Infantino ostida futbol imperiyasida isyon pishmoqda
Dunyo futbolining eng qudratli mintaqaviy uyushmalari endi ochiqchasiga Gianni Infantino hokimiyatiga zarba berish yo‘lini muhokama qilyapti. Gap shunchaki norozilik bayonotlarida emas, FIFA prezidentiga nisbatan ishonchsizlik votumi haqida ketmoqda.
UEFA, AFC va CONCACAF ichida bu g‘oya tobora jiddiy tus olayotgani aytilmoqda. Ular allaqachon Infantino taklif qilgan eng bahsli loyiha — FIFA musobaqalarida, jumladan Jahon chempionatida, xususiy investorlar ulushini sotish rejasiga qarshi chiqishgan edi. Endi esa qarshilik siyosiy maydonga ko‘chmoqda.
Bir manbaning Reuters’ga aytishicha, vaziyat allaqachon chiziqdan o‘tgan: “Chiqish yo‘li yo‘q. Yoki u tinch yo‘l bilan mart oyida nomzodini qo‘ymaslikka qaror qiladi, yoki qattiq yo‘l tanlanadi”, — deydi u shaxsini oshkor qilmaslik sharti bilan. “Qattiq yo‘l” deganda aynan ishonchsizlik votumi nazarda tutilmoqda.
FIFA nizomi, bo‘shliq va xavfli ssenariy
FIFA nizomiga ko‘ra, FIFA Kengashi istalgan paytda Favqulodda Kongress chaqirishi mumkin. Agar 211 a’zo assotsiatsiyaning kamida beshdan biri yozma ravishda kun tartibini ko‘rsatgan holda so‘rov yuborsa, Kengash buni majburiy ravishda amalga oshirishi kerak. Shundan so‘ng uch oy ichida Kongress o‘tkazilishi shart, har bir assotsiatsiya — bitta ovoz.
Ammo eng muhim nuqta shunda: nizomda prezidentga nisbatan ishonchsizlik votumi bo‘yicha aniq band yo‘q. Bu esa siyosiy maydonni ham xavfli, ham ochiq qiladi.
FIFA Al Jazeera so‘roviga darhol javob bermadi. UEFA ham bevosita izoh berishdan tiyilib, faqat avvalgi pozitsiyasini eslatdi: tashkilot fikricha, FIFA rahbariyati va boshqaruv tizimini “chuqur va tubdan” qayta ko‘rib chiqish zarur, “hech bir variant stol ustidan olinmasligi kerak”.
CONCACAF ham xuddi shunday yo‘l tutdi. Ular ham UEFA va AFC bilan birgalikdagi oldingi bayonotiga ishora qildi. O‘sha bayonotda FIFA rahbariyati “ishonchning fundamental buzilishi”da ayblangan edi. AFC esa Al Jazeera so‘roviga javob qaytarmadi.
Mart yaqinlashar, saylov soyasi cho‘zilar
Infantino 2027-yil mart oyidagi FIFA Kongressida qayta saylanish niyatini oshkor qilgan. U hamon ko‘plab a’zolar, ayniqsa Afrika konfederatsiyasi — CAF tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda.
FIFA o‘zi tan olgan xatolar fonida a’zolaridan taklifni noto‘g‘ri boshqargani uchun uzr so‘radi. O‘tgan hafta esa oltita arab futbol assotsiatsiyasi, jumladan Qatar va 2030-yil Jahon chempionati hammizboni Marokash, Infantino tarafini ochiqchasiga oldi. Marokashda o‘tgan inqiroz uchrashuvidan so‘ng FIFA rahbariyati ham prezidentga “to‘liq qo‘llab-quvvatlov”ini yana bir bor tasdiqladi.
Shunga qaramay, UEFA, AFC va CONCACAF ichida ishonchsizlik votumi g‘oyasi kuchliroq. Reuters’ga yaqin manbaga ko‘ra, bu uch konfederatsiya bu yo‘lni ma’qul ko‘rayotgan bo‘lsa-da, ularda bitta katta qo‘rquv bor: muvaffaqiyatsiz urinish Infantinoni yanada kuchaytirishi, uning saylovoldi pozitsiyasini mustahkamlashi mumkin.
15 milliard dollarlik davr va qulagan loyiha
Bosimning ildizi aniq. Infantino yangi tijoriy sub’yekt yaratib, uning kichik ulushini xususiy investorlar qo‘liga topshirishni istagan edi. Bu tuzilma Jahon chempionati kabi eng yirik turnirlarning tijoriy huquqlarini boshqarishi kerak edi.
FIFA 2023–2026-yillar moliyaviy siklida tushum 15 milliard dollardan oshishini kutyapti. Asosiy daromad aynan 2026-yilgi Jahon chempionati hisobiga keladi. Shunday poydevor ustida yotgan investitsiya rejasi uch konfederatsiya — UEFA, AFC va CONCACAF tomonidan rad etildi. Ular bu jarayonda shaffoflik, maslahatlashuv va boshqaruv tamoyillari buzilganini ochiq aytishdi.
Inqiroz bu haftada yangi burilish oldi. FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour lavozimini tark etdi. U ilgari investitsiya rejasini tanqid qilgan, xodimlar “aldanganini” aytgan va buni “bitta odam loyihasi” deb ta’riflagan edi. FIFA uning ketishi sababini ochiqlamadi.
Shundan so‘ng FIFA vitse-prezidenti Sandor Csanyi ham Infantino tarafdori bo‘lishdan voz kechdi. U Lamour ketishini “oxirgi tomchi” deb atadi.
Afrika fronti va bo‘sh qolayotgan sahna
Infantino muxoliflari oldida to‘siqlar ko‘p. Eng katta muammo — aniq raqib yo‘qligi. 18-noyabrdagi nomzod ko‘rsatish muddati yaqinlashib kelmoqda, lekin hozircha biror nomzod ochiq maydonga chiqqani yo‘q.
Shu bilan birga, FIFA ichida Infantino tayanchi butkul yemirilmagan. CAF prezidenti Patrice Motsepe o‘tgan hafta Afrikaning hamon Infantino yonida ekanini ma’lum qildi va uning taqdiri saylovda, FIFA a’zolarining ovozida hal bo‘lishi kerakligini ta’kidladi.
Bekor qilingan investitsiya rejasi bo‘yicha assotsiatsiyalar infratuzilma, murabbiylik, milliy terma jamoalar, musobaqalar, ommaviy futbol va ayollar futboli uchun bir martalik 20 million dollargacha kapital olish imkoniga ega bo‘lishardi. Aynan shu va’da ko‘plab kichik assotsiatsiyalar uchun jiddiy omil bo‘lib qolmoqda.
Klub fronti: ovozsiz, ammo kuchli bosim
Infantino uchun xavf faqat ovoz beruvchi assotsiatsiyalardan kelmayapti. Yevropadagi eng nufuzli klublar ham sahnaga chiqmoqda.
European Football Clubs (EFC) — Paris Saint-Germain prezidenti Nasser Al-Khelaifi boshchiligidagi va 800 dan ortiq klubni birlashtiruvchi tashkilot — UEFA va o‘zgarish talab qilayotgan boshqa tomonlar bilan bir yo‘nalishda harakat qilayotgani aytilmoqda.
EFC FIFA’ni ogohlantirdi: agar boshqaruv, shaffoflik va klublar bilan munosabat bo‘yicha xavotirlar bartaraf etilmasa, a’zolar kelajakdagi erkaklar va ayollar Club World Cup turnirlarida qatnashishdan bosh tortishi mumkin.
Klublar FIFA’da ovozga ega emas. Lekin ularning sport va tijoriy ta’siri ulkan. Jahon chempionati ham, klub turnirlari ham aynan shu klublarsiz o‘z jozibasini yo‘qotadi.
Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasining sobiq marketing rahbari Michael Payne ogohlantiradi: hatto Infantino saylovda g‘alaba qozongan taqdirda ham bo‘linishlar yo‘qolmaydi. Uning ta’biri keskin: “Kichik davlatlarning ovozi bilan 51 foiz bilan omon qolish mumkin, lekin futbolning barcha superkuchlari sizga qarshi bo‘lsa, tashkilotni qanday boshqarasiz?”
Homiylar jim, savollar ko‘p
Hozircha birorta FIFA homiysi Infantino inqirozi yuzasidan ochiq tanqid bildirmadi. Lekin savollar bor. Payne ularning kayfiyatini shunday ifodalaydi: “Homiylar hayron. Shunchalik muvaffaqiyatli Jahon chempionatidan so‘ng, qanday qilib o‘zingga o‘zing o‘q uzishing mumkin?”
FIFA ichida esa ayni paytda bitta savol kun tartibidan tushmayapti: mintaqaviy gigantlar bosimi va klub futbolining qo‘shilgan zarbasi Gianni Infantinoni chindan ham kursidan tushira oladimi yoki bu urinishlar unga yanada qudrat qo‘shib, 2027-yilgi saylovga yanada mustahkam kirib borishiga xizmat qiladimi? Futbol siyosatidagi eng keskin javoblar endi yaqin oylar ichida beriladi.
