Futbol siyosatida portlash: Uefa, AFC va Concacaf Gianni Infantinoni isteʼfoga chaqirmoqda

Futbol olamida allaqachon qaynab turgan keskinlik bu safar ochiq toʻqnashuvga aylandi. Uefa, Asian Football Confederation (AFC) va Concacaf birlashib, Fifa prezidenti Gianni Infantinoni isteʼfoga chorlayotgan ochiq xat eʼlon qildi. Xatda talab aniq: “futbolga xizmat qiladigan, uni boshqarishga daʼvo qilmaydigan rahbariyat”.

Bu shunchaki norozilik emas. Bu – hokimiyat markaziga yoʻnaltirilgan toʻgʻridan-toʻgʻri zarba.

FFE inqirozi va ishonchning qulashi

Moʻljal markazida – Infantinoning muvaffaqiyatsiz “Football Forward Enterprise” (FFE) loyihasi. Maxfiy tarzda tayyorlangan, xususiy mablagʻlar bilan bogʻlangan bu tashabbus oshkor boʻlgach, futbol siyosati ichidagi eng chuqur darzlar yuzaga chiqdi.

Uefa, AFC va Concacaf rahbarlari xatda Infantinoni “aldov orqali buzilgan ishonch”da ayblaydi. Ularning eʼtiroziga koʻra, Fifa prezidenti bu qadar yirik va bahsli taklifni bir tomonlama boshlamasligi kerak edi, ayniqsa, dunyo futbolining asosiy institutlari bilan ochiq muhokamasiz.

Xatda shunday satrlar bor: rahbarlik – “egalik qilish” emas, “futbol oilasiga xizmat qilish majburiyati”. Muammo shunda: uch konfederatsiya nazarida Infantino oʻzini unga vakolat bergan jamoaviy tizimdan ustun qoʻydi. Shunda esa xizmat majburiyati bekor boʻladi.

Fifa javobi: “aloqa xatosi”mi yoki “hukm xatosi”?

Inqirozga Fifa tomonidan berilgan javob keskin tanqid ostida. Rabatda oz sonli yuqori lavozimli xodimlar ishtirokida yigʻilish oʻtkazildi, soʻng Infantino uzr soʻradi. Lekin bu uzr ham uch konfederatsiyani yanada gʻazablantirdi.

Xatda qayd etilishicha, Fifa buni “aloqa yetishmovchiligi” sifatida koʻrsatmoqda. Uefa, AFC va Concacaf esa buni aniq “hukm qilishdagi xato” deb ataydi. Ularning fikricha, muammo xabarni qanday yetkazishda emas, balki taklifning oʻzida – “aslidan notoʻgʻri” gʻoyada.

Eng ogʻir ayblovlardan biri: Fifa World Cup’ga ulush sotishga urinish – nafaqat protsessual xato, balki Fifa xizmat qilishi kerak boʻlgan institutlar bilan ishonch shartnomasini buzish.

Yangi musobaqalar, eski tahdid: boykot soyasi

Uefa allaqachon Fifa musobaqalarini boykot qilish ehtimolini bir necha bor tilga olgan edi. Endi bu faqat siyosiy bosim vositasi emas, real variant sifatida koʻrilmoqda. Uch konfederatsiya yangi turnirlar formatini muhokama qilishni boshlagan.

Natija yaqin oydayoq koʻrinishi mumkin. Kelasi oy boʻlib oʻtadigan under-20 ayollar World Cup musobaqasi Yevropa jamoalarisiz oʻtishi ehtimoli bor. Shu bois alternativ variantlar izlanmoqda.

Bu – oddiy turnir masalasi emas. Bu – Fifa markazlashgan hokimiyatiga qarshi real kuch ishlatish signali.

Kim Infantinoni almashtiradi?

Ochiq xatga Uefa prezidenti Aleksander Ceferin, AFC rahbari Shayx Salman bin Ibrohim Al Xalifa va Concacaf prezidenti Victor Montagliani imzo chekkan. Ular nafaqat tanqid qilmoqda, balki keyingi qadamni ham rejalashtiryapti.

Infantinoni almashtirish uchun yagona nomzod atrofida birlashish harakatlari tezlashgan. Montaglianining oʻzi ham yetakchi nomzodlardan biri sifatida tilga olinmoqda, lekin hech qanday rasmiy eʼlon yoʻq – hozircha.

Fifa saylovida qatnashmoqchi boʻlgan nomzodlar 18 noyabrgacha oʻz daʼvolarini rasmiylashtirishi kerak. Uch konfederatsiya Fifa nizomi va boshqaruv doirasiga mos keladigan barcha variantlarni koʻrib chiqishga tayyor.

Mustaqil tekshiruv talabi va moliyaviy bosimga javob

Uefa, AFC va Concacaf faqat isteʼfo bilan cheklanmayapti. Ular futbol tizimidan tashqaridagi mustaqil organ tomonidan olib boriladigan keng koʻlamli tekshiruvni talab qilmoqda. Fifa esa oldinroq navbatdagi Fifa Council yigʻilishida toʻliq hisobot taqdim etishga vaʼda bergan edi.

Xatda yana bir nozik nuqta ochiq aytiladi: ayrim assotsiatsiyalarni qoʻrqitish uchun ishlatilayotgan moliyaviy bosim. Yaʼni, rahbariyat oʻzgarsa, ayrim mamlakatlar Fifa mablagʻlaridan mahrum boʻlishi mumkinligi haqidagi shov-shuvlar.

Uch konfederatsiya bunga javoban shuni yozadi: bu kurash “[hech qanday] aʼzo assotsiatsiya oʻzi halol olgan yordamdan mahrum boʻlishi haqida emas”. Ularning fikricha, moliyaviy qoʻrquvni qurolga aylantirish – siyosiy bosimning eng qoʻpol shakli.

Futbol bir tomonda emas: Afrika va Janubiy Amerika Infantinoni qoʻllamoqda

Rasmiy pozitsiya aniq boʻlsa-da, ichki manzara ancha murakkab. Yevropadan tashqarida koʻplab aʼzo assotsiatsiyalar hali ham Infantino tomonida. Ular ochiqchasiga qarshi chiqishni istamayapti, avval bergan qoʻllab-quvvatlov xatlarini ham qaytarib olgani juda kam.

Eng muhim jihat: Afrika va Janubiy Amerikaning taʼsirli konfederatsiyalari – Caf va Conmebol – soʻnggi kunlarda Infantino tarafini ochiq himoya qildi. Bu esa saylovlar arafasida kuchlar muvozanatini keskin oʻzgartiradi.

Shunga qaramay, bir qator yirik assotsiatsiyalar allaqachon Infantinoga yozma murojaat yuborgan, undan FFE loyihasi boʻyicha yuzma-yuz tushuntirish talab qilgan. Hozirgacha javob yoʻq. Fifa prezidenti ham federatsiyalar bilan bevosita aloqaga chiqmagan, oʻz rolini izohlashga urinmagan.

Sukut va birlik orasidagi kurash

Ochiq xat yakunida juda aniq ohang bor: “Hisobdorlik boʻlishi kerak joyda sukunat, ochiqlik boʻlishi kerak joyda masofa paydo boʻldi… Futbol kuchi har doim uning birligida boʻlgan. Biz hozir aynan shu birlikni hurmat qilishga chaqiramiz – futbolga xizmat qiladigan, uni buyurishga urinmaydigan rahbariyat bilan.”

Uch konfederatsiya toʻpni endi aʼzo assotsiatsiyalar maydoniga tashladi. Bir tomonda – yillar davomida mustahkamlangan markazlashgan hokimiyat va moliyaviy oqimlar. Ikkinchi tomonda – ishonch, hisobdorlik va futbolning oʻziga xos “oilaviy” qadriyatlari.

Savol ochiq: Fifa ichidagi bu kuch kurashida qaysi tomonni futbolning oʻzi yutish deb qabul qiladi?