Gollandiya – Kubokni qo‘lga olish imkoniyati

2010 yilda Germaniyadagi akvariumda Paul ismli mashhur sakkizoyoqli vafot etganida, jahon chempionati bashoratlari olamida katta bo‘shliq paydo bo‘ldi. Uning darajasiga yaqinlasha oladigan tirik “tipster” topish o‘zi bir mo‘’jiza bo‘lishi kerakdek tuyulardi. Urinishlar bo‘ldi – Leon ismli tipratikan, Anton ismli tamarin, Petty laqabli mitti begemot sahnaga chiqdi. Lekin bu “orakullar avlodi” mutlaqo oltin davr emasdi: ular kutilgan aniqlikdan yiroq bo‘lib chiqdi.

2018 yil esa yanada g‘alati tus oldi. Yangi sakkizoyoqli – Rabio – paydo bo‘ldi, Yaponiya terma jamoasining uchala guruh o‘yinini ham to‘g‘ri bashorat qildi. Ammo dengizdagi bu “donishmand” yapon baliqchisi tomonidan o‘ldirildi. Uchta o‘yinni to‘g‘ri topgan oktopus, lekin turnirni ko‘rishga ulgurmaydi – futbol olami bundan ham dramatik syujetni o‘ylab topa olarmidi?

2010 yilgi chempionatda raqib hayvonlar ichida eng jiddiy raqobatchi – Mani ismli to‘tiqush edi. Singapurda yashovchi bu mayda papagoy chorak finaldagi barcha uchrashuvlarni toza “seriya” bilan topdi. Lekin eng muhim pallada yiqildi: finalda Paul tanlagan Ispaniyaga qarshi Gollandiyani g‘olib deb ko‘rsatdi. Natija hammaga ma’lum – bitta g‘olib bo‘ldi, u ham bo‘lsa Paul.

Gollandiyani Jahon chempioni bo‘ladi deb tanlash esa yillar davomida asabni yeydigan mashg‘ulotga aylandi. 1974, 1978, 2010 – uchta final, uchala ham alamli mag‘lubiyat. Devor oldida to‘xtab qolgan avlodlar, “deyarli” qahramonlar, ammo hech qachon kubokni ko‘tarmaganlar. Endi esa savol boshqa: 2026 bu la’natni sindiradimi?

Matematika, geopolitika va “apelsin” orzu

Bu sahnaga endi sakkizoyoqli emas, kalkulyator bilan qurollangan nemis matematik – Joachim Klement chiqadi. U Pierre de Fermat yoki Albert Einstein darajasidagi afsona bo‘lmasligi mumkin, lekin agar Gollandiya nihoyat kubokni ko‘tarsa, uning ismi TikTok lentasiga ham bemalol kirib borishi aniq.

Klement o‘zining Geopolitika Jahon chempionati prognozida bir nechta omillarni aralashtirdi: jon boshiga to‘g‘ri keladigan YaIM, aholi soni, futbol madaniyati, Fifa reytinglari va, albatta, oddiy omad. Bu “laboratoriya”dan chiqqan yakuniy natija esa bitta nomni ko‘rsatdi: Gollandiya.

Nega bunga quloq tutish kerak? Chunki 2014 yilda uning formulasi Germaniyani, 2018 yilda Fransiyani, 2022 yilda Argentinani g‘olib chiqardi. Ketma-ket uchta chempionni oldindan topgan odam haqida gap ketyapti. Uchta belgi, uchta tasdiq. Paul osmonda, o‘zining “Octopus’ Garden”ida yotib, bunga bir-ikki panja ko‘tarib qo‘ygan bo‘lardi.

Turnir oldidan Klementning bu rekordlari biroz shov-shuvga sabab bo‘ldi. Lekin Gollandiya 2026 uchun uning tanlovi ekani ma’lum bo‘lgach, ijtimoiy tarmoqlar deyarli yelka qisish bilan cheklandi. Shubhalar ro‘yxati uzun edi: ishonchsiz mudofaa, super darajadagi hujumchi yo‘qligi, tobora zaiflashayotgan Eredivisie, Arne Slot’ning Liverpool tomonidan chetga surilgani va tarixdagi doimiy “deyarli” maqomi. Bir paytlar futbol romantiklarining sevimli jamoasi bo‘lgan Gollandiya endi unchalik ham “salqin” ko‘rinmasdi.

Lekin mana biz qayerdamiz.

Guruhdan bo‘rondek o‘tgan Gollandiya

Qog‘ozda eng qiyin guruhlardan biriga tushganiga qaramay, Gollandiya guruhni shiddat bilan yorib o‘tdi. Birinchi o‘rin, yetti ochko, o‘nta gol. Bu raqamlar shunchaki statistik qator emas, balki kayfiyatning o‘zgarishi, o‘ziga ishonchning qaytishi.

Bu jamoa oldingi avlodlar kabi maydonga faqat go‘zal futbol uchun chiqmayapti. Ular hisobni ham, raqibni ham ayamayapti. Odatda turnir boshida sustkashlikka yo‘l qo‘yadigan Gollandiya bu safar darhol tezlikni oshirdi. Ularning o‘yini hali ham texnik, hali ham ijodkor, lekin endi yanada bevosita, yanada pragmatik.

Joachim Klement shu sur’at saqlansa, “juda aqlli odam” sifatida tarixga kirishi mumkin. Uchta to‘g‘ri bashoratdan keyin to‘rtinchisi – bu endi tasodif emas, tizim bo‘ladi. Ammo uning hisob-kitoblari ham, Excel jadvallari ham soyada qolishi mumkin bo‘lgan bir stsenariy bor.

U – Brian Brobbey.

U uchta gol urdi va peshqadam to‘purarlardan biriga aylandi. Agar u turnirni eng yaxshi to‘purarlik bilan yakunlasa, ustiga-ustak, Peru tog‘larida yashovchi qandaydir ocelot uni Golden Boot uchun tanlagani ma’lum bo‘lib qolsa, Klementning formulalari ham, matematik model ham fon bo‘lib qoladi. Futbol baribir hikoyani tanlaydi. Ayniqsa, g‘alati, kutilmaganini.

Sahna tayyor. Endi navbat – Gollandiya qo‘lida

Bugun esa bitta savol havoda osilib turibdi: bu Gollandiya nihoyat kubokni qo‘lga oladimi yoki yana bir avlod “deyarli”lar qatoriga qo‘shiladimi?

Tarix ularni bir necha bor chalg‘itgan. Statistikalar, formulalar, hayvon orakullar, matematiklar – hammasi o‘zicha yo‘l ko‘rsatadi. Ammo 2026 yilning yozida oxirgi so‘zni baribir maydondagi o‘sha to‘q sariq futbolkalar aytadi.

Va agar kubok nihoyat Amsterdam tomon yo‘l olsa, bu safar hech kim hayvonlar, omad yoki tasodif haqida gapirmaydi. Gap bitta bo‘ladi: Gollandiya nihoyat o‘z kelajagini o‘zi yozdi.