IOC Infantino shikoyatini ko‘rib chiqmaydi: sport siyosatining nozik chizig‘i
Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi (IOC) Gianni Infantino va Donald Trump o‘rtasidagi aloqalar yuzasidan tushgan shikoyatni ko‘rib chiqmaslikka qaror qildi. Shunday qilib, sportdagi siyosiy neytrallik borasidagi eng bahsli ishlaridan biri Olimpiya tizimi chegarasidan tashqarida qoldi.
Shikoyatni inson huquqlari bilan shug‘ullanuvchi FairSquare tashkiloti yuborgan edi. Ular IOCdan Infantino Olimpiya harakatining siyosiy neytrallik tamoyillarini buzgan-buzmaganini tekshirishni so‘ragan, asos sifatida esa ikki jihatni ko‘rsatgan: FIFA prezidenti va AQSh prezidenti Donald Trump o‘rtasidagi yaqin aloqalar hamda Folarin Balogun atrofidagi janjal.
Gap shundaki, FIFA AQSh hujumchisi Folarin Balogun uchun avtomatik tarzda berilishi kerak bo‘lgan bir o‘yinlik diskvalifikatsiyani kechiktirdi. Trump esa bir kun o‘tib, bu masalani shaxsan Gianni Infantino bilan ko‘rib chiqqanini ochiq aytdi. Shundan so‘ng sport va siyosat o‘rtasidagi chiziq yana bir bor chizib qo‘yilgandek bo‘ldi – bu safar juda nozik tarzda.
IOC pozitsiyasi: “Bizning hudud emas”
IOC matbuot kotibi ma’lum qilishicha, tashkilotning etika komissiyasi FairSquare shikoyatini batafsil o‘rgangan. Ammo yakuniy xulosa aniq bo‘ldi: bu ish IOC vakolatiga kirmaydi.
Rasmiy bayonotda asosiy nuqta bitta: xalqaro federatsiyalar – bu yerda gap FIFA haqida ketmoqda – o‘z boshqaruvida mustaqil va avtonom hisoblanadi. IOC Kodeksi ularga faqat IOC bilan bo‘lgan munosabatlar doirasida tatbiq etiladi. Infantino ustidan tushgan shikoyat esa aynan FIFAning ichki qarorlari, hukumatlar bilan munosabatlari va futbol qoidalarini qo‘llashiga taalluqli.
Etika komissiyasi shu sababli ish IOC kodeksi doirasiga kirmasligini qayd etdi va shikoyatni rad etdi. FairSquare bu qarordan xabardor qilindi, xolos.
IOC alohida ta’kidlagan yana bir jihat bor: ular Olimpiya harakati bo‘ylab yaxshi boshqaruv standartlarini mustahkamlash ustida ishlashda davom etishini, tashkilotlar vakolat va mas’uliyatlari bo‘yicha aniqlik kiritishga intilishini eslatib o‘tdi. Ammo bu umumiy va uzoq muddatli yo‘nalish, Balogun yoki Trump bilan bog‘liq aniq ish emas.
FairSquare javobi: “Bu qaror – bema’nilik”
FairSquare IOC pozitsiyasini keskin tanqid qildi. Ularning bayonotida qaror “bema’nilik” deb baholandi. Tashkilot fikricha, IOCning siyosiy neytrallikka bo‘lgan yondashuvi FIFAnikidan ham qattiq emas, aksincha, o‘xshash darajada zaif.
Ular sport tashkilotlari o‘z qoidalarini izchil va xolis qo‘llashga qodir emasligini ko‘rsatib qo‘ydi, degan xulosaga kelgan. Natijada, FairSquarening fikricha, sport boshqaruv organlarini tashqi tartibga solish haqidagi chaqiriqlar kuchayishi tabiiy.
Bu IOCga yo‘llangan ilk shikoyat emas edi. FairSquare o‘tgan yil dekabrida ham Gianni Infantino ustidan FIFA etika qo‘mitasining tergov palatasiga alohida murojaat qilgan. U yerda to‘rtta holat qayd etilgan: tashkilot Infantino Donald Trump siyosati va harakatlarini ochiq qo‘llab-quvvatlaganini da’vo qilgan.
Shuningdek, FIFA Peace Prize ta’sis etilishi va uning 2026 yilgi Jahon chempionati qur’asi chog‘ida Donald Trumpka topshirilishi ortida Infantino roli ham savol ostiga qo‘yilgan. FairSquare bu jarayonlarning FIFA ichki protsessual qoidalariga qanchalik mosligini tekshirishni so‘ragan.
Tashkilot shu oyning boshida aytishicha, FIFA etika qo‘mitasi shikoyatni qabul qilib olganini tasdiqlagan, ammo hozircha boshqa ma’lumot bermagan. Ya’ni, u ish IOCdan farqli ravishda hanuz yopilmagan, lekin jamoatchilikka hech narsa ma’lum qilinmagan.
Balogun ishi: siyosat soyasi tushgan qizil kartochka
Balogun atrofidagi voqea esa alohida portlovchi nuqtaga aylandi. 5 iyul kuni FIFA intizomiy qo‘mitasi Monaco hujumchisiga berilishi kerak bo‘lgan avtomatik bir o‘yinlik diskvalifikatsiya to‘xtatilganini e’lon qildi. Oradan bir kun o‘tib, Donald Trump bu qaror qayta ko‘rib chiqilishi uchun Gianni Infantino bilan shaxsan gaplashganini ma’lum qildi.
Infantino FIFA qo‘mitalari mustaqil ishlashini ta’kidladi. Lekin intizomiy qo‘mita aynan nimaga asoslanib jazoni kechiktirgani bo‘yicha aniq tushuntirish bermadi. Shaffoflik yo‘qligi fonida siyosiy bosim haqidagi savollar yanada kuchaydi.
Matbuot xabarlariga ko‘ra, xususan The Times yozishicha, intizomiy qarorni qo‘mita raisi Mohammad Al Kamali yakka o‘zi qabul qilgan. Bunday format futbol boshqaruvida jamoaviy mas’uliyat va ichki muvozanat borasida yangi savollarni tug‘diradi.
UEFA ham jim qolmadi. Tashkilot Balogun bo‘yicha qarorni “mislsiz, tushunib bo‘lmaydigan va oqlab bo‘lmaydigan” deb atadi. Prezident Aleksander Ceferin esa shu masala va FIFA boshqaruvidagi boshqa jiddiy e’tirozlar sabab o‘tgan yakshanba kungi finalga bormagani haqida xabarlar tarqaldi.
Bir tomonda – IOC o‘zini chetga olib, “bu bizning vakolat emas” deydi. Ikkinchi tomonda – FIFA ichida davom etayotgan tekshiruv, UEFAning ochiq noroziligi va FairSquarening qat’iy bosimi. Savol esa ochiq qoladi: global sport boshqaruvi siyosiy ta’sir va shaffoflik o‘rtasidagi bu xavfli chiziqda yana qancha yurishi mumkin?
