Irlandiyada Paddy Power banneri bo‘yicha shikoyat: reklama yoki irqchilik?
Irlandiyada reklama nazoratchilari birgina shikoyatni ham jiddiy qabul qilishini yana bir bor ko‘rsatdi. Bu safar nishonda – World Cup kampaniyasi doirasida chiqarilgan Paddy Power banneri.
"Angliya – teskarisi"
Reklama avtobus tashqi tomoniga yopishtirilgan, unda yirik yozuv bilan shunday jumla turgan edi: “Let’s go Japan. Polite. Organised. Clean up after themselves. The exact opposite of England.”
Matn ostida esa yerga tushib yotgan Angliya bayrog‘i tasvirlangan.
Bu banner bo‘yicha atigi bitta shikoyat tushdi, lekin aynan o‘sha murojaat Irlandiya Reklama Standartlari Avtoriteti (ASAI) huzuridagi Independent Complaints Council qarori uchun yetarli bo‘ldi. Shikoyatchi reklama “inglizlarga nisbatan irqchilik va haqorat” ekanini, millatni pastga urishini ta’kidladi. U buni ayniqsa aeroportda, ko‘plab xalqaro yo‘lovchilar ko‘radigan joyda turgani uchun noo‘rin deb hisoblagan.
Kengash reklama matni millatga ko‘ra kamsitish xavfini tug‘dirishini, inglizlarni yaponlar bilan bevosita salbiy qiyoslash orqali haqorat qilayotganini qayd etdi. Natija aniq: bu reklama hozirgi ko‘rinishida qayta paydo bo‘lmasligi kerak.
Paddy Power himoyasi: “Bu – futbol hazili”
Paddy Power bunday xulosaga rozi emas. Ularning pozitsiyasi sodda: bu banner – kengroq World Cup kampaniyasining bir bo‘lagi, kontekstdan uzib baholab bo‘lishi mumkin emas.
Kampaniyani millionlab odamlar ko‘rgani, lekin rasmiy tarzda atigi bitta shikoyat kelgani ham alohida urg‘u bilan tilga olindi. Kompaniya o‘sha kampaniyada o‘zini ham, Irlandiyani ham kulgi nishoniga aylantirgan boshqa bannerlarni eslatdi. Ulardan biri shunday yozuv bilan chiqqan edi: “Forget your passport? At least you didn’t book this giant billboard hoping Ireland would qualify for the World Cup.”
Paddy Power yapon muxlislariga berilgan “muloyim, tartibli, o‘z ortidan yig‘ishtiradigan” degan ta’riflar oldingi World Cup turnirlarida keng yoritilgan faktlarga tayanishini bildirdi. Ularning fikricha, Angliya bilan qiyos futbol madaniyati va tribuna muhitiga ishora qiladi, inglizlar deganda esa butun xalq nazarda tutilmaydi.
Kompaniya kampaniyani futbol va World Cup atrofidagi hazil sifatida tushunish kerakligini uqtirdi. Hazil va satira – brend uslubining ajralmas qismi ekani eslatildi.
Kengashning qarori: chiziq oshib o‘tilgan
Independent Complaints Council esa aynan Angliyaga oid banner kampaniyaning boshqa qismlaridan keskin farq qilishini ta’kid etdi. Bu safar gap o‘zini masxara qilish yoki neytral kulgi haqida emas, balki bir millatni boshqasiga qarshi salbiy qo‘yish haqida ketgani aytildi.
Kengash reklama matni yengil futbol hazilidan nariga o‘tib ketganini, undagi iboralar inglizlarni umuman olganda “teskari qiyofa” sifatida ko‘rsatishi mumkinligini qayd etdi. Bu holda hazil bir millatni salbiy chizishda, inson qadr-qimmatini mensimaslikda qurilgan, degan xulosa qilindi.
Shu bilan banner rasmiy ravishda qoidabuzar deb topildi va hozirgi shaklda qayta ishlatilishi taqiqlanadi.
“Ireland’s Cheapest Chemist” – savolmi yoki da’vomi?
Kengash ko‘rib chiqqan navbatdagi ish – dorixonaning “Ireland’s Cheapest Chemist” shiori bo‘yicha shikoyat.
Chemist Warehouse reklama matni promo bukletda va onlayn ko‘rinishda paydo bo‘lgan. Sarlavha shunday joylashtirilgan edi: “Is this? Ireland’s Cheapest Chemist.”
“Is this?” qismi kursivda, kichikroq shrift bilan yozilgan.
Shikoyatchi bu ibora savol shaklida berilganini, iste’molchiga “narxlarni solishtirib ko‘r” degan taklif sifatida tushunarli bo‘lishini aytdi. Har xil shrift va o‘lchamlar reklamada juda odatiy usul ekani, joy va dizayn talablari bunga majbur qilishi ham eslatildi.
Ammo kengash bunday izohni yetarli deb topmadi. Ularning fikricha, ko‘pchilik ko‘ziga faqat “Ireland’s Cheapest Chemist” qismi tushishi va uni qat’iy da’vo sifatida qabul qilishi mutlaqo real. Shunday bo‘lgach, da’vo superlativ xarakterga ega, lekin orqasida aniq ma’lumot, manba yoki isbotlangan metod yo‘q.
Natija: bu shakldagi shior iste’molchini chalg‘itishi mumkin, reklama hozirgi ko‘rinishida qayta ishlatilmasligi lozim.
Cadbury’ga qarshi shikoyatlar – rad etildi
Oy davomida ko‘rilgan, lekin qanoatlantirilmagan shikoyatlar orasida Cadbury reklamasiga oid murojaatlar ham bor.
Televideniye roligida ayol chet elda yashayotgan singlisiga ovozli xabar qoldiradi. U posilkani ochadi, ichidan Cadbury’s Dairy Milk shokolad plitkasi chiqadi, usti bolalar stikeri bilan qayta yopilgan. Rolik oxirida ekranda shunday yozuv paydo bo‘ladi: “There’s a glass & a half in everyone.”
Uch kishi aynan shu shior va tasvir – bir bo‘lak shokoladga quyilayotgan “glass & a half” sut – noto‘g‘ri tasavvur uyg‘otayotganini aytib, shikoyat qildi. Ularning fikricha, mahsulot tarkibida ko‘rsatilgan darajada sut yo‘q. Ikki nafar shikoyatchi tarkibdagi sutning katta qismi palm yog‘i bilan almashtirilganiga ishongan.
Cadbury bu iddaolarni qat’iyan rad etdi. Kompaniya shikoyatlarning sababi sifatida internetda tarqalgan noto‘g‘ri ma’lumotlarni ko‘rsatdi va o‘z formulasi bo‘yicha aniq raqam berdi: “glass and a half” degani – 227 gramm sutli shokoladga 426 millilitr yangi suyuq sut ishlatiladi.
Kengash bu holatda iste’molchini chalg‘itish belgilarini topmadi va shikoyatlarni qanoatlantirmadi.
Reklama bozori keskin raqobat maydoni. Lekin Irlandiya nazoratchilari yana bir bor chiziq qaerda tugashini o‘zcha chizib qo‘ydi: hazil bo‘lishi mumkin, satira ham, lekin millat sha’ni va iste’molchi ishonchi hisobiga emas.
