rsatadi: dunyo tizimi odamlar harakatini cheklaydi, ayrim yorqin misollar e’tibor tortadi, lekin bu hali tizimli o‘zgarish degani emas.
Shunga qaramay, Tucker futbolning o‘ziga xos kuchiga ishonadi. U immigrant jamoalarining yonma-yon bayram qilayotganini ko‘rganini, turli millat, sinf va pasport egalari bir stadion yoki bitta katta ekran atrofida birlashayotganini ta’riflaydi. Uning tilagi oddiy, lekin chuqur: bu Jahon chempionati odamlar kundalik hayotda ajratib turadigan chegaralar, hech bo‘lmaganda qisqa muddatga, unutilgan turnir sifatida esda qolishi.
Endi esa sahna yana maydonga qaytadi. Juma kuni kechqurun chiziladigan natijalar nafaqat turnir tarmog‘ini, balki butun qit’alar kayfiyatini o‘zgartiradi. Savol bitta: kimlar bu imkoniyatni qo‘ldan boy beradi, kimlar esa o‘z tarixini qayta yozadi?
