Infantino reja qulab tushdi: Jahon chempionati savdosi bekor qilindi
Futbol siyosatidagi eng keskin haftalardan biri yakunda keskin burilish bilan tugadi. FIFA prezidenti Gianni Infantino Jahon chempionati ulushlarini xususiy sarmoyadorlarga sotish rejasini rasman bekor qildi. Bosim juda kuchli bo‘ldi. Hatto FIFA ichkarisidan ham.
U bir necha kun avval 20 milliard dollarlik yangi kompaniya tuzishni taklif qilgan edi. Bu tuzilma Jahon chempionatini va boshqa yirik tijoriy turnirlarni boshqarishi, uning 20 foizi esa xususiy investorlar qo‘lida bo‘lishi kerak edi. Asosiy investor sifatida Nyu-Yorkda joylashgan, Joshua Kushner asos solgan investitsiya kompaniyasi tilga olingan.
Reja e’lon qilingani zahoti norozilik to‘lqini ko‘tarildi. Har kuni kuchayib bordi. Oxiri chiday olmadi.
Loyiha davom etmaydi
Infantino juma kuni kechqurun bayonot berdi. Unda qisqa va aniq jumla bor edi: “Taklif amalga oshirilmaydi”.
U fikrini shunday izohladi: ko‘plab tomonlarning fikrini tinglagach, loyiha futbol olamini juda chuqur bo‘lib tashlagani ayon bo‘lgan. Shunday bo‘linishlar sharoitida, u qanchalik ko‘p qo‘llab-quvvatlov topmasin, dastlab qo‘yilgan maqsadlarga xizmat qilmaydi.
Bu ortga qaytish oddiy taktika emas, siyosiy zarba bo‘ldi. Ayniqsa, bu qarorga qadar FIFA rahbariyatidagi ikki muhim shaxs ochiqchasiga qarshi chiqqani va ulardan biri iste’fo bergani fonida.
Ichkaridan zarba: Cordeiro iste’fosi, Lamourning ochiq tanqidi
Avvaliga Carlos Cordeiro — Oq uy huzuridagi Jahon chempionati bo‘yicha ishchi guruhda FIFA vakili bo‘lgan tajribali funksioner — prezident maslahatchisi sifatidagi lavozimidan voz kechdi. U o‘z bayonotida “Jahon chempionatidagi ulushni sotish” g‘oyasiga befarq qarab tura olmasligini aytdi va boshqa yuqori lavozimli xodimlarni ham ovozini ko‘tarishga chaqirdi.
Oradan ko‘p o‘tmay, FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour ham pozitsiyasini oshkor qildi. U Associated Press orqali tarqatilgan bayonotida so‘nggi oylar davomida bu loyiha bo‘yicha rejalashtirish jarayonida xodimlar ochiqlikdan mahrum bo‘lgani, o‘zini aldangandek his qilayotganini bildirdi.
Lamourning so‘zlariga ko‘ra, bu “bitta odamning loyihasi” edi. U nafaqat bu tashabbusni to‘xtatishni, balki futbol siyosiy yetakchilarini “to‘g‘ri savollar berishga va to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga” chaqirdi. Bu ibora FIFA ichidagi ishonch inqirozini aniq ko‘rsatib qo‘ydi.
UEFA baykoti: “Ba’zi narsalar sotilmaydi”
Infantino uchun hal qiluvchi zarba esa Yevropadan keldi. UEFAga a’zo 55 ta assotsiatsiya Jahon chempionati va barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishga kelishib oldi. Ularning pozitsiyasi keskin: “Ba’zi narsalar shunchaki sotilmaydi”.
Yevropa futboli rahbarlari bu rejani nafaqat xato, balki FIFAning “dunyo futboli qo‘riqchisi” sifatidagi burchidan voz kechishi sifatida baholadi. Bu tanqid ayniqsa og‘ir eshitiladi, chunki Infantino bir paytlar aynan UEFA tizimida ulg‘aygan, u yerda bosh kotib sifatida ishlagan va keyin FIFA tepasiga ko‘tarilgan.
UEFAdan keyin CONCACAF va Osiyo futbol konfederatsiyasi ham rejaga qarshi chiqdi. Global front shakllandi. Infantino esa tobora yolg‘iz qola boshladi.
20 milliard dollarlik savol
Infantino taklifi bo‘yicha FIFAning barcha tijoriy faoliyati — erkaklar va ayollar Jahon chempionatlari, Klub Jahon chempionatlari va boshqa turnirlar — yangi sho‘’ba korxonaga o‘tkazilishi kerak edi. 20 milliard dollarlik bu kompaniyaning 20 foizi xususiy sarmoyadorlarga berilishi rejalashtirilgan.
Moliyaviy tomondan bu ulkan raqamlar, lekin futbol siyosatida hamma narsa pul bilan o‘lchanmaydi. Ayniqsa, Jahon chempionati singari ramziy turnir haqida gap ketganda. Aynan shu nuqtada qarshilik portlab chiqdi: ko‘plar buni sport tarixidagi eng muqaddas brendni xususiy kapitalga “ochish” sifatida qabul qildi.
Infantino esa endi orqaga chekinar ekan, yana bir bor birlik haqida gapirdi. U kelgusi kun va haftalarda “o‘yin manfaatlari uchun” barcha manfaatdor tomonlarni yana bir stol atrofida to‘plash niyatida ekanini, ayniqsa qo‘llab-quvvatlashga eng muhtoj mamlakatlarda futbolni rivojlantirishni maqsad qilib qo‘yganini ta’kidladi.
Oldinda saylov va nozik mavqe
Bu xato Infantino uchun qimmatga tushishi mumkin. U 2019 va 2023 yillarda raqibsiz qayta saylangan, amaldagi nizomga ko‘ra yana bir to‘rt yillik muddatga nomzodini qo‘yishi mumkin. Keyingi prezidentlik poygasi uchun ariza topshirish muddati 18 noyabrda yakunlanadi, saylov esa to‘rt oy o‘tib, Marokashning Rabat shahrida bo‘lib o‘tadi.
Uning o‘rni shu paytgacha nisbatan mustahkam ko‘ringan. Ko‘pchilik uning uslubidan, ba’zi ommabop bo‘lmagan loyihalarni majburan o‘tkazishga urinishlaridan norozi bo‘lsa-da, amaliy jihatdan jiddiy tahdid yo‘qdek edi. Endi esa shaxsiy tashabbus sifatida ko‘rilgan, FIFA ichida ham yetarlicha muhokama qilinmagan xususiy kapital loyihasi uning mavqeini ancha beqarorlashtirdi.
Keyingi FIFA musobaqasi — sentyabr oyida Polshada start oladigan ayollar U-20 Jahon chempionati. UEFA a’zolari bu turnirni ham boykot qilishga tayyorligini bildirgan edi. Loyiha bekor qilingach, bu qaror qayta ko‘rib chiqiladimi yoki yo‘qmi — bu ham alohida savol.
Ammo hozircha bitta narsa ravshan: Jahon chempionati atrofida chizilgan biznes-rejalar futbol siyosatidagi eng muhim chiziqni kesib o‘tdi. Va bu safar chiziqni futbolchilar emas, siyosatchilar himoya qildi.
Endi esa savol ochiq: keyingi saylovga qadar Infantino bu ishonch darzini yamay oladimi yoki futbol olami FIFA tepasida yangi nom izlay boshlaydimi?
