Gaslyning Monakodagi podium orzusi barbod bo‘ldi

Monako kechagi bahs emas, lekin uning aks-sadosi Pierre Gasly va Alpine uchun hanuz jaranglab turibdi. FIA International Court of Appeal yakuniy so‘zni aytdi: pit-leyndagi tezlik buzilishi bo‘yicha jarimalar o‘z kuchida qoladi, Gaslyning Monakodagi podiumi esa rasman bekor qilindi.

Uchinchi o‘rin yana qo‘ldan chiqdi. Bu safar butunlay.

77 santimetr va butun poygani o‘zgartirgan xato

Monakodagi poyga kuni bir nechta haydovchi pit-leynda tezlik oshirgani uchun jazoga tortilgandi. Keyin ma’lum bo‘ldiki, pit-leyndagi o‘lchov tizimida 77 santimetr farq bor – birinchi ikki tayming halqa orasidagi masofa noto‘g‘ri qayd etilgan.

Shu sababli g‘alati ko‘rinadigan, ketma-ket berilgan jarimalar paydo bo‘ldi. Kimdir jazoni poyga davomida o‘tadi, kimdir esa – Gasly kabi – poyga yakunida vaqtiga qo‘shib yozdiradi.

Gaslyga ikkita besh soniyalik jarima berildi. Natijada u uchinchi o‘rindan yettinchiga tushib ketdi. Ammo aynan shu vaqt tafovuti Alpine’ga “right of review” so‘rash imkonini ochdi va ish sud bosqichiga ko‘tarildi.

12-iyun kuni stevardlar jarimalarni bekor qildi va Gasly yana podiumga qaytdi. Lekin bu faqat u va o‘sha paytda jazoni poygadan keyin olganlar uchun amal qildi. Poyga davomida pit-leynda to‘xtab, jazoni o‘tab bo‘lganlar uchun yo‘l yopiq edi.

Shu yerda adolat haqidagi bahslar boshlanib ketdi.

McLaren va Red Bull bosimi, Racing Bulls va Motorsport UK yordami

Oscar Piastri va Isack Hadjar Monakoda natijalarini yo‘qotganlar safida edi. Piastri va George Russell jazoni poyga davomida o‘tab, pozitsiyalaridan ayrildi. Russell hatto noto‘g‘ri bajarilgan jazo tufayli keyinroq drive-through ham oldi.

Gasly esa dastlab uchinchi bo‘lib qayd etildi, keyin jazolar sabab yettinchiga tushdi, so‘ng stevardlar qarori bilan yana uchinchi o‘ringa qaytdi. Bu esa Hadjar va Piastri uchun achchiq manzara edi: ular poygada jazo o‘tab yutqazgan, Gasly esa keyinchalik oqlandi.

Red Bull va McLaren bunga ko‘nmay, ishni ICAga ko‘tardi. Racing Bulls va Motorsport UK ham ularning yonini oldi. Savol bitta edi: adolat kim tomonda?

Juma kuni sud qaror chiqardi: jarimalar haqiqiy, Gaslyning jazolari bekor qilinmaydi. U yana yettinchiga qaytdi. Hadjar esa Monakoda poygadan keyin nishonlagan uchinchi o‘rinni endi rasmiy ravishda meros qilib oldi.

Sudning mantiqi: isbot yetarli emas

ICA qarorining markazida bitta asosiy nuqta turibdi: Alpine Gasly pit-leynda aslida o‘lchov tizimi ko‘rsatganidan uzunroq masofani bosib o‘tganini to‘liq isbotlay olmadi.

Qarorda shunday mazmundagi fikr qayd etildi: tayming halqalar orasidagi qisqa vaqt “qisqaroq trayektoriya, yuqoriroq tezlik yoki ikkalasining kombinatsiyasi” natijasi bo‘lishi mumkin. Ya’ni, faqat o‘lchov xatosi bilan izohlab bo‘lmaydi.

Yana bir muhim nuqta: boshqa haydovchilar allaqachon poyga davomida jarimani o‘tab bo‘lgani Gasly jazolarini bekor qilishga to‘sqinlik qilmasligi aytildi. Sud buni “jamoalarning o‘z tanlovi va ixtiyoriga ko‘ra qilingan harakat” deb baholadi. Aksini qilish, ya’ni “endi adolat buziladi” degan vaj bilan noqonuniy sanksiyani saqlab qolish sport tamoyillariga zid, degan xulosa bildirildi.

Sud nazarida huquqiy tozalikka ustuvorlik berildi. Sportiy hissiyotlar esa chetga surildi.

Alpine: ranjish, alam va qat’iyat

Alpine bu qarorni og‘ir qabul qildi. Jamoa bayonotida “xafalik va hafsalasi pir bo‘lgani”ni yashirmadi. Ularning pozitsiyasi o‘zgarmagan: Gasly pit-leynda tezlik chegarasini buzmagan, jazo adolatsiz.

Bayonotda shunday ruh aks etdi: Car #10 poyganing biror lahzasida pit-leyndagi tezlik limitini oshirmaganiga to‘liq ishonch bor, lekin sud qarori qabul qilinadi. Jamoa o‘zini “nohaq jazolangan” deb his qilsa-da, kurashni davom ettirishga va chempionatdagi raqobatni saqlab qolishga bel bog‘laganini ta’kidladi.

So‘zlar keskin, ohang esa qat’iy: bu qaror Alpine ruhini sindirmaydi, maqsadlar o‘zgarmaydi.

FIA o‘zini himoya qiladi, tizimni esa qayta ko‘rib chiqadi

FIA ham sukut saqlamadi. Federatsiya bayonotida stevardlar “aybdor” sifatida ko‘rsatilmasligi kerakligini urg‘uladi. Ularning fikricha, stevardlar bir muhitda ishlaydi, sud esa butunlay boshqa sharoitda – ko‘proq huquqshunoslar, dalillar, qo‘shimcha materiallar bilan.

Shu bilan birga, FIA Formula 1 tayming tizimining metodologiyasi va ishlash tamoyillarini qayta ko‘rib chiqishini ma’lum qildi. Shuningdek, right of review va apellyatsiya jarayonlari ham tahlil qilinadi.

Federatsiya stevardlar korpusini ochiqchasiga qo‘llab-quvvatladi. Ularning mustaqilligi va xolisligini global avtosport tizimining ajralmas qismi sifatida ta’rifladi. Har bir ICA qarori stevardlar tomonidan o‘rganilishi, ichki jarayonlar doimiy ravishda takomillashtirilishi aytib o‘tildi.

Ya’ni, rasmiy pozitsiya aniq: tizim ishlayapti, lekin uni yanada aniqlashtirish va xatolardan xoli qilish shart.

Monakoning izlari va kelajakdagi savol

Natija endi o‘zgarmaydi: Pierre Gasly Monakodagi podiumini yo‘qotdi, Isack Hadjar esa rasmiy ravishda uchinchi o‘rinni qo‘lga kiritdi. Piastri va boshqalar uchun esa bu ish yana bir bor bitta haqiqatni eslatdi – pit-leyndagi bir necha metr, hatto santimetrlar ham butun mavsum manzarasini o‘zgartirib yuborishi mumkin.

FIA tizimni qayta ko‘rib chiqishni va’da qilgan, jamoalar esa o‘z hisob-kitoblariga yanada ehtiyotkorlik bilan yondashishga majbur bo‘ladi. Lekin bitta savol havoda osilib turibdi: keyingi cheklovlar va texnik o‘zgarishlar adolat tarozisini rostlay oladimi yoki yana bir Monako singari bahsli poygani kutib turibmizmi?