Gianni Infantino va Fifa: Iste’fo va Bosimlar
Gianni Infantino uchun devorlar tobora yaqinlashmoqda. Bir kun ichida nafaqat eng yaqin maslahatchilaridan biri iste’fo berdi, balki Fifa ichkarisidan – bosh operatsion direktoridan kelgan keskin bayonot ham uning atrofidagi havoni yanada zaharladi.
Gap bitta g‘oya atrofida: Jahon chempionati biznesining muhim ulushlarini xususiy investorlar qo‘liga topshirish rejasi. Infantino bu loyihaga shaxsan yuzini qo‘yib chiqdi, lekin global futbol olamidan ko‘tarilgan to‘lqin unga qarshi urildi.
Uefa bosimi va bo‘shab borayotgan prezidentlik kursisi
Yevropa allaqachon chiziqni chizib bo‘ldi. Uefa’ning 55 a’zo assotsiatsiyasi Fifa musobaqalarini boykot qilishga tayyorligini bir ovozdan ma’lum qildi, agar prezident o‘z rejasidan voz kechmasa. Bu shunchaki siyosiy ogohlantirish emas, balki amaldagi prezidentlik muddatini saqlab qolish masalasini ham shubha ostiga qo‘ygan zarba bo‘ldi.
Kelasi yildagi Fifa saylovlarida Infantino to‘rtinchi muddatni deyarli kafolatlangandek ko‘ringan edi. Endi esa bu ishonch yo‘q. So‘nggi kunlardagi oshkor bo‘lgan ma’lumotlar va ortidan kelgan keskin noroziliklar shuni ko‘rsatmoqdaki, ilgari “tegib bo‘lmas”dek tuyulgan shveysariyalik rahbar kursiga qanchaga chiday olishi savol ostida.
Uefa va boshqa konfederatsiyalar allaqachon muqobil nomzod izlayapti. Ular orasida Yevropadan emas, boshqa qit’alardan bo‘lgan yetakchilar ko‘rilayotgani aytilmoqda. Concacaf prezidenti Victor Montagliani, AFC rahbari Sheikh Salman bin Ebrahim al-Khalifa kabi ism-shariflar futbol diplomatiyasi kulislarida yana tilga olinmoqda. Aynan Sheikh Salman 2016-yilda Infantino’dan oz farq bilan yutqazgan edi.
Cordeiro zarbasi: “Yomon kelishuv, yomon kelajak”
Kun avvalida bo‘lib o‘tgan voqea – Carlos Cordeiro iste’fosi – Infantino uchun og‘ir signal bo‘ldi. 2021-yildan beri uning yaqin maslahatchilaridan biri bo‘lgan, ilgari US Soccer’ni boshqargan Cordeiro ochiqchasiga qarshi chiqdi.
U prezidentning xususiy kapitalga asoslangan rejasini “Fifa a’zo assotsiatsiyalari uchun yomon kelishuv, futbol uchun yomon kelishuv, o‘yin kelajagi uchun yomon kelishuv” deb atadi. Uning asosiy e’tirozi – jarayonning shaffof emasligi va Fifa’ning o‘zi katta, qarzsiz zaxiralar ustida o‘tirgan bir paytda bunday shoshilinch tijorat sxemasiga ehtiyoj yo‘qligi.
Cordeiro savollarni ketma-ket sanab o‘tdi: “Nega aynan shu kelishuv? Nega aynan hozir? Qanday nazorat mexanizmlari bor? Kim foyda ko‘radi? Raqobatli jarayon bo‘lganmi? Qanday boshqaruv qo‘llanadi? Investorlar oxir-oqibat nimaga ega bo‘ladi va bu futbol uchun qanday narx evaziga sodir bo‘ladi?”
Bu savollarga hali javob yo‘q. Aynan shu bo‘shliq Infantino atrofidagi ishonchni yemira boshladi.
Lamourning ochiq isyoni: “Bu Fifa loyihasi emas, bitta odamning loyihasi”
Ammo kunning eng kuchli zarbasi keyinroq keldi. Fifa bosh operatsion direktori Kevin Lamour – Infantino bilan Fifa va Uefa davrlaridan beri yonma-yon ishlagan hamkori – o‘z rahbarini omma oldida tanqid qildi.
Uning bayonoti futbol siyosati tilida kamdan-kam uchraydigan darajada keskin edi. Lamourga ko‘ra, so‘nggi oylarda yopiq eshiklar ortida bo‘lib o‘tgan ishlar “aqldan va tasavvurdan tashqari”. U aniq aytdi: bahs markazidagi loyiha Fifa’ning emas, butunlay “bitta insonning loyihasi”.
Lamour Fifa vitse-prezidentlari, Kengash a’zolari, konfederatsiyalar, milliy federatsiyalar, futbolchilar, ligalar, klublar va muxlislar chetga surib qo‘yilganini ta’kidladi. Eng og‘iri – Fifa ma’muriyati ham, uning so‘zlari bilan aytganda, “aldangan”.
“Ko‘p oylar davom etgan bu yashirinlik va hokimiyatni bir tomonlama qo‘llash arzimas narsa emas, – dedi u. – Bu ishonchning yo‘qligi, shaffoflikning yo‘qligi, farosatsizlik, yaxshi boshqaruvning yo‘qligi. Va, eng muhimi, hurmatning jiddiy yetishmasligi.”
Lamour Fifa vazifasi “o‘zini tashkilotning o‘zi bilan tenglashtirib yuborgan, aslida esa unga xizmat qilishi kerak bo‘lgan bir insonning shaxsiy manfaatlariga xizmat qilish emas”ligini eslatdi. U hamkasblari “mensimaslik va qo‘rqitishdan ko‘ra yaxshiroq munosabatga loyiq” ekanini aytdi va buning uchun ishdan bo‘shatilish xavfiga ham tayyorligini yashirmadi.
Osiyodan signal, Osiyodan bosim
Infantino uchun taskin topish mumkin bo‘lgan yana bir front ham yopildi. Osiyo futboli ham uning qarshi tomoniga o‘ta boshladi.
Asian Football Confederation (AFC) Uefa va Concacaf pozitsiyasiga yaqin, keskin ohangdagi bayonot bilan chiqdi. Ular Fifa Forward Enterprise deb nomlangan, xususiy mablag‘ asosida yuritiladigan reja bo‘yicha ochiqdan-ochiq qarshi ekanini bildirdi. Boykot tahdidi darajasiga bormadi, ammo “bu taklif bekor qilinishi kerak” degan fikrni aniq qo‘ydi.
“Agar Fifa World Cup bo‘yicha boykot ehtimoli jamoatchilik muhokamasiga chiqadigan darajaga yetgan bo‘lsa, bu o‘yinning kelajagi haqida qayg‘uradigan har bir insonni tashvishga solishi kerak”, deyiladi bayonotda. AFC fikricha, taklif etilayotgan FFE futbol hamjamiyatida zarur bo‘lgan keng kelishuv va birdamlikni ta’minlay olmaydi.
Osiyo tashkiloti Fifa’ni boshqaruv va qaror qabul qilish tizimini shoshilinch qayta ko‘rib chiqishga chaqirdi. Ayniqsa, Jahon chempionati mezbonligini belgilash kabi asosiy masalalarda maslahatlashuv yetishmasligi tanqid qilindi.
64 jamoali Mundial va tezlashtirilgan tender
Shu orada yangi ma’lumot yana o‘tga yog‘ qo‘ydi. Ma’lum bo‘lishicha, Fifa Jahon chempionatini 64 jamoaga kengaytirishning iqtisodiy foydasini o‘rganish uchun tadqiqot kompaniyalari o‘rtasida tender e’lon qilgan. Eng bahsli jihat – juda qisqa, tezlashtirilgan muddat talabi.
Futbol siyosati koridorlarida bu shubhalarni yanada kuchaytirdi: katta turnirlar taqvimi, sport sifati va futbolchilar salomatligiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan bunday o‘zgarishlar ustida yetarlicha muhokama bo‘lmayotgani norozilik kuchaymoqda.
Uefa hozircha kutish va kuzatish taktikasini tanlagan. Ular Infantino rejasiga qarshi frontni birlashtirishga muvaffaq bo‘ldi va endi Fifa qanday javob berishini ko‘rmoqchi. Bir kecha avval Fifa ommaviy axborot vositalarini “noto‘g‘ri talqin”da ayblab, o‘zini “ochiq va demokratik maslahatlashuv”ga sodiq deb ko‘rsatishga urindi, lekin bu bayonot muxolif tomonlarni tinchlantirmadi.
Nazariy jihatdan, 43ta mamlakat talab qilsa, favqulodda Fifa Kongressi chaqirilib, ishonch ovozi masalasi ko‘tarilishi mumkin. Ammo hozircha asosiy maqsad – FFE rejasini to‘xtatib qolish. Prezidentlik poygasidagi radikal qadamlar keyinroq kelishi ehtimoli ko‘proq.
Conmebol ehtiyotkor, lekin hushyor
Kecha kechqurun Janubiy Amerika futboli ham o‘z so‘zini aytdi. Conmebol Fifa’dan Jahon chempionati ham kiradigan turnir biznesidagi ulushni sotish rejasiga oid qo‘shimcha ma’lumot so‘raganini ma’lum qildi va a’zo assotsiatsiyalar bilan kengaytirilgan maslahatlashuv jarayonini boshladi.
Janubiy amerikaliklar loyihaning ko‘lami, tuzilmasi, boshqaruv modeli va mumkin bo‘lgan oqibatlari yuzasidan izohlar talab qilmoqda. Ular pozitsiyasini belgilashdan avval barchasini chuqur tahlil qilish niyatida.
Conmebol bayonotida bitta jumla ayniqsa ajralib turdi: “Futbolni rivojlantirish tijoriy va moliyaviy qarorlarni talab qilishini tan olamiz. Ammo bunday qarorlar har doim futbolga xizmat qilishi, hech qachon uning mohiyatidan ustun qo‘yilmasligi kerak.”
Savol ochiq: Fifa kimga xizmat qilmoqda?
Bugun asosiy manzara shunday: Infantino ittifoqchilarini yo‘qotyapti, konfederatsiyalar esa tobora dadilroq savol bermoqda – Fifa aslida kimga xizmat qilmoqda?
Bir tomonda rekord daromadlar, kengaytirilgan turnirlar va xususiy kapital. Ikkinchi tomonda esa ishonch, boshqaruv madaniyati va o‘yin ruhini asrab qolish talabi.
Bu tortishuvda qaysi tomonni futbol tarixi yodda saqlaydi? Savolga javob aynan hozir, yopiq eshiklar ortida, Fifa koridorlarida yozilmoqda.
