Infantino orqaga chekinishga majbur bo‘ldi: FIFA ichidagi kuch muvozanati
Gianni Infantino haftani dunyo futbolining eng qudratli odami sifatida boshlagan bo‘lsa, uni siyosiy mag‘lubiyat va keskin orqaga chekinish bilan yakunladi. FIFA prezidenti o‘zining eng katta va eng bahsli loyihalaridan birini – tijorat va musobaqa operatsiyalarida ulush sotish rejasini kechki bayonot bilan rasman bekor qildi.
“Eshitdik, ko‘rdik va bu loyiha bo‘linishlar keltirib chiqarganini angladik. Bizning maqsadimiz birlashtirish edi, shuning uchun bu taklif endi davom etmaydi”, – dedi Infantino kechasi tarqatilgan bayonotida.
Bu nafaqat rejaning qulashi. Bu – FIFA ichidagi kuch muvozanatining siljishi.
Boykot tahdidi va bosim halqasi
Infantino rejasi ilk bor oshkor bo‘lgach, u FIFA tarixidagi eng katta moliyaviy manevrlardan biri sifatida taqdim etildi. Tashkilot yangi xususiy tuzilma – FIFA Forward Enterprises (FFE) ni yaratmoqchi edi. U Jahon chempionati va Club World Cup kabi asosiy turnirlarni boshqarishi, 21 foizlik kam ulush esa tashqi investorlar qo‘liga o‘tishi kerak edi.
Maqsad aniq edi: 4,2 milliard dollar jalb qilish va uni FIFA Fast-Forward Programme (FFFP) orqali 211 a’zoga yangi moliyaviy oqim sifatida tarqatish. Hisob-kitoblarga ko‘ra, keyingi to‘rt yillikda umumiy rivojlantirish mablag‘i 10 milliard dollardan oshishi ko‘zda tutilgan edi.
Ammo pul va’dasi ham hammani ishontira olmadi.
UEFA birinchi bo‘lib ochiqdan-ochiq qarshi chiqdi. Yevropaliklar ogohlantirdi: agar loyiha o‘zgarishsiz qolsa, 55 ta a’zo assotsiatsiya FIFA musobaqalarini, jumladan Jahon chempionatlarini boykot qilishga tayyor. Bu so‘zlar shunchaki siyosiy shovqin emas edi – ular real tahdid sifatida qabul qilindi.
Shundan keyin sahnaga Concacaf va AFC chiqdi. Shimoliy va Markaziy Amerika, shuningdek Osiyo konfederatsiyalari UEFA bilan birdamlik bildirdi. Uchala konfederatsiya birgalikda FIFA tarkibidagi 211 a’zodan 137 tasini ifodalaydi. Bu esa har qanday ovoz berishda hal qiluvchi blok degani.
FIFA avvaliga ortga chekinishni xohlamadi. Juma tongida tarqatilgan bayonotda “hech kim futbolni sotmayapti”, degan jumla alohida urg‘u bilan yozildi. Tashkilot e’tiroflarni “eshitganini” bildirdi, lekin baribir “ochiq va demokratik maslahatlashuv” davom etishini ta’kid etdi.
Ammo bosim halqasi tobora torayib borardi.
Ichkaridan zarba: maslahatchi va COO qarshi chiqdi
Infantino uchun eng og‘ir zarbalar tashqaridan emas, aynan o‘z jamoasidan keldi.
Avvaliga uning maslahatchisi Carlos Cordeiro iste’fo berdi. U yozma bayonotida loyihani “FIFA a’zolari uchun yomon bitim, futbol uchun yomon bitim va o‘yin kelajagi uchun yomon bitim” deb atadi. Bu so‘zlar shunchaki norozilik emas, balki prezidentning siyosiy asoslariga zarba edi.
Oradan ko‘p o‘tmay, FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour Associated Press bilan suhbatda yanada keskinroq fikr bildirdi. U xodimlar “aldanganini” aytdi va bu haqda ochiq gapirgani uchun ishidan ayrilsa ham, o‘zini yengil his qilishini ta’kidladi.
“Bu bir odamning loyihasi”, – dedi Lamour. “Bu loyiha nafaqat to‘xtatilishi kerak… endi futbol siyosiy rahbarlari o‘zlariga to‘g‘ri savollarni berib, to‘g‘ri qarorlar qabul qiladigan payt keldi.”
Ichkaridan kelgan bunday ochiq qarshilik Infantino uchun xavfli signal edi. G‘oya uchun kurash birdan lavozimni saqlab qolish jangiga aylandi.
Pul va’dalari ham qutqarmadi
FIFA hatto moliyaviy mexanizmni ham shunday tuzgan ediki, qarshi bo‘lganlar ham oxir-oqibat puldan voz kechmasdi. Agar FFE rejasi ovoz berishda qabul qilinsa, unga qarshi chiqqan assotsiatsiyalar ham 2027-2030 yillarda 20 million dollardan olishlari kerak edi. Keyingi tsikllarda bu summa 22 va 24 million dollargacha oshishi rejalashtirilgan.
Loyihani qo‘llab-quvvatlaganlar esa ikki baravar ko‘p – 40 million dollar olishlari ko‘zda tutilgan edi. Qizig‘i shundaki, bu mablag‘lar FFE ulushi haqiqatan ham sotiladimi-yo‘qmi, baribir to‘lanishi aytilgan.
Shunday bo‘lsa-da, UEFA, Concacaf va AFCni bu model ham ishontirmadi. Ular masalani faqat pul doirasida ko‘rishni rad etdi. CONMEBOL esa ehtiyotkorona pozitsiya tanladi: Janubiy Amerika konfederatsiyasi kechki bayonotida rejani rad etmadi, lekin moliyaviy va tijoriy qarorlar “har doim futbol manfaatlariga xizmat qilishi, hech qachon uning mohiyatidan ustun bo‘lmasligi” kerakligini eslatdi.
Aynan shu nuqtada siyosiy vaziyat Infantino uchun xavfli darajaga yetdi. U ovoz berishda yutqazish xavfini aniq his qila boshladi.
Thrive, bekor bo‘lgan bitim va bo‘sh qolgan reja
Joshua Kushner boshchiligidagi Thrive venchur fondi hali rasman chekinmagan edi. Juma oqshomiga kelib ham ular potentsial investor sifatida “ichkarida” qolayotgandek ko‘rindi. Lekin bu endi ahamiyatsiz edi.
FIFA rahbariyati yakuniy bayonotni e’lon qilgach, bitim o‘z-o‘zidan yo‘qqa chiqdi. FFE atrofidagi barcha reja, murakkab moliyaviy arxitektura, yirik raqamlar – hammasi bir kechada siyosiy bosim ostida qulab tushdi.
Infantino kelajagi: hokimiyat tepasida chayqalish
Bu voqea Gianni Infantino uchun shaxsiy mag‘lubiyatdan ham kattaroq ma’noga ega. U yaqinda o‘tkazilgan erkaklar Jahon chempionatidan 15 milliard dollar daromad ko‘rgan prezident sifatida o‘zini yanada mustahkamlagandek ko‘ringan edi. Ko‘plab federatsiyalar 2027 yil martidagi navbatdagi saylovda uni yana qo‘llab-quvvatlash xatini allaqachon yuborib bo‘lgan.
Endi esa manzara keskin o‘zgardi.
UEFA va Concacaf yig‘ilishlarida uning kelajakdagi yetakchilik maqomi ochiqchasiga savol ostiga qo‘yilgani haqida xabarlar paydo bo‘ldi. Norvegiya futbol federatsiyasi prezidenti Lise Klaveness “hozirgi paytda u juda katta ishonchni yo‘qotgan”ini ta’kidladi. Norvegiyaliklar avvalgi saylovda ham Infantino uchun ovoz bermagan, boshqaruv tamoyillariga bo‘lgan beparvolik ishonchni tez yemirishini eslatdi.
Infantino 2016 yilda Sepp Blatter o‘rnini egallaganidan beri FIFA tepasida turibdi va 2027 yilgi saylovda amalda raqibsiz qatnashishi kutilayotgan edi. Endi esa bu ssenariy shubha ostida.
Nominatsiyalar noyabr oyigacha topshirilishi kerak. Katta savol shuki: bu mag‘lubiyatdan keyin kimlar sahnaga chiqadi – va dunyo futboli eng yuqori kursisini yana bir muddat Infantino ixtiyoriga topshirishga tayyormi?
