Futbolda ochiq isyon: UEFA, AFC va Concacaf Infantino iste’fosini talab qilmoqda

Futbol siyosatida yillar davomida ko‘rinmagan darajadagi to‘lqin ko‘tarildi. Uch yirik konfederatsiya – Uefa, Asian Football Confederation (AFC) va Concacaf – Fifa prezidenti Gianni Infantinoni iste’foga chaqirib, ochiq xat e’lon qildi. Xatda bitta asosiy talab bor: “futbolga xizmat qiladigan, uni buyurishga urinmaydigan” rahbariyat.

Bu shunchaki norozilik emas. Bu – hokimiyat markaziga qarshi ochiq isyon.

FFE mojarosi va yorilib ketgan ishonch

Mo‘ljalga olingan nuqta aniq: Infantino boshchiligida ishlab chiqilgan va barbod bo‘lgan Football Forward Enterprise (FFE) loyihasi. Fifa rahbariyati Jahon chempionati tijorat huquqlarining bir qismini sotish g‘oyasini yashirincha oldinga surgan, eng keskin tanqid esa aynan shunga qaratilgan.

Uefa, AFC va Concacaf o‘z xatlarida “aldov orqali buzilgan ishonch”ni tilga oladi. Ularning fikricha, Infantino nafaqat noto‘g‘ri qaror qabul qilgan, balki uni bir tomonlama ishga tushirishga urinib, o‘ziga ishonib topshirilgan hokimiyatni kollektiv manfaatlardan ustun qo‘ygan.

Xatda yozilishicha: “Futbolda yetakchilik bu egalik emas. Bu hokimiyatni ushlab turish yoki talab qilish haqida emas. Bu unga ishonch bildirgan futbol oilasiga xizmat qilish burchidir. Ishonch aldov orqali buzilganda, bir shaxs o‘zini unga vakolat bergan jamoaviy tuzilmadan yuqori qo‘yganda, bu burch tark etilgan bo‘ladi.”

Bu so‘zlar diplomatik ohangdan ancha uzoqda. Bu – ochiq ayblov.

Fifa javobi: “aloqa xatosi”mi yoki hukmda og‘ir xato?

Mojaro kuchayganidan keyin Fifa Rabatda kichik doiradagi uchrashuv o‘tkazdi, Infantino esa kechirim so‘ragan bayonot bilan chiqdi. Lekin xat mualliflari bu uzrni yetarli, hatto samimiy deb ham hisoblamaydi.

“Bu voqea aloqa yetishmovchiligi sifatida talqin qilinmoqda, holbuki futbol guvoh bo‘lgan narsa – hukmda yo‘l qo‘yilgan xato edi”, deyiladi xatda. Ular FFE taklifi o‘zi bo‘yicha “tubdan noto‘g‘ri” ekani tan olinmaganidan norozi.

Eng keskin jumlalardan biri shunday: Jahon chempionati ulushini sotishga urinish “faqat protsessual xato emas, balki Fifa xizmat qilishi lozim bo‘lgan institutlar bilan ishonchni tubdan buzish” deb baholanadi.

Bu endi texnik yoki huquqiy bahs emas. Bu – Fifa boshqaruv falsafasiga nisbatan ishonchsizlik votumi.

Uch konfederatsiyaning rejalari: yangi turnirlar, bo‘ykot xavfi

Sahna ortida esa boshqa jarayon ketmoqda. Uefa, AFC va Concacaf allaqachon yangi musobaqalar formatlari haqida dastlabki muzokaralarni boshlab yuborgan. Uefa tomonidan Fifa turnirlarini bo‘ykot qilish ehtimoli bir necha bor ogohlantirish sifatida tilga olingan, endi esa bu faqat siyosiy shantaj bo‘lib qolmayotgani seziladi.

Natijada yaqinlashib kelayotgan ayollar o‘rtasidagi U-20 Jahon chempionati ham xavf ostida. Yevropa terma jamoalarisiz o‘tishi mumkin bo‘lgan turnir ssenariylari ko‘rib chiqilmoqda. Agar bu ro‘y bersa, bu faqat sport kalendaridagi o‘zgarish emas, balki Fifa nufuziga ochiq zarba bo‘ladi.

Kimlar xatga imzo chekdi – va kim o‘rniga kelishi mumkin?

Ochiq xatga Uefa prezidenti Aleksander Ceferin, AFC rahbari Shayx Salman bin Ibrohim Al Xalifa va Concacaf prezidenti Viktor Montagliani imzo chekkan. Ularning uchalasi ham oxirgi yillarda Infantino bilan bir necha bor keskin pozitsiyalarda to‘qnash kelgan shaxslar.

Endi esa ular keyingi qadamga o‘tmoqda – o‘rinbosar qidirish. Infantinoning xususiy moliyaviy tayanchga ega rejasidan so‘ng, muqobil nomzod atrofida birlashish bo‘yicha ishlar jadallashgani aytilmoqda. Montaglianining o‘zi ham yetakchi nomzodlardan biri sifatida tilga olinmoqda, lekin hozircha hech qanday rasmiy e’lon yo‘q.

Mustaqil tekshiruv talabi va pulga oid qo‘rquvlar

Uch konfederatsiya faqat iste’fo bilan cheklanmayapti. Ular futbol tizimidan tashqaridagi, mutlaqo mustaqil organ tomonidan keng ko‘lamli tekshiruv o‘tkazilishini talab qilmoqda. Fifa esa shu paytgacha faqat navbatdagi Kengash yig‘ilishida “to‘liq hisobot” taqdim etishga va’da bergan edi.

Xatda yana bir nozik nuqta ochiq ko‘tariladi: moliyaviy yordam masalasi. Infantino tarafdorlari yangi rahbariyat ostida ayrim assotsiatsiyalar puldan quruq qolishi mumkinligi haqida ogohlantirib, bosim o‘tkazayotgani aytiladi. Uch konfederatsiya esa bunga javoban shunday yozadi – bu jarayon “[hech bir a’zo assotsiatsiya o‘ziga halol yo‘l bilan taqdim etilgan yordamdan mahrum bo‘lishi] haqida emas”, degan mazmundagi fikr bilan qo‘rquvlarni rad etadi.

Ya’ni, pul bilan qo‘rqitish o‘tkazib bo‘lmaydigan bosqichga kelib qolgani ochiq aytilmoqda.

Fifa ichidagi bo‘linish: hamma ham qarshi emas

Shunga qaramay, manzara bir chiziqli emas. Xat uch konfederatsiya rahbariyatining pozitsiyasini aniq ifodalaydi, lekin alohida milliy assotsiatsiyalar ichida kayfiyat murakkabroq.

Yevropadan tashqarida Infantinoga ochiq qarshi chiqishga jur’at qilganlar juda kam. Ko‘pchilik hali ham kelasi yil mart oyiga mo‘ljallangan qayta saylov oldidan unga bergan qo‘llab-quvvatlov maktublarini rasman qaytarib olishga shoshilmayapti.

Eng muhim jihat shundaki, Afrika va Janubiy Amerika futbolining eng ta’sirchan tuzilmalari – Caf va Conmebol – so‘nggi kunlarda ochiqchasiga Infantino tarafida ekanini bildirdi. Demak, siyosiy front chizig‘i hanuz bo‘linib turibdi.

Savollar javobsiz, uchrashuvlar ham yo‘q

Shu orada bir qator yirik milliy federatsiyalar Infantinoga rasmiy ravishda murojaat qilib, FFE bo‘yicha shaxsan izoh berishni talab qilgan. Hozircha hech qanday javob yo‘q.

Fifa prezidenti federatsiyalar bilan yakka tartibda muloqotga chiqmagani, o‘zining ushbu mojaro markazidagi roli haqida bevosita izoh bermagani ham alohida norozilik uyg‘otmoqda. Uch konfederatsiya xatini “javob o‘rniga sukunat” deb yakunlaydi.

Xatning so‘nggi satrlari ogohlantirishdek yangraydi: “Hisobdorlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda sukunat bor, ochiqlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda masofa… Futbolning kuchi har doim uning birligida bo‘lgan. Biz endi o‘sha birlik sharaflanishini talab qilamiz – futbolga xizmat qiladigan, uni buyurishga urinmaydigan rahbariyat bilan.”

Endi esa ko‘zlar bitta muddatga qadalgan: Fifa sayloviga nomzodlar 18 noyabrgacha o‘z da’vosini e’lon qilishi kerak. Shu vaqt ichida Uefa, AFC va Concacaf haqiqatan ham yangi nomzod atrofida birlashadimi yoki Infantino yana bir muddat uchun hokimiyatni ushlab qoladimi – futbol siyosatining eng keskin savoli aynan shunday bo‘lib turibdi.