Infantino va UEFA o‘rtasidagi futbol taxti uchun jang

“Jinoyat darajasidagi boshqaruvsizlik.”

“Majburiyatni hayratomuz darajada bajarmaslik.”

“Shaxsiy manfaat uchun sun’iy ravishda arzonlashtirilgan narx.”

Uefa yuridik jamoasining AQSh sudiga topshirgan hujjatlarida Fifa prezidenti Gianni Infantino haqida ishlatilgan iboralar yumshoq qilib aytganda ham shafqatsiz. Gap – hozircha muzlatib qo‘yilgan, Fifa musobaqalaridagi ulushlarni xususiy investorlar qo‘liga berishni ko‘zlagan Fifa Forward Enterprise (FFE) rejasi haqida ketmoqda.

Uefa da’vosiga ko‘ra, aynan shu sxema Jahon chempionatiga “mutlaqo bema’ni darajada past qiymat” belgilagan, bu narx ochiq va raqobatli auksion mahsuli bo‘lmagan, mustaqil baholovchi tomonidan tekshirilmagan. Hujjatlarda bu bitim “Fifa va uning 211 a’zosiga bevosita va aniq zarar yetkazgan” tranzaksiya sifatida tasvirlanadi, hammasi “maxfiylik pardasi ostida” amalga oshirilgani aytiladi.

Sudga taqdim etilgan materiallar Infantino atrofidagi “do‘stlar” va “hamjinoiyalar”ni tilga oladi, Fifa amaldorlari o‘rtasidagi “korruptsiyaning uzoq yillik tarixi”ga bag‘ishlangan bobni ham o‘z ichiga oladi. Uefa AQShdagi dalil va hujjatlarga kirish huquqini so‘rab, ularni Shveysariyada Infantino’ga qarshi bo‘lishi mumkin bo‘lgan sud jarayonida ishlatmoqchi.

FFE rejasining oshkor bo‘lib, bir necha kun ichida qulashi ortidan o‘tgan bir oydan ko‘proq vaqt ichida bu fuqaroviy urush tinish alomatini ko‘rsatmayapti. Aksincha, keskinlashib bormoqda.

Infantino uchun g‘alabaga o‘xshagan hafta

So‘nggi haftalarda Infantino’ga qarshi bosim ochiq-oydin kuchaydi: sobiq futbolchilar, siyosatchilar, muxlislar guruhlari ketma-ket keskin bayonotlar berdi. Hatto Uefa davrida u bilan bog‘langan ayolga, go‘yoki munosabatlar ortidan, ishdan bo‘shash kompensatsiyasi to‘langani haqidagi ma’lumotlar ham sizdirildi. Infantino bu ayblovlarni “mutlaqo haqiqatga to‘g‘ri kelmaydi” deb rad etdi.

Endi esa navbat – jinoiy ish qo‘zg‘atish tahdidiga keldi.

Shu fon’da Infantino uchun so‘nggi kunlar paradoksal tarzda eng qulay pallalardan biriga aylandi. Payshanba kuni u kuchli Saudi Arabian Football Federation’dan shartli bo‘lsa-da, muhim qo‘llab-quvvatlov oldi: federatsiya ayni damda “Gianni Infantino’ning birlikni tiklash yo‘lidagi sa’y-harakatlarini qo‘llab-quvvatlashini” ma’lum qildi.

Uch konfederatsiya va boshqa ko‘plab manfaatdor tomonlarning iste’foga chaqirig‘iga qaramay, Uefa FFE rejasiga o‘xshash sxema takrorlanmasligiga kafolat olganidan so‘ng Fifa musobaqalarini boykot qilish tahdidini ortga surdi. Bu ham Infantino foydasiga yozilgan navbatdagi siyosiy g‘alaba sifatida qabul qilindi.

Ammo Uefa keyingi zarbasini tayyorlab qo‘ygan ekan. Jinoiy ishga tayyorgarlik ko‘rayotgani haqidagi xabarlar keskin eskalatsiya sifatida baholandi va tashkilot prezidentni ag‘darish niyatidan qaytmaganini ko‘rsatdi.

Infantino FFE’ni Fifa tijoriy salohiyatini “ochib yuborish” vositasi sifatida himoya qilgan, keyinroq esa “xatolar” uchun uzr so‘ragan edi. Hozircha u ham, Fifa ham yangi huquqiy zarbaga javob qaytarmadi. Rasmiylar diqqat markazida kelasi haftada Polshada start oladigan U20 Women’s World Cup turibdi, deya ta’kidlash bilan cheklanmoqda.

Infantino esa, Dominikana va Parijdagi uchrashuvlardan so‘ng, Vetnamga qilgan “ajoyib” tashrifi videosini e’lon qildi. Uning safarlari tobora saylovoldi kampaniyasini eslatadigan, butun dunyo bo‘ylab sodiqlik yig‘ishga qaratilgan turga aylanib bormoqda.

AQSh sudlari, Thrive Capital va 15 milliardlik savol

Uefa huquqshunoslari bir oycha avval Fifa’dan FFE bo‘yicha barcha “tegishli materiallar”ni saqlab qolishni talab qilganida, Infantino bu hujumni kutgan bo‘lishi tabiiy.

Endi esa ko‘p narsa AQSh sudlarining Uefa’ning dalillarni oshkor etish haqidagi iltimosiga qanday qarashiga bog‘liq. Uefa Fifa, FFE uchun asosiy investor sifatida ko‘rilgan venture capital firmasi Thrive Capital, uning asoschisi Josh Kushner va taklif etilgan bitimning “asosiy tijoriy maslahatchisi” sifatida tasvirlangan sobiq Formula 1 rahbari Greg Maffei’dan ma’lumot talab qilmoqda. Thrive va Kushner bo‘yicha Uefa advokatlari “hujjatlar va yozishmalarni taqdim etish, shuningdek ko‘rsatma berish uchun” sud chaqiruvlarini so‘rayapti.

Kushner – AQSh prezidenti Donald Trump’ning kuyovi bilan aka-uka bo‘lgan biznesmen – hozircha sukut saqlamoqda. Ayrim yuridik ekspertlar u sud chaqiruvini biznes manfaatlari va kelajakdagi investitsiyalarini himoya qilish maqsadida bitim tafsilotlarini maxfiy saqlash zarurligi bilan oqlab, muvaffaqiyatli rad etishi mumkinligini aytmoqda. Kushner yaqinda basketbol klubi Los Angeles Lakers’ni rekord 9,3 milliard funt evaziga sotib olish bo‘yicha kelishuvga erishgan.

Jarayon qancha cho‘zilishi noma’lum. Uefa Jahon chempionatining ataylab taxminan 15 milliard funt atrofida “arzonlashtirilgan”ini isbotlash uchun yetarli dalil to‘play oladimi – bu ham ochiq savol. Shuningdek, tashkilot Shveysariyada jinoiy shikoyatni oxirigacha yetkazadimi, noma’lumligicha qolmoqda.

2002 yilda o‘xshash bo‘linish fonida bir guruh Fifa ijroiya qo‘mitasi a’zolari o‘sha paytdagi prezident Sepp Blatter’ga qarshi Tsyurix sudiga jinoiy ariza bergan, ammo prokuratura ish qo‘zg‘atmagan, Blatter esa ayblovlarni rad etgan edi. O‘tgan yili Shveysariya Bosh prokuraturasi Blatter va sobiq Uefa prezidenti Michel Platini ustidan yurgizgan uzoq muddatli ish yakunida ikkala rahbar ham korrupsiya bo‘yicha to‘liq oqlangan.

Yetti yot begona bo‘lmagan bu tarix hozirgi holatga ham soyasini tashlayapti.

“Jinoyat ishi uchun asos bormi?”

Taniqli sport yuristi Nick de Marco KC vaziyatni shunday izohlaydi: “Uefa Infantino’ga qarshi jinoiy ish qo‘zg‘atish uchun asos borligini ko‘rsata olishi kerak. Agar buni isbotlasa, hujjatlarning katta qismini oshkor etishga ruxsat berilishi kerak bo‘ladi”.

U, ish sudgacha yetib borish ehtimoli haqida so‘ralganda, ehtiyotkorona javob beradi: “Biz bundan ancha yiroqmiz – birinchi bosqich bu dalillarni oshkor etish bo‘yicha ariza. Menimcha, aynan shu bosqichda muvaffaqiyat ehtimoli yuqori. Keyin esa navbat Shveysariya prokuroriga keladi – u oshkor qilingan materialni ko‘rib chiqib, ish qo‘zg‘atish- qo‘zg‘atmaslikka qaror qiladi. Bu vaqt oladi… Ammo, menimcha, biz FFE rejasiga yangi nur sochadigan juda qiziq hujjatlarning oshkor bo‘lishiga guvoh bo‘lamiz”.

Uefa ham bu yo‘lning murakkabligini yaxshi anglayotgandek. Shu bois orada tashkilot “fundamental islohotlarni ta’minlash, prezident vakolatlariga haqiqiy cheklovlar joriy etish va Fifa’ni yana institut sifatida boshqariladigan, bir shaxs atrofida aylanuvchi tuzilma emasligiga qaytarish”ga va’da berdi. Shuningdek, FFE bo‘yicha “chinakam mustaqil tashqi tekshiruv” talab qilinmoqda.

To‘rtinchi muddat sari va Uefa izlayotgan raqib

Janubiy Amerika, Afrika va Osiyoning ayrim hududlarida Infantino hanuz kuchli tayanchga ega. So‘nggi haftalarda Uefa tomonidan uyushtirilgan bosim to‘lqiniga qaramay, ko‘pchilik uni hokimiyatda qoladi va bahor faslida to‘rtinchi muddat uchun qayta saylanishga intiladi, deb hisoblaydi.

Uefa esa ogohlantirdi: agar Infantino nomzodini qo‘ysa, ular “hamkor konfederatsiyalar bilan birlashib, a’zo assotsiatsiyalarga yaxlitlik, hisobdorlik, rivojlanish va chinakam institutsional o‘zgarishga sodiq bo‘lgan ishonchli muqobil nomzod”ni taklif etishga harakat qiladi.

Ammo bunday birlashtiruvchi raqib qanchalik real? Kim global futbol siyosatidagi bu darajadagi bo‘linishni yengib o‘ta oladi?

Uefa vitse-prezidenti Laura McAllister BBC Sport’ga Monakoda shunday dedi: “Biz futbol boshqaruvini zamonaviylashtirish, uni eng muhim manfaatdor tomonlar oldida hisobdor bo‘ladigan tarzda yuritish uchun zarur o‘zgarishlar bo‘yicha ancha aniqlikka egamiz. Biz, albatta, shu kun tartibini ilgari suradigan va islohot hamda o‘zgarish jarayoniga sodiq bo‘ladigan nomzodni xohlaymiz. Bunday qarashni birlashtira oladigan, zarur tajriba va ishonchga ega ko‘plab nomzodlar bor, lekin bu haqiqatan ham birlashtiruvchi shaxs bo‘lishi kerak”.

U boshqaruv tamoyillarini sanab o‘tdi: “Shaffoflik, mustaqillik, tanqidiy nazorat va tekshiruv – boshqaruv aynan shu tamoyillarga tayanishi zarur. Biz bu jarayon oson bo‘lmasligini, o‘zgarish bir kechada sodir bo‘lmasligini bilardik”.

Oldinda – keskin kengash, so‘ng saylov

Oktyabrda Fifa Council yig‘ilishi bo‘lib o‘tadi – FFE bo‘yicha qo‘zg‘olon boshlanganidan keyingi ilk uchrashuv. Infantino nihoyat ayrim ochiq muxoliflari bilan bir xonada yuzma-yuz o‘tiradi. Yig‘ilish nihoyatda tarang o‘tishi kutilmoqda.

Keyingi oy – noyabrda – prezidentlikka nomzodlar ko‘rsatilishi kerak bo‘ladi. Mart oyida esa saylov belgilangan. Agar Infantino musobaqaga kirsa, bu futbolning kelgusi yo‘nalishini belgilab beradigan hal qiluvchi to‘qnashuvga aylanishi mumkin.

Shu paytgacha esa o‘yin ichidagi o‘yin, ta’sir uchun kurash va ishonch inqirozi davom etadi. Global futbol allaqachon bo‘lingan. Savol endi shunday: bu tizim yana bir marta o‘zini o‘zi tozalab, birlashishga qodirmi – yoki bu safar chiziq ortga qaytmas darajada kesib o‘tildimi?