Fransiya terma jamoasi va GlobalX: siyosiy ziddiyatlar
Kylian Mbappé va uning jamodoshlarining so‘zlari bilan amallari o‘rtasida kutilmagan ziddiyat paydo bo‘ldi. Maydonda irqchilikka, kamsitishga va o‘ng populizmga qarshi qat’iy chiqadigan bu avlod, maydon tashqarisida Tramp ma’muriyatining ommaviy deportatsiya siyosatining markazida turgan aviakompaniya xizmatidan foydalanib kelgani ma’lum bo‘ldi.
Gap Global Crossing Airlines — GlobalX haqida ketmoqda. Fransiya terma jamoasi Jahon chempionati davomida Boston atrofidagi bazasi va o‘yinlar o‘rtasidagi kamida uchta ichki parvozni aynan shu charter kompaniyasi orqali amalga oshirgan. Xuddi shu GlobalX esa 2024–2025-yillarda ICE tomonidan uyushtirilgan deportatsiya reyslarining yarmidan ko‘pini bajargan.
Deportatsiya samolyotidan yulduzlar samolyotiga
2025-yilda Guardian tomonidan o‘tkazilgan surishtiruv GlobalX atrofidagi manzarani ochib tashlagan edi. Besh oylik sizib chiqqan ma’lumotlar tahlili kompaniya minglab qo‘lga olingan migrantlarni — mamlakat ichida ham, xalqaro yo‘nalishlarda ham — oilalaridan, jamoalaridan va advokatlaridan yiroq hududlarga yashirincha ko‘chirganini ko‘rsatdi. Huquqshunoslar bu amaliyotni konstitutsion protsessual huquqlarning buzilishi, deb baholagan.
GlobalX samolyotlari orasida El Salvadordagi mash’um Cecot mega-turmasiga uchadiganlari ham bor. Ko‘plab deportatsiya qilinganlar samolyotga qo‘l-oyog‘i kishanlangan holda chiqarilganini, qayerga olib ketilayotganini bilmaganini aytib bergan.
Ayni paytda GlobalX ham, Fransiya terma jamoasi vakillari ham izoh berishdan bosh tortgan yoki umuman javob qaytarmagan.
Eng keskin misollardan biri — Fransiya terma jamoasi Paragvayga qarshi o‘yindan keyin uchgan samolyot. U 2025-yilning o‘zida 44 ta deportatsiya bilan bog‘liq reysni amalga oshirgan, 2022-yildan beri esa qariyb 950 marta shunday parvoz qilgan. 4-iyul kuni fransuz futbolchilarini tashigan ayni shu layner 1-iyulda Arizonadagi hibsxonadan Luizianaga migrantlarni ko‘chirish uchun ishlatilgani aniqlangan. Bu ma’lumotlarni ICE Flight Monitor guruhi taqdim etgan.
Ularning ma’lumotlar menejeri Sierra Randolph shunday deydi: ayrim tashuvchilar bir hafta ichida, ba’zan bir kunda ham ICE uchun deportatsiya reyslarini, ham xususiy buyurtma — jumladan sport jamoalari uchun — charter parvozlarini bajarishi odatiy hol.
Instagramdagi kadr va yashirin logotip
Masala tasodifiy detal tufayli ochildi. Terma jamoaning rasmiy Instagram sahifasida joylangan videoda Michael Olise va jamodoshlarining Filadelfiyadan Boston sari yo‘l olayotgani aks etgan. Olise o‘rindig‘iga qarab ketayotganda, ustki bagaj bo‘limida GlobalX logotipi tushirilgan stiker aniq ko‘rinadi.
Guardian Flightradar24 ma’lumotlarini tahlil qilib, 5-iyul kuni tungi soat atrofida Filadelfiya xalqaro aeroportidan uchib, taxminan bir soatdan keyin Boston Logan aeroportiga qo‘ngan Airbusni aniqladi. ICE Flight Monitor tadqiqotchilari bu bortni muntazam ravishda migratsiya ijrosi reyslari uchun kuzatib boriladigan samolyot sifatida tanidi.
Shu tariqa, siyosiy jihatdan hushyor, o‘zini ijtimoiy mas’uliyatli deb biladigan jamoa birdaniga AQShdagi eng bahsli deportatsiya tizimi bilan bog‘liq aviakompaniya bilan bir samolyotda paydo bo‘ldi.
Mbappéning so‘zlari va samolyot tanlovi
Bu ziddiyat ayniqsa Mbappé fonida yanada keskin ko‘rinadi. Kamerunlik otadan, jazoirlik onadan tug‘ilgan hujumchi nafaqat Fransiya futbol tarixidagi eng buyuk iste’dodlardan biri, balki o‘ng radikal siyosatchilarga qarshi eng baland ovozli sportchilardan ham biri.
U 2024-yilda mamlakatdagi o‘ng populist, immigratsiyaga qarshi National Rally partiyasi yutuqlarini “halokatli” deb atab, yoshlarni “mamlakatni bu odamlar qo‘liga tushishidan” saqlashga chaqirgan. U nafaqat o‘zi gapiradi, balki jamoadoshlarining ham shunday pozitsiya olishini ochiq qo‘llab-quvvatlaydi.
Bu hafta Mbappé yana siyosiy sahnaga chiqdi: Paragvay senatori tomonidan yo‘naltirilgan irqchi hujumga javoban uni “jirkanch ayol” deb atadi. Javob keskin, pozitsiya ravshan.
Ammo endi shu jamoadoshlar, shu sardor, deportatsiya reyslarining asosiy ijrochilaridan biri bo‘lgan kompaniya samolyotida uchayotgani ma’lum bo‘ldi. Savol o‘z-o‘zidan tug‘iladi: bunday tafsilotlar terma jamoa va uning rahbariyati uchun qanchalik muhim?
Siyosiy ongli jamoa va noqulay savollar
Mbappé bu borada yolg‘iz emas. Ousmane Dembélé, Jules Koundé, Marcus Thuram — barchasi fransuzlarni saylov uchastkalariga borishga undab keladi. Marcus Thuramning otasi, Jahon chempioni Lilian Thuram yillar davomida irqchilik va kamsitishga qarshi kurashib kelayotgan faol sifatida tanilgan.
Fransiya futbolining ramzlaridan biri Zinedine Zidane ham 2017-yilda National Rally yetakchisi Marine Le Penga qarshi keskin chiqish qilgan, o‘ng radikal to‘lqinga qarshi aniq pozitsiyasini bildirgan.
Shunday fon fonida GlobalX bilan bog‘lanish ayniqsa achchiq taassurot qoldiradi. Bu yerda gap bir martalik texnik tafsilot haqida emas — ICE Flight Monitor ma’lumotlari bu samolyotlarning deportatsiya tizimi ichida muntazam “ishlayotganini” ko‘rsatadi.
National Rally a’zolari esa bu kabi siyosiy faollikni allaqachon masxara qilgan, sportchilarga nisbatan “jim o‘yna va dribbling qil” kayfiyatini targ‘ib qilib keladi. Shunga qaramay, fransuz terma jamoasi ko‘p millatli tarkibi bilan mamlakatning rang-barang ijtimoiy tuzilmasining ramzi sifatida ko‘riladi.
Endi esa savol yanada murakkablashdi: o‘z maydonida irqchilikka qarshi kurashayotgan, o‘ng radikal siyosatga ochiq qarshi chiqayotgan bu jamoa, kelajakda samolyot tanlashda ham o‘z prinsiplari bilan yuzma-yuz turadimi? Yoki bu masala sportdagi siyosiy ong uchun hamon “ko‘rinmas zona” bo‘lib qoladimi?
